Tagarchief: voerman

Kasteel het Nijenhuis

20140824_144020Ik herkende het kasteel meteen van de film Discovery of Heaven, de verfilming van Harry Mulisch’ De ontdekking van de hemel. In deze film vormt dit kasteel het decor voor het buitenverblijf Groot Rechteren in Drenthe.

De raaf Edgar speelt daar een belangrijke rol in de film. Hij vliegt uit een raam van het kasteel. Naast het raam hielpen de oprijlaan en hoge bomen rond het kasteel mee aan de herkenning.

20140824_134002Bij het kasteel is een immense beeldentuin met indrukwekkende beelden uit verschillende periodes. We kwamen aan rond lunchtijd en gingen meteen in de beeldentuin zitten. Het was net droog. De regenbui was onderweg gevallen.

De tuin stond vol met stoeltjes. We konden zo zitten op een gunstige plek en genieten van het zonnetje. We namen plaats tegenover de grote bol met spiegels erin. Verderop stond een kunstwerk van opgestapeld meubilair waar kinderen op mochten spelen. De perfecte plek voor ons om even te zitten en bij te komen van de rit naar Heino.

20140824_143102Ik zag meteen bij de beelden een Tulpenboom en Gingko staan. De bomen vormden een mooi harmonisch geheel met de beelden en de gasten. Zo was deze tuin bij het kasteel, een tuin om van te genieten. Kunst en natuur vielen mooi samen.

Maar we kwamen natuurlijk voor de schilderijen van Jan Voerman senior. Henk van Ulsen was een groot bewonderaar van zijn werk en verzamelde tijdens zijn leven meer dan 240 schilderijen van de Hattemse kunstenaar. Vooral de verbeelding van het IJssellandschap met bijbehorende luchten spraken hem aan.

20140824_132908Henk van Ulsen was net als Jan Voerman in Kampen geboren, weliswaar 70 jaar later. Misschien dat hij daarom een voorliefde had voor het werk van de wolkenschilder. Van Ulsen heeft zijn verzameling Voerman-schilderijen in 1994 verkocht aan de Hannema-De Stuers Fundatie. Sindsdien is de collectie ondergebracht bij Museum De Fundatie.

Soms is er een expositie van een aantal schilderijen. Zoals nu het geval is. Tot 21 september zijn deze werken te zien in Kasteel het Nijenhuis. Gedreven door de einddatum gingen we naar het museum. Het was een uitgelezen kans dieper kennis te maken met het werk van deze wolkenschilder.

20140824_140329

Zuiderzee knippen en plakken

wpid-2014-02-17-15.52.42.jpg.jpegBij het struinen door kringloopwinkels stuitte ik op een uitgave van Jac. P. Thijsses plaatjesalbum Langs de Zuiderzee. Het is een heruitgave uit 1984 van het Verkade-album dat oorspronkelijk in 1914 verscheen. Dat is nu precies honderd jaar geleden.
image

De plaatjes zaten er los bij. In de eerste heruitgaves leverde de uitgever de plaatjes op een apart vel. Zo kon de koper weer terug in de tijd van de albums en kon zelf de plaatjes uitknippen en inplakken. Het was geen succes. Lezers plakten de plaatjes niet in. Daarom zijn de laatste heruitgaven facsimile-uitgaves met plaatjes en al.
image

Dat de meegeleverde plaatjes geen succes waren, bewijst het exemplaar dat ik vond in de kringloop van Diemen. ‘Voor vader, opa’ staat voorin de herdruk van het boek. ‘Op z’n 61ste verjaardag 25.10.1984’. Opa is nooit aan het uitknippen en inplakken van de plaatjes toegekomen. Ze zitten er in los supplement bij, op vellen met 12 plaatjes per vel, bijeengehouden door een nietje.
image

Nu ben ik ze aan het inplakken omdat dit mooier staat en ook omdat ik graag het boek met de plaatjes erbij wil lezen. Zo snijd ik plaatje voor plaatje uit en plak ze met fotolijm in het boek. Een mooier gezicht en straks kan ik genieten van de tekst van Jac. P. Thijsse en de illustraties van onder andere Jan Voerman jr.

Noppende paarden

image

De mooiste vondsten in de kringloopwinkel zijn de boeken waarmee je net mee bezig bent. Of dat werk dat je net zoekt. Als je zoiets voor een zacht prijsje op de kop tikt, is mijn hele dag goed.

Zo vond ik even onverwacht als gewenst het boekje Voerman’s paarden, samengesteld door Jan Voerman sr. bewonderaar Henk van Ulsen. Ik hoorde veel over deze acteur en Voerman-verzamelaar van Jacob Jan Voerman. Het was zelfs zijn droom om samen met deze bekende Overijsselse acteur een toneelstuk te schrijven en te spelen over de twee Voermannen.

Noppende paarden

Jacob Jan sprak even raadselachtig als het woord zelf is over ‘noppende paarden’. Hij vertelde dat deze aanduiding de paardenschilderijen van Jan Voerman met een geheimzinnigheid omhulde. Niemand wist precies wat het was. Het riekte naar iets dat misschien wel een beetje vies was. Had het met de voortplanting te maken of was het iets anders.

De paarden van Jan Voerman zijn bijna even sprekend als zijn wolkenluchten. Het mooiste is natuurlijk de combinatie van paarden die in de uiterwaarde staan. De IJssel op de achtergrond en boven dit alles de wolkenhemel.

Schilderijen en gedichten

In het boek Voerman’s paarden staan de schilderijen afgewisseld met gedichten over paarden van onder andere Gerrit Achterberg, Jan Baeke, Ida Gerhardt en Rudger Kopland. Het boek bevat de schilderijen uit de Voerman-collectie van Henk van Ulsen, die de Hannema-de Stuers Fundatie in 1994 verwierf.

In haar inleiding bij dit boek vol paarden – in woord en beeld – geeft Saskia Derksen een duidelijke omschrijving van het woord noppen, dat volgens het Woordenboek der Nederlandsche Taal een Gelders woord is:

Met noppen wordt bedoeld dat twee paarden in tegengestelde richting naast elkaar staan, de hoofden naar elkaar toegewend en elkaar zachtjes met tong of tanden de noppen (oneffenheden) uit de vacht masseren. (15)
image
Noppende paarden van Jan Voerman sr.

Drie Voermannen

verkade-albumsOnverwacht en leuk de uitnodiging van Jacob Jan Voerman om mee te gaan naar het Voermanmuseum in Hattem. De reden: een nieuwe expositie over vader en zoon Jan Voerman. De eerste bekend wolkenschilder, de tweede vooral bekend als illustrator in de Verkade-albums.

Ik heb mijn stapel albums maar eens tevoorschijn gehaald. Valt niet tegen met zes exemplaren waaronder Hans de Torenkraai, inclusief twee reproducties. Jacob Jan komt rond lunchtijd. Ik maak een tostie voor hem klaar. Terwijl we de tosti oppeuzelen, haalt hij de boeken over zijn voorvaderen tevoorschijn. Wat een mooie schilderijen hebben de beide Voermannen gemaakt. De derde Voerman laat ze zien en verteld erover met evenveel passie.

Wolkenschilder

Wolkenschilder Jan Voerman sr. (1857-1941) spreekt tot de verbeelding. Boerenzoon uit de omgeving van Kampen en niet in het gareel te krijgen. Hij kon mooi tekenen en uiteindelijk kreeg hij een mooie opleiding aan de Rijksacademie van Beeldende kunst in Amsterdam. De wolkengezichten boven de IJssel hebben hem beroemd gemaakt. Op het hoogtepunt van zijn roem kwamen kunstenaars en dichters als Verwey, Van Eeden en Gorter naar Hattem op bezoek bij de meester.

voerman-museum-hattem
Het Voerman-museum in Hattem

Stillevenschilder en graficus Jan Voerman jr. (1890-1976) genoot dus een cultuurrijke opvoeding. Zijn interesse ging niet naar de imposante wolkenluchten en het weids uitzicht van het IJssellandschap, maar naar de kleine dingen van de natuur. Hij hield van het schilderen van de ‘kleine natuur’: de torretjes, vlinders en bloemen. Een bijzondere man, enerzijds moest hij zich zien los te maken van zijn vader. Anderzijds staat hij bekend als de tekenaar van de Verkade-albums. Terwijl hij ook een mooi oeuvre als schilder en lithograaf heeft nagelaten.

Jan Voerman jr. is de opa van Jacob Jan Voerman. Hij heeft hem ook nog gekend. Bij zijn geboorte maakte zijn opa een schilderij. Het is ontzettend realistisch geschilderd. Net als het schilderij met de hazelnoten, het lijsternest of de kippeneieren. Stillevens, niet de grootsheid van het landschap, maar een zorgvuldige compositie gekozen voorwerpen uit de natuur.

Drie Voermannen

Bijzonder om zo met drie Voermannen in Hattem te zijn. Jacob Jan vertelt de verhalen over de voorwerpen. Het potje met een druppel uitgelopen verf, dat bij zijn oom stond. Opa, de zwijgzame man in het atelier waar je nergens aan mocht komen.

Of stilleven met schelpen. ‘Dat is nou mijn jeugd’, slaakt hij uit. ‘Die bak met schelpen heeft jarenlang nog bij mijn ouders gestaan.’ De compositie van zand en schelpen bleef zo nog een lange tijd bestaan naast het schilderij.

Ik denk aan de schelpen in het Texel-album van Verkade. De details van de mosselschelp. Doris vraagt naar de vreemde bobbels op de schelp. En ik probeer te zoeken naar een verklaring. Gelukkig is er zoveel meer, om de hoek staat de grote verrassing: het winterlandschap van Jan Voerman jr.

jacob-jan-voor-ingang-voerman-museum

Lees ook de andere bijdragen over deze ontmoeting:

Fantasie – #WOT

image

Hoe lang ik naar de wolken kijk, weet ik niet. Lang. De lucht als oneindige mogelijkheid om de fantasie te laten botvieren. Wegdromen bij de oneindige stroom wolken die voorbij drijft. Een hemel die elk moment weer anders uitziet. Behalve bij een strakblauwe hemel. Het is dan vaak mooi weer, maar voor de fantasie funest.

Een van de mooiste blogs van mijn vriend Jacob Jan Voerman vind ik de blog over zijn opa en overgrootvader, de schilders Jan Voerman. Senior en Junior. De eerste bekend van de wolkenluchten. De tweede bekend van de Verkade-albums daarin illustreerde hij elk bloemetje tot in detail, net als de grote wintervlinder of de tere strandschelp.

Het is de zin: “Die wolken zijn in werkelijkheid nooit zo, zo ben ik van binnen.” Zijn overgrootvader schilderde niet de lucht zoals hij was, maar zoals hij zelf was. Ik kijk vaak naar de lucht en denk er heel veel bij. Niet de figuren die andere mensen erin zien: een pijprokend mannetje of een blaffende hond. Ik zie de wolken. Mijn fantasie vertelt het verhaal van die wolk, niet van de boze man met de baard die anderen erin zien.

Vandaag ga ik naar het Voermanmuseum, met Jacob Jan. Ik wil al een hele tijd gaan. Net zoals ik niet weet wanneer ik van wolken begon te houden, ik ben er echt iets mee gaan doen vanaf 2010, weet ik ook niet wanneer ik de schilder Voerman leerde kennen. De wolkenluchten van zijn schilderijen ogen meer dan realistisch. Dat komt omdat hij niet de ‘echte’ lucht schilderde, maar zoals hij zich van binnen voelde.

En ik voelde dat ook ineens. Misschien moet ik eens niet dichten met een wolk erbij, maar de wolken in mijzelf laten spreken. Zo krabbel ik de laatste dagen wat gedichten op over de hemel zoals die in mijn hoofd is. Dan kijk ik tussendoor naar buiten en zie dat ze met elkaar overeenstemmen. Het is misschien net literatuur, goede literatuur vertelt hoe het gebeurd zou kunnen zijn, niet hoe het gebeurd is.

Fantasie is in de muziek een muziekstuk dat grillig is en los staat van een vorm, maar doorleefd is. De wolken van Jan Voerman senior zijn ook doorleefd, daarom spreken ze zo. Een verhaal – waar gebeurd of niet – moet doorleefd zijn en los staan van alle ballast uit de werkelijkheid. Pas dan is het fantasie en komt het tot leven. De enige vorm van scheppen…