Tagarchief: vrijheid

De Nederlandse revolutie

Het boek over Napoleon in Nederland maakt mij ook nieuwsgierig over de Nederlandse revolutie. Want wat is precies de relatie tussen de Frans overheersing en de voorafgaande periode van de patriotten en de orangisten?

Het is een roerige tijd in Nederland, waarbij de patriotten in opstand kwamen tegen de overheersing van de Oranjes in de persoon van Willem V en zijn vrouw Wilhelmina van Pruisen. De beroemde aanhouding van Wilhelmina bij Goejanverwellesluis op 28 juni 1787 is in de geschiedenisboekjes gekomen, maar wat gebeurde daar precies?

Nederlandse revolutie

Daarom heb ik hét boek over de Nederlandse revolutie van Joost Rosendaal gelezen. De Nederlandse revolutie, Vrijheid, volk en vaderland 1783 – 1799 beschrijft de periode voorafgaand aan de aanhouding tot en met de 1e periode van de Franse tijd: de Bataafse republiek.

Zoals de schrijver in zijn inleiding bepleit: het is een misverstand dat de Nederlandse revolutie een afgeleide is van de Franse.

Dit is een grove miskenning van Nederlandse eigenheid. De situatie in de Republiek was geheel anders dan in het koninkrijk Frankrijk en bovendien bleken de Nederlandse revolutionairen sterk geïnspireerd door hun christelijke geloofsovertuiging. (15)

Sterker nog: het is een geheel eigen initiatief. Mogelijk is de situatie zelfs andersom en ligt de kiem voor de Franse revolutie in Nederland. Na de mislukte coupe in Goejanverwellesluis breekt er een klopjacht los naar de patriotten. De hulp van de Pruisen zorgt hiervoor. Er wordt gemoord en geplunderd. Uiteindelijk moet deze opstand worden bekostigd door een extra belasting die Willem V heft.

Vluchtende patriotten

De patriotten vluchten naar Frankrijk en sluiten zich daar aan bij de Franse vrijheidsstrijders in de hoop dat ze ook Nederland kunnen bevrijden. Dat gebeurt jaren later in 1795, het begin van de Bataafse republiek. De ontwikkelingen in Frankrijk met de komst van Napoleon hebben het doorzetten van deze revolutie tegengewerkt.

Zeker staat de Nederlandse revolutie niet op zichzelf, wel heeft de Nederlandse situatie een ander soort aanleiding. Het is samengebald in de persoon Wilhelmina van Pruisen als grote boosdoener. Er liggen veel parallelen met de Franse situatie.

Amerikaanse vrijheidsstrijd

Waarschijnlijk zijn deze allebei gevoed door de Amerikaanse vrijheidsstrijd. Veel Nederlanders hadden contact hadden met Amerikaanse vrijheidsstrijders. Voor Nederland ligt het begin bij de publicatie: Aan het Volk van Nederland door Joan Derk van Capellen tot den Poll. Een geschrift dat de vinger op de zere plek legt: zo kan het niet langer. Er moet iets gebeuren…

Joost Rosendaal laat zien hoe vanaf dit schotschrift de revolutie zich langzaam verspreid. Het is een spannend verhaal. Je krijgt zelfs het idee dat de patriotten misschien wel de basis hebben gelegd voor het moderne Nederland.

Joost Rosendaal: De Nederlandse Revolutie, Vrijheid, volk en vaderland 1783-1799. Nijmegen: Uitgeverij Van Tilt, 2005. ISBN: 90 77503 18 8. 256 pagina’s.

Vrijheid – #WOT

image

Bij Paul Theroux’ reis door de landen rond het Middellandse Zeegebied, valt op hoeveel landen gebukt gaan onder een gebrek aan vrijheid. Ze leiden onder oorlog, bezetting of een dictatuur. Zo laat De Zuilen van Hercules zien dat misschien in Griekenland wel de democratie is uitgevonden. Veel landen om Griekenland worden overheerst door een tiran of er woedt een oorlog.

Dat begint al in de landen van het voormalig Joegoslavië. De oorlog is in volle gang als Paul Theroux er is. De stad Dubrovnik waar hij verblijft, is kort voor zijn bezoek getroffen door dertigduizend granaten. De oude binnenstad is weer hersteld in een poging het toerisme weer te laten opleven. De toeristen blijven weg uit angst voor het geweld. Als hij de stad liggen vanaf de berghelling achter Dubrovnik, ziet Paul Theroux de schade in de herstelde daken.

In Albanië is ook een gebrek aan vrijheid. Het land is net verlost van het bewind van de paranoïde dictator Enver Hoxha. In gesprek met Albanezen vertelt zijn taxichauffeur Adrian hoe ze hun dictator noemden: ‘Shokut Enver.’ Wat betekent: Vriend.

Dat was schitterend. De man die een muur rond hun land had gebouwd en hen had uitgehongerd en het licht had uitgedraaid en hun doodsbang had gemaakt en hen gevangen gezet en niet goed vond dat ze hun baard lieten staan, en die in fraaie villa’s woonde terwijl zij in hun hutten zaten en zuur brood aten of hun persoonlijke wapen reinigden (‘voor het geval van een aanval door de imperialisten’), die man was ‘Vriend Enver’. (290/291)

Het woord Shokur wordt nauwelijks meer gebruikt, vertelt zijn taxichauffeur. Het is te beladen door het verleden. Ze gebruiken nu het woord zoti, wat God betekent. ‘We zijn geen vrienden meer, we zijn nu goden.’

Albanië en Joegoslavië zijn niet de enige landen die gebukt gaan onder overheersing. In landen als Syrië, Israël, Libanon, Egypte en Libië moeten burgers of bepaalde bevolkingsgroepen het doen met een gebrek aan vrijheid.

In elk land vindt hij wel een schrijver die strijdt voor zijn vrijheid. In Egypte is dat de net neergestoken Naguib Mahfoez. In Syrië treft hij Abd al-Rahman Munif. In Israël ontmoet hij de Palestijnse schrijver Emile Habiby.

Ze zijn allemaal kritisch in de richting van de overheerser en streven op hun manier hun vrijheid na. Het is bewonderenswaardig hoe ze in het leven staan. Ze mogen misschien beknot zijn in hun vrijheid, het denken en het schrijven geeft ze een grote mate van vrijheid. Alsof ze dan even een vogeltje zijn en rondvliegen in de vrije lucht, met onder de onderdrukte wereld.

Bespreking van Paul Theroux: De Zuilen van Hercules, Een reis rond de Middellandse Zee. Vertaling van The Pillars of Hercules, A grand Tour of the Mediterranean. Vertaald door Tinke Davids. Amsterdam: Uitgeverij Atlas, 1996. 512 pagina’s.