Tagarchief: spel

Spelen en winnen

image

In Huizinga’s studie naar de spelende mens, Homo ludensschrijft de Leidse historicus weinig over de relatie tussen spelen en gokken. Bij gokken raakt de menselijke geest zo in vervoering dat hij verder gaat dan het spel. Bij het winnen krijgt hij meer dan de eer. Hij haalt ook nog eens een lieve duit binnen.

In het spel zelf zitten natuurlijk ook allerlei elementen in relatie met geluk en winnen. Dat de winst nog eens buiten het spel effect heeft, maakt het de spanning vele malen groter. Je kunt je dan nog afvragen of het dan draait om het spelen of juist om het winnen.

Kaartspelen als bridge en poker kunnen met én zonder geld worden gespeeld. De inzet van geld vergroot de spanning en versterkt het spel. De kans om het spel te winnen, is even groot, maar de prijs wordt meer begeerd. Het is verleidelijk te denken dat het dan alleen om het geld draait, maar dat geloof ik niet helemaal. Het is de combinatie die hier heerst.

Is de inzet bij gezelschapsspelen het samen rond de tafel zitten. De vele spelletjes die mensen op hun mobiel spelen, lijken een heel ander doel te hebben. Daar is het spel een tijdverdrijf en lijkt misschien het meeste op het tijdverdrijf aller tijdverdrijven van de spelletjes: patience.

Veel spelletjes op internet worden gespeeld in combinatie met veel social media. Denk hierbij aan het grote assortiment van spelen beschikbaar op Facebook. Een uitzondering hierop zijn websites waarbij je kans maakt op grote prijzen. Steeds vaker duiken dergelijke websites op. Geluk en behendigheid wisselen elkaar af, ook bij deze websites. Zo zie je dat er door de eeuwen heen met het spel niet zoveel veranderd is. Het is enerzijds een tijdverdrijf en anderzijds geeft de kans en mogelijkheid iets te winnen een extra spanning en beleving aan het spel.

Uiteraard moet de speler ervoor waken zich niet te laten beheersen door het spel. Laat het spel vooral een spel blijven en de winst een meevallertje.​

Bouwspel

image

In Christiaan Weijts roman Euforie draait het op een bijzondere manier om het spel. De prijsvraag die is uitgeschreven om op de rampplek van de 6-juli-ramp in Den Haag een complex van gebouwen te bouwen. Het architectenbureau van Johannes Vermeer doet mee aan de prijsvraag. Het volk mag via een referendum kiezen welk ontwerp het mooiste is.

Johan Huizinga gaat in Homo Ludens kort in op het aspect van de prijsvraag voor een architectonisch ontwerp. Het roept een spelelement op. Hij merkt in zijn boek op dat leerlingen vaak als leerlingstuk een competitie voerden van wie het mooiste stuk maakte. Voor al deze vormen ligt het spel ten grondslag, stelt Huizinga:

Niemand kan uitmaken, in hoeverre bij bepaalde historische gevallen de nuttigheidszin of de agonale hartstocht overwoog, bijvoorbeeld wanneer de stad Florence in 1418 de wedstrijd uitschrijft om de Dom door de koepel te voltooien, die Brunelleschi op dertien mededingers won. Pure nuttigheid beheerste toch in ieder geval het stoute denkbeeld van de koepel niet. (222)

Hier weet Johan Huizinga het spelelement zelfs door te trekken naar de stad zelf. De stad Florence met al zijn pronktorens, die vroeger misschien een defensief doel hadden. De koepel vormt de kroon op een middeleeuwse stad met spelideeën.

Met de architectuurwedstrijd speelt Christiaan Weijts ook in zijn roman Euforie. In zijn boek mag het volk zelfs kiezen via een referendum. Dat daarbij ook veel andere belangen opspelen en het spel een serieus commercieel spel wordt, is onderdeel van het verhaal. Uiteindelijk weet de verteller de naam van de ontwerper los te trekken van het ontwerp. Zo verdwijnt de architect van het speelveld.

Christiaan Weijts: Euforie. Amsterdam: Uitgeverij De Arbeiderspers, 2012. ISBN 978 90 295 8627 6. 400 pagina’s.

Spelen

image

De nieuwste roman van Etienne van Heerden maakte mij nieuwsgierig naar het werk over de spelende mens in relatie met cultuur: het boek Homo ludens van Johan Huizinga. De Zuid-Afrikaanse romancier heeft zelfs zijn hoofdpersoon in Klimtol vernoemd naar dit boek. Hij heet Ludo Loeloeraai, als verwijzing naar de spelende mens van Huizinga.

Ik heb het boek Homo ludens al jaren in mijn bibliotheek liggen, net als die andere klassieker van Huizinga: Herfsttij der Middeleeuwen uit 1919. Dit boek is ook een cultuurgeschiedenis, maar de spelende mens trok meer mijn aandacht.

Het boek uit 1938 is zoals de ondertitel het zegt: ‘Proeve ener bepaling van het spelelement der cultuur’. In zijn voorrede vertelt de Leidse hoogleraar hoe hij tot het onderwerp gekomen is. De gedachte speelt al ruim 35 jaar door zijn hoofd, zoals hij het zelf zegt:

Het is al een oude gedachte die getuigt, dat bij doordenken tot de bodem van ons kennen alle menselijke handelen slechts een spelen schijnt. Wie aan deze metafysische conclusie genoeg heeft, moet dit boek niet lezen. Mij schijnt zij geen reden, om de onderscheiding van het spel als een eigen factor in al wat in de wereld is, te laten varen. Sinds lange tijd ben ik steeds stelliger tot de overtuiging gekomen, dat alle menselijke beschaving opkomt en zich ontplooit in spel, als spel. (5)

Het spel als bron van de cultuur. In de studie die Huizinga verder presenteert, behandelt hij steeds een cultureel aspect om vervolgens te wijzen op het spelelement in dat specifieke aspect. Het levert een groot aantal interessante inzichten op.

Johan Huizinga: Homo ludens, Proeve ener bepaling van het spelelement der cultuur. Pandora Pocket, 1997 [1938]. Naar de uitgave zoals die bij H.D. Tjeenk Willink & Zoon N.V. in 1951 is verschenen. 288 pagina’s.

Naïef of dom? – #WOT

image

Naïef of dom. Hoe dicht liggen ze bij elkaar? Ik ga vaak uit van het goede van de mens, de beste bedoelingen. Dat werkt heel goed bij mensen die betrouwbaar zijn, zeggen wat ze bedoelen. Zodra belangen aan mensen gaan trekken en ze een spelletje spelen, haak ik af. Want ik verlies. Geheid.

Als mensen misbruik maken van je naïviteit, dan vind je jezelf heel dom. Ik had niet zo naïef moeten zijn. Zo vol vertrouwen in de ander. Hem of haar op zijn woord gelovend. Denkend dat de verwoorde moeite die ze voor je doen ook de echt moeite is die ze voor je doen.

Dan haken ze af, leggen plotseling een eisenpakket op tafel. Of zeggen ineens iets heel anders. Dan begint het spel. Het spel dat ik niet kan winnen. Het lijkt voor mij of ik die met zwart speelde, ineens het witte leger ben. Het speelbord is omgedraaid. De verwarring heerst. Paniek. Het gevecht met mezelf is aangebroken. Ik kom er niet meer uit.

Zo kreeg ik een paar weken geleden een mooie toezegging, in woorden en op papier. Eindelijk had ik iets bereikt. Ik zag licht in de verte. Maar ineens verschuift het pallet, ben ik wit en niet meer zwart. De legers verschuiven en hergroeperen. Wie ik was, ben ik niet meer.

Ik heb het verkeerd begrepen, het zit toch anders in elkaar. Iemand anders gaat er ineens over. De afspraak is hol en leeg. Een lijntje ontspint zich en ik word eraan vastgebonden. ‘Aan het eind van de week weet ik meer’, wordt: ‘volgende week hoop ik meer duidelijkheid te hebben’. Een belofte wordt een instituut met beleid dat met dezelfde messen snijdt en geen uitzonderingen kan maken.

Zo verschuift naïef in dom en bewondering voor degene die het spel wel snapt. Hij heeft dat gewiekst aangepakt, weet de mazen op te zoeken en er doorheen te kruipen. Slim heten zulke mensen, terwijl het in feite ratten zijn die de naïviteit van hun medemens opvreet. En alleen maar denkt aan zijn of haar eigen hachje: het eigen baantje.

Zeker als ik hoor dat gesprekken voor 55 procent uit lichaamstaal bestaat, een taal die ik niet begrijp. En nog eens 30 procent uit ‘hoe je het zegt’. Iets waarbij ik de nuance ook niet zo goed kan maken. Blijft er die 15 procent over, waar het eigenlijk om gaat. Zo verdwijnt naïviteit en wordt verruild in wantrouwen.

Het geloof in een eerlijke wereld is net zo naïef als het vertrouwen in een afspraak. Dom, dom, dom.

Dit is de 39e #WOT van 2013. #WOT (Write on Thursday) wordt wekelijks aangedragen door Irene.