Tagarchief: van der heijden

Ruziezoekertjes

Het huwelijk van hoofdpersoon Nico Dorlas stelt in Kwaadschiks niet veel meer voor. Hij wordt beheerst door drank en de daaraan gekoppelde woede. De vele liters wodka die hij er doorheen jaagt, maken hem knettergek in zijn kop. Het zorgt uiteindelijk ook voor de onvermijdelijke scheiding van de 2.

Al vrij vroeg in het verhaal introduceert de verteller de zogeheten ruziezoekertjes. Of zoals de verteller het uitlegt:

Desy en hij hadden ruim een jaar geleden afgesproken om allebei een lijst bij te houden van kleine irritaties, ogenschijnlijk vaak de moeite niet waard, maar die tot evenredige schreeuw- en smijtpartijen konden leiden, tot fysiek geweld zelfs. Dit met de bedoeling ze in heel hun kinderachtigheid samen te analyseren, en er relatietechnisch van te leren. (65)

Door de rest van de roman verschijnen deze ruziezoekertjes regelmatig in cursieve tekst door de tekst. Zoals de hüttenkäse waaraan Desy verslaafd is (Ruziezoekertjes 17). Of dat Desy vergeet het bier in te slaan, nr. 14. De haar in de klaargemaakte boterhammen voor op het werk, nr. 67. Of de uitgedroogde waterverdampers voor op de radiators van de verwarming. Desy weigert ze te vullen, nr. 37.

Allemaal heerlijke voorbeelden die zeker herkenbaar zijn in elk huishouden. Of ze je ergeren, is een ander verhaal. Nico Dorlas maakt zich werkelijk overal druk om. Al is zijn liefde voor Desy soms groter dan de ruziezoekertjes. In de dag uit het leven van Nico Dorlas die je bij het lezen van Kwaadschiks meekrijgt, vraag je je af waarom Desy hem niet eerder heeft verlaten.

Wat een ellende. Vooral veroorzaakt door Nico’s niet te stillen dorst naar alcohol. Het brengt hem in gigantische ellende. Of zoals een oud rapport uit het Pieter Baan Centrum dat vaak geciteerd wordt: het maakt Nico tot een theatrale persoonlijkheidsstoornis met narcistische trekken. Voor de lezer is het geen raadsel. Vooral bij de hoofdpersoon zelf lijkt het moeilijk door te dringen.

A.F.Th. van der Heijden: Kwaadschiks. Amsterdam/Antwerpen: De Bezige Bij, 2016. Romancyclus: De tandeloze tijd 6. ISBN: 978 90 234 5813 5. Prijs: € 29,95 (paperback). 1280 pagina’s.Bestel

De schreeuw

Eigenlijk weet je het al als je het leest. Als in de proloog van Kwaadschiks hoofdpersoon Nico Dorlas koffie drinkt uit een bekertje met daarop een rudimentaire versie van Edvarde Munch’ De schreeuw. Dit is een Leidmotief in de roman. Dit onderdeel komt terug en niet alleen op bekertjes.

Cliënt draait het bekertje met De schreeuw naar de rechercheur toe. Het is misschien een aanzet tot het verbreken van zijn stilzwijgen, maar het opengesperde mondje brengt nog altijd geen geluid voort, ook niet op de wijze van een buikspreekpop. (18)

Zo zal het regelmatig terugkomen. Het schreeuwen, al dan niet in combinatie met het beroemde schilderij van de Noorse schilder. In Kwaadschiks is Nico Dorlas welbespraakt en drukt zijn agressie zich uit in een luid schreeuwen. Hij doet dit regelmatig.

De schreeuw is ook zo’n Leidmotief, net als de apneu met bijbehorend masker of de ruziezoekertjes. Ze geven het leesplezier van deze roman. De verteller laat de schreeuw op het bekertje terugkomen, maar ook op andere momenten. Zoals wanneer de verteller verhaalt over een voorval in een stiltegang in de vestingwerken van Naarden. Dorlas schrok zich rot toen hij de pumps van Desy hoorde:

Dorlas draaide zich om naar het monster dat uit louter herrie bestond. Volgens Desy, later, zag hij er op dat moment uit als de gillende figuur van Munch – de monde wijd opengesperd, de handen tegen het hoofd geperst. (1047)

Hiermee legt de verteller de link met het schilderij op de koffiebekertjes van het kantoor. Ook de opengesperde mond, legt weer een verband met het apneumasker. Zo komt alles samen en creëert de verteller een wereld waarin alles volmaakt aan elkaar verbonden is.

Bekijk ook het filmpje over De Schreeuw en Kwaadschiks

A.F.Th. van der Heijden: Kwaadschiks. Amsterdam/Antwerpen: De Bezige Bij, 2016. Romancyclus: De tandeloze tijd 6. ISBN: 978 90 234 5813 5. Prijs: € 29,95 (paperback). 1280 pagina’s.Bestel

Waar let ik op bij het lezen? – #50books

Lezen is een heerlijke bezigheid. Ik kan vooral genieten van romans waarin bepaalde aspecten later weer terugkomen. Niets is voor niets. Dat ervaar ik bijvoorbeeld bij de romans van Van der Heijden. Alles komt terug, is met elkaar verbonden en dient het grote verhaal.

Dat spel met het verhaal ervaar ik als het spel met de lezer. Als de hoofdpersoon in het eerste hoofdstuk iets in zijn zak stopt, dan moet dat voorwerp in zijn zak verderop terugkomen. Het mag niet zo zijn dat dit in zijn zak blijft zitten of zelfs zonder notitie opeens verdwenen is. Dat hij bijvoorbeeld met lege zakken zit, terwijl hij toch duidelijk dat muntje in zijn zak heeft gedaan.

Van der Heijden stelt daarin niet teleur. In zijn laatste roman, die immens dikke Kwaadschiks stopt de hoofdpersoon een wodkafles in de spoelbak van de wc. Je weet als lezer dat deze gaat terugkomen. In dit geval is het een beetje een teleurstelling. Ik had er iets meer van verwacht, maar hij komt terug.

Dat geldt ook voor allerlei andere kleine en grote dingen. De verteller spreekt veel over apneu en het CPAP-masker. Dat dit apparaat eigenlijk een omgekeerde stofzuiger is en Dorlas senior toevallig altijd stofzuigerverkoper is geweest. Het is geen toeval. De geconstrueerde wereld van de roman mag geen toeval kennen. Het is een eigen wereld waarin de verteller de touwtjes in handen heeft.

De lezer mag die wereld zien en er telkens nieuwe dingen in ontdekken. Zoals in een mooi schilderij waar je steeds weer iets nieuws kunt ontdekken. Het draait om de compositie, maar net zo goed om de details en de schoonheid hiervan. Aspecten die voor mij het lezen tot een vreugde maken.

#50books

De leesvraag #50books is een initiatief van Peter in 2013. Martha nam het in 2014 over en in 2015 ging Peter zelf weer verder. Dit jaar neemt Martha het weer over. Vanaf de eerste vraag doe ik regelmatig mee. Naar overzicht van alle vragen.

Apneu

A.F.Th. van der Heijden integreert in zijn romans vaak dingen die hem zelf overkomen. Zo heeft hij in de Movo tapes stilgestaan bij een voetblessure waar hij een tijdje zelf ook last van had.

In de roman Kwaadschiks behandelt Van der Heijden zijn eigen slaapstoornis. Het snurken van hem, bleek apneu te zijn en hij is er succesvol voor behandeld. Ik schreef er eens een blogje over dat is overgenomen door de Apneu-vereniging.

Natuurlijk maakt Van der Heijden de apneu tot meer dan een Leidmotief in zijn roman Kwaadschiks. In het verhaal lijdt de hoofdpersoon
Nico Dorlas aan apneu. De verteller legt een link met de adem die regelmatig stokt bij de hoofdpersoon en zijn karakter:

Persoonlijk concludeerde Dorlas dat er een verband moest bestaan tussen de dwang zijn adem in te houden en zijn geheime behoefte aan wellustig stilzwijgen, aan langdurig stommetje spelen. En dat terwijl jusit het chronische zuurstoftekort voor de gruwelijkste stemmingswisselingen zorgde, met alle verbale en fysieke uitbarstingen van dien. Dorlas ontdekte dat hij de vleesgeworden vicieuze cirkel was, een uit zichzelf voortrollend rad omstuwd door aasvliegen. (163)

Hij krijgt hiervoor een beademingsapparaat met een bijbehorend masker, een CPAP. Het bedrijf RescAirdat het levert, draagt als logo een zeepaardje. Het verwijst naar de omgekeerde stofzuiger, die lucht blaast in plaats van zuigt.

Het verandert in een steeds groter en tragischer voorwerp, waarbij Nico Dorlas het masker ook gebruikt om zich achter te verschuilen. Het wordt steeds extremer in dit boek van Van der Heijden. Het apparaat meet zelfs de proporties aan van een voorwerp om mee te moorden.

Zoals hoort bij een roman van Van der Heijden, is de apneu een prachtig Leidmotief dat door het hele verhaal is verweven.

A.F.Th. van der Heijden: Kwaadschiks. Amsterdam/Antwerpen: De Bezige Bij, 2016. Romancyclus: De tandeloze tijd 6. ISBN: 978 90 234 5813 5. Prijs: € 29,95 (paperback). 1280 pagina’s.Bestel

Kwaadschiks

Hoofdpersoon van de nieuwe roman Kwaadschiks is Nico Dorlas. Hij heet niet naar Nicolaas, maar naar Nicodemus, de Farizeeër uit het nieuwe testament die Jezus ’s nachts stiekem opzoekt. Niemand mag weten dat hij de Messias bezoekt. Dat geldt wat minder voor Nico Dorlas. Hij laat zich overduidelijk overal gelden. Wel doet hij veel in het geniep en vooral ten bate van zichzelf.

Nico Dorlas werkt als creatief brein bij het gerenommeerde reclamebureau Battjes & Partners in Amstelveen. Zij hebben onder meer de beroemde leus van de bierbrouwer Heineken bedacht. Na een avond brainstormen vol drank besloot de bierbrouwer het idee op zijn naam te schrijven, maar het kan heel goed zijn dat Nico Dorlas de leus heeft bedacht.

De 47-jarige hoofdpersoon leidt aan apneu. Hij gebruikt hiervoor een speciaal apparaat ’s nachts, een CPAP-apparaat, met een bijzonder masker. Hij doet dit op om genoeg zuurstof binnen te krijgen. Zijn vrouw Desiree, onderwijzeres op een lagere school, is dan allang in een andere kamer gaan liggen. En dat komt niet alleen vanwege het gesnurk.

Het apparaat werkt als een omgekeerde stofzuiger. Het maakt de innerlijke wereld in deze bijzondere roman van A.F.Th. van der Heijden nog meer bijzonder. Nico Dorlas’ vader is namelijk handelsreiziger in stofzuigers geweest. Hiermee is de cirkel in de roman rond. De verwijzingen zijn nog niet over. Zo komt het toneelstuk Death of a Salesman van Arthur Miller regelmatig terug.

De verwijzingen houden niet op. Zo verwijst de verteller naar de film The Elephant Man uit 1980 om de angstaanjagende verschijning van het masker te benadrukken. Of naar het zeepaardje, het logo van het beademingsapparaat. Daar zie je ook een masker in. Beelden en vergelijkingen die om elkaar heen kronkelen door het hele verhaal.

Of zoals de romanheld Nico Dorlas het zelf uitdrukt: zijn ziel komt uit de kast. Hij moet doen wat hij wil en kiezen voor de liefde.

Het onopgeloste GOEDSCHIKS/KWAADSCHIKS zou voor altijd als een twee-eiige Siamese tweeling, verwikkeld in een tweekoppige burgeroorlog, blijven proberen zichzelf uit elkaar te scheuren, en Dorlas zou eroverheen struikelen, net zo lang tot hij in de half vergroeide lichaamsdelen verstrikt raakte.
[…]
Het geheim van zijn poging tot herstel lag in de juiste mate van vernietiging. Als hij in zijn opzet slaagde, zouden de poorten naar de Domeinen opengaan. Het monster de Stem zou verslagen zijn. (743)

Hij kiest voor de variant met kwaadschiks met alle gevolgen van dien. In nog geen 24 uur voltrekt zich een heus drama voor het oog van de lezer, Nico Dorlas slaat helemaal door.

Een roman als Kwaadschiks is daarmee niet zwaar om te lezen. De intriges waaruit het verhaal is opgebouwd, geven je als lezer een spanning die misschien alleen maar bij het lezen van een thriller te evenaren is.

Bekijk mijn vlog over Kwaadschiks

A.F.Th. van der Heijden: Kwaadschiks. Amsterdam/Antwerpen: De Bezige Bij, 2016. Romancyclus: De tandeloze tijd 6. ISBN: 978 90 234 5813 5. Prijs: € 29,95 (paperback). 1280 pagina’s.Bestel

De komende dagen blog en vlog ik over dit 6e deel uit de Tandeloze tijd van A.F.Th. van der Heijden.

Bijna 1300 pagina’s in 1 week

Een hele operatie zou het worden: het lezen van de nieuwe pil van A.F.Th. van der Heijden. Kwaadschiks, het 6e deel uit de cyclus De tandeloze tijd. Ik verheug me er al op sinds ik de eerste aankondiging las dat het boek zou uitkomen.

Daarom reserveerde ik het boek bij de bibliotheek. Al vreesde ik dat de 3 weken leentijd te kort voor mij zou zijn. Het nieuwe boek telt immers 1280 pagina’s. Dat is een aardige leeskluif! Een flink werkje om te doen in zo’n korte tijd.

Zo begon ik op zaterdagavond nadat ik het boek had opgehaald bij de bibliotheek. Ik werd onmiddellijk meegenomen in dit verhaal. Het grijpt je meteen bij de kladden en laat je dan ook niet meer los. Je kunt je moeilijk lostrekken uit dit verhaal. Het zijn de kleine beetjes van het verhaal die prachtig gedoceerd worden.

Bijvoorbeeld op het moment dat Desy haar vriend Nico Dorlas – ‘de man met wie ik samenwoon’ – in de steek laat. Ze belt de ambulance. Zij kennen haar goed. Ze belt vaker om te vertellen over hoe Nico zich in een coma gezopen had of het – meestal daaraan verbonden – huiselijke geweld. Bij de ambulance noemen ze het vaak: ‘Een gevalletje verhaal kwijt moeten.’

Ook deze dag belt ze op. Om de ambulancebroeders te waarschuwen. Ze geeft met dit belletje een korte samenvatting van Kwaadschiks: alle stoppen slaan door bij Nico Dorlas.

‘Mevrouw Harthoorn, wat kan ik voor u doen?’ Bijna had de centralist gevraagd: ‘Is het weer zover’ Maar een dergelijke directheid, dat was tegen de instructies.
‘Mijn man… mijn vriend…’ Ze begon te huilen, of huilde steeds al. ‘De man met wie ik samenwoon… eh…’
‘… heeft u molest aangedaan.’
‘Nog niet. Hij kan elk moment uit z’n dak gaan.’ (195)

En dat is nog voorzichtig uitgedrukt. Nico Dorlas gaat gigantisch uit zijn dak in Kwaadschiks. Het wordt van kwaad tot erger en bewust zet Nico alles op alles in om alles stuk te maken. Of zoals de romantitel het zegt: kwaadschiks!

Daarom is het – tot mijn eigen stomme verbazing – gelukt om dit boek in 9 dagen tijd te lezen. Het verhaal is gewoon te spannend om weg te leggen. Tegelijkertijd bevat het zoveel elementen waarmee Van der Heijden in eerdere delen uit deze cyclus ook speelde.

De prachtige vergelijkingen, de beeldrijke taal en vooral de ontwikkeling van het verhaal. De opbouw is lovenswaardig. Hij weet je mee te nemen in de ontwikkeling van het verhaal. Niets is overbodig, alles hangt met alles samen. Als je ergens leest dat de hoofdpersoon een halfvolle wodka-fles in de stortbak van het toilet stopt, dan weet je dat die ooit ergens zal terugkomen. In dit geval kost het 800 pagina’s voordat je erachter komt. Maar je komt het te weten.

En dat geldt voor alles! Het draagt allemaal bij aan een ultieme leeservaring. Zo ultiem dat ik niet eens het idee heb dat ik bijna 1300 pagina’s in iets meer dan een week gelezen heb.

A.F.Th. van der Heijden: Kwaadschiks. Amsterdam/Antwerpen: De Bezige Bij, 2016. Romancyclus: De tandeloze tijd 6. ISBN: 978 90 234 5813 5. Prijs: € 29,95 (paperback). 1280 pagina’s.Bestel

De komende dagen blog en vlog ik over dit 6e deel uit de Tandeloze tijd van A.F.Th. van der Heijden.