Tagarchief: zelfmoord

Harpijen en kreupelbos: Divina Commedia: Hel: Canto 13

image

De 7e hellekring is opgedeeld in 3 cirkels. Als Dante en Vergilius in de 2e cirkel komen, lopen ze door een kreupelbos. Dante vergelijkt het met de bossen tussen Cecina en Corneto, waar de wilde dieren zich tussen de lage struiken en bomen ophoudt.

Dit kreupelbos is nog veel minder doordringbaar, vervolgt de verteller. Hij zegt erbij dat hier de harpijen zich schuilhouden. Harpijen zijn grote roofvogels met een mensenhoofd en een grote buik vol veren.

Overal om zich heen hoort Dante gejammer en geweeklaag, maar hij ziet nergens een mens. Vergilius weet ook niet waar het aanhoudende gekerm vandaan komt. Misschien moeten we een takje afbreken en houdt het daarmee op, suggereert hij.

Als Dante dat uiteindelijk doet, dan schreeuwt een stem waarom hij iets van hem afbreekt:

En als hem ´t bloed besproeide in zwarten stroom,
Daar gilde hij opnieuw: ¨Wie durft mij knakken?
¨Kent gij dan gansch geen deerenis of schroom?

¨Wij menschen eens, zijn tronken nu! Ons, zwakken,
¨Moest gij beroeren met wat zachter hand,
¨Al huisden slangenzielen in deez´ takken.¨ (vs 34-39, Ten Kate)

De woorden komen tegelijk met de druppels bloed uit het afgebroken twijgje. De zondaars in deze 2e cirkel van de 7e hellekring zijn veranderd in kreupelhout. Dante grijpt zijn kans om met deze mensen in gesprek te komen.

De vergelijking die deze gekwelde ziel maakt is heel mooi. Hij vertelt hoe zijn ziel na zijn dood in het bos gegooid is, waarna het ontkiemde als een zaadje en tot een struik uitgroeide. De harpijen voeden zich met de bladeren van de struiken en doen ze daarmee pijn.

Zijn droevige verhaal wordt onderbroken door 2 naakte gestalten die het kreupelbos inrennen. Ze worden achtervolgd door honden, die hen even bloeddorstig verscheuren. Dante en Vergilius houden zich schuil en horen helemaal aan het einde van deze Canto wie de boom is waarvan Dante een takje afbrak: ik ben de man die zich in zijn eigen huis verhing.

Lees de andere bijdragen van het Dante project

Gedichten rond Canto 13

Lees meer op wolkenhemel.blogspot.nl

Literatuur
De hier gebruikte vertaling is van Ten Kate uit 1876.
Er zijn vele vertalingen van Dantes meesterwerk in het Nederlands verschenen.

De vogelvanger

image

Bij de tentoonstelling in het uitvaartmuseum Tot zover rond zelfmoord, De vogelvanger, maakte ik kennis met het Papageno-effect. Dit verwijst naar de opera Zauberflöte van Mozart uit 1791. Het andere effect,het Werther-effect, refereert naar Goethes Die Leiden des jungen Werther uit 1774.

In de opera wil de vogelvanger Papageno een eind aan zijn leven maken als hij teleurgesteld is in de liefde. Precies op dat moment komen er 3 jongens langs. Ze weten hem alternatieven aan te bieden en weerhouden hem een eind aan zijn leven te maken. Daarom heet dit het Papageno-effect als tegenhanger van het Werther-effect. Het laatste effect zou mensen juist stimuleren zelfmoord te plegen.

De tentoonstelling in het uitvaartmuseum bestaat uit een fotoserie van een New Yorkse fotograaf. Hij fotografeerde mensen op de foto die een eind aan hun leven wilden maken, maar toch werden gered door omstanders of hulpverleners. Soms met gevaar voor eigen leven.

De pogers staan op de rand van hoge flatgebouwen, op de pijlers van bruggen of proberen op een andere manier een eind aan hun leven te maken. Het zijn indringende portretten waarbij hulpverleners halsbrekende toeren moeten uithalen om deze wanhopige mensen te redden.

image

De fotoserie laat mensen zien die ten einde raad zijn en aan hun gezichtsuitdrukkingen is niet goed te zien of ze nu ook blij zijn dat ze gered zijn. Sommige zelfmoordpogers laten weten dat niets erger is om te ontwaken uit een zelfmoordpoging die mislukt.

In de hal hangen biografieën van mensen die een einde aan hun leven maakte vanwege de economische crisis. Het is een innemend portret van mensen die ten einde raad zijn doordat hun financiële zekerheid is verdwenen, of voor wie een grote straf in het vooruitzicht is gesteld door hun bedriegerspraktijken.

Ook is er een zaal waarbij je opnames hoort van gesprekken tussen hulpverleners en mensen die het leven niet meer zien zitten. Het zijn gesprekken waarbij de hulpverleners de wanhopigen proberen te weerhouden een eind aan hun leven te maken. Soms zonder effect. Andere keren juist heel bemoedigend.

Het roept bij mij wel de vraag op of iemand die een eind aan zijn leven wil maken inderdaad altijd te overreden is om het niet te doen. Of dat pillen en gesprekken voldoende zijn iemand van zijn wanhoopsdaad te genezen. Is het inderdaad kortsluiting in de hersenen dat mensen zelfmoord plegen of ligt er meer achter.

image

Het Papageno-effect heeft daarmee evenveel nuance nodig als het Werther-effect. Het is niet allemaal zo zwartwit. De dingen liggen soms gecompliceerder. Wel is het een feit dat achterblijvers vaak onthutst achterblijven.

Ook wisselt de publieke opinie sterk. Zo viel mij op dat de sprong van Herman Brood van het Hilton bijna een heldendaad werd, terwijl iedereen totaal verbijsterd was over de zelfmoord van Antonie Kamerling.

Joost Zwagermans dood roept eveneens veel vertwijfeling op. De achterblijvers worstelen met de waarom-vraag. Niemand heeft het zien aankomen en ineens was het er. Of zou het bezigzijn met het onderwerp genoeg zijn om tot deze daad over te gaan? Daarmee lijken Papageno-effect en Werther-effect elkaar af te wisselen, te beïnvloeden en soms tegen te werken.

Tot zover

De tentoonstelling De vogelvanger is tot en met zondag 4 oktober te zien in het uitvaartmuseum Tot Zover in Amsterdam. Museum Tot Zover is gevestigd op begraafplaats, crematorium en gedenkpark De Nieuwe Ooster.

Zelfmoord en invloed

image

In zijn boek Invloed, De zes geheimen van het overtuigen haalt Robert B. Cialdini de zelfmoord aan in het hoofdstuk over sociale bewijskracht. Het gaat om het Werthereffect. Wanneer een zelfmoord in de media aandacht krijgt, plegen in de periode na de publicaties meer mensen zelfmoord dan zonder de media-aandacht. Cialdini noemt het Werther-effect als hij spreekt over imitatiegedrag.

De naam van dit effect komt van de roman Die Leiden des jungen Werther van Goethe. De hoofdpersoon pleegt zelfmoord en na de verschijning van het boek overspoelde een water zelfmoordgolf Europa.

In zijn boek over overtuigen gaat Caildini nog verder dan duidelijk bewezen zelfmoord. De onderzoeker David E. Phillips die hij noemt in zijn boek stelt dat na een artikel over zelfmoord ook meer dodelijke ongevallen zijn.
Sterker nog: in de periode na de publicatie sterven er meer mensen bij ongelukken met auto’s en vliegtuigen dan in een andere periode. Ook zou het aantal eenzijdige ongelukken met auto’s waarin alleen een automobilist zit, enorm toenemen.

image

Ik vind het gevaar dat hier een spel met de statistieken gespeeld wordt, wel erg groot. Niet elk eenzijdig ongeval is een zelfmoord en soms is er niet een duidelijke aanwijzing. Maar op zich is het Werther-effect wel genoeg om dit vreemde sociale gedrag te illustreren.

Het Werther-effect is lange tijd de reden geweest voor media om niet uitvoerig aandacht te besteden aan zelfmoord. Dat lijkt nu zeker niet het geval. Een bekende Nederlander die de hand aan zichzelf legt, krijgt uitgebreid aandacht in de media. Het Werther-effect lijkt ze niet te weerhouden om erover te berichten.

Soms heeft media-aandacht juist een positief effect. Zo leverde de zelfmoord van de piloot waarbij hij al zijn passagiers mee de dood in trok, nieuwe veiligheidsmaatregelen op om dit soort verschrikkelijke ongelukken te voorkomen. Overigens was deze daad niet nieuw, Cialdini noemt het ook.