Tagarchief: schilderijen

Willink in Ruurlo

De schilder Willink. Ik ben getroffen door zijn schilderijen. Vooral van het realisme dat geen realisme is. Het is een samengestelde compositie van donkere luchten, vergezichten en naakte beelden. Een vermenging van Griekse oudheid met de hedendaagse werkelijkheid. Weergegeven alsof het foto’s zijn.

Klassiek beeld en wolkenluchten bij Willink

Indrukwekkende luchten

Ik ben een bewonderaar. Zeker ook door de indrukwekkende luchten die hij afbeeldt op zijn schilderijen. Elke lucht heeft een spanning. Het lijkt wel of er geen eind aan komt, zoals de hemel de sfeer van het schilderij uitdrukking geeft. Heel treffend en pakkend. Het laat je niet meer los.

Neem het schilderij van de parachutisten. De hemel neemt de hemelbestormers mee naar beneden op de vleugels van de regen. Alles glijdt naar beneden, het lijkt daarmee bijna op een waterval die je naar beneden ziet komen. Heel trefzeker en vergankelijk.

Of de klassieke beeldengalerij die er staat tegen de achtergrond van een donkere hemel. Het zonlicht op het beeld, de lucht erachter bijna groen en heel dynamisch. Het landschap, waartussen ineens de herkenbare torens van de Mozes en Aaronkerk opduiken. Helemaal uit zijn habitat, bakermat van de stad, maar in het schilderij een heel nieuwe dimensie gevend. Staat links de boom, eenzaam als tegenhanger van de Griekse beeldengalerij.

Kasteel Ruurlo herbergt een belangrijke collectie van Carel Willink

Collectie Willink in Kasteel Ruurlo

Wat een prachtige collectie is er verzameld in Kasteel Ruurlo. Een indrukwekkend gebouw, waarvan het trappenhuis bekend is van de televisieserie De Zevensprong. De vele bouwperiodes hebben het tot een mooi kasteel gemaakt. Zeker ook met de vernieuwing van de lange glazen brug die leidt naar de ingang. Net als de prachtige entree, waarin ook een nieuwe trap is gemaakt.

De inrichting van het gebouw met de donkere wanden in grijs en groen, waartegen de schilderijen van Willink mooi aftekenen. Gelukkig ook geen overdaad aan schilderijen. Hiermee krijg je goed de kans om de aandacht aan het schilderij te geven die het verdient.

Jurken van Fong-Leng

Erg mooi zijn de tentoongestelde jurken. In 1 zaal, staan er 4 opgesteld. Wat een fraaie jurken van Fong-Leng, gedragen door Mathilde Willink! Het meest getroffen ben ik door de drakenmantel. Wat een prachtig werk is dit. Een heus kunstwerk, de doorgetrokken schubben over de mouwen. En de vuurspuwende bekken van de draken. Samen met de intens paarse kleur, steekt deze jurk boven alles uit.

Detail paradijsvogeljurk Fong-LengDat geldt wat mij betreft ook voor de paradijsvogels, die in de gelijknamige jurk overal opduiken. De kleurrijke vogels, springen er echt uit. Wat een gaaf kledingstuk. Je zou wensen dat je ook mensen in deze kleding zou zien. Ik vind het heel mooi.

De jurk in de ruimte ernaast, stelt een beetje teleur. Ook omdat het zo’n kleurrijke jurk is op het schilderij van Willink. De zilverkleurige luipaardmantel op het schilderij is veel kleurrijker dan de jurk die in de zaal hangt. Het blijkt om een 2e exemplaar te gaan van Fong-Leng, een reproductie uit 1997 van het origineel. Minder indrukwekkend, maar het origineel hangt in het Amsterdams Museum. Zo zie je dat de jurken van Fong-Leng niet zijn na te maken, zelfs niet door haarzelf.

Kunstenaar Carel Willink

De collectie in Ruurlo geeft een prachtig beeld van Carel Willink. Je doorloopt zijn hele bestaan als kunstenaar. Van het abstracte werk uit zijn jonge jaren, beïnvloed door abstracte schilders. Later, in de loop van de jaren 1930 gaat hij over tot realistische schilderijen. Er staan mooie voorbeelden hiervan in het museum. Een berglandschap waarin vooraan 2 mannen met elkaar op de vuist gaan. Of een Alpenachtig schilderij dat alle schakeringen herbergt van wit naar grijs – en alles wat er tussen ligt.

Allemaal werken waar je eigenlijk langer naar zou willen kijken. Zou dus niet misstaan om er nog een keer heen te gaan. Dan rijden we meteen langs Gorssel, waar een nog veel grotere collectie van andere realisten te zien is. Uit dezelfde collectie van Hans Melchers. Daar kun je nog 10 andere werken van Willink zien, waaronder het beroemde schilderij De Zeppelin uit 1933. In het kasteel Ruurlo zie je de tegenhanger van dit schilderij in Straat met standbeeld. Eigenlijk nog indrukwekkender omdat het een bijna lege straat is op klaarlichte dag.

In de verte zie je 2 wandelaars en het standbeeld. Deze compositie met het felle zonlicht op straat, tegen de dreigende wolkenlucht, geeft het schilderij een unheimisch gevoel. Je kunt het niet duiden. Later is dit door liefhebbers getypeerd als het voorvoelen van de Tweede Wereldoorlog, wat Willink terecht wegwuifde. Het is namelijk veel meer. Het typeert de kunst van Willink en die mag je niet zomaar aan een tijdgeest wijten.

Willinks laatste schilderij met uiteraard luchten en klassieke beelden

Omwolkt door engeltjes – De Lairesse in Rijksmuseum Twenthe

De entree begint mooi. Het krachtig en effectief gebruik van blauw en rood, raken mij. Ik kan erg genieten van de mooie welvingen in de gewaden. De Lairesse verstaat daarin zeker zijn vak. De kleuren rood en blauw schieten uit de doeken en trekken je het schilderij in.

Wel worden de composities omwolkt door engeltjes, kleuters en peuters met volle billen en krulletjeshaar. Het symboliseert de zuiverheid, het pure en volmaakte. De billen ogen ook heel realistisch, de kleur op de blos laat echt een ideaal zien: gezonde, weldoorvoede mensen. De werkelijkheid was in die tijd natuurlijk anders.

Daarnaast is er een mooie verzameling reliëfs te zien. Grote schilderijen die allegorieën uitbeelden en op beelden lijken. Ze hingen in de huizen van de Amsterdamse elite. Net als het indrukwekkende plafond, dat hier nu aan de muur hangt en daarmee en bedrieglijk effect op je heeft.

Alleen mis ik in de composities een duidelijk verhaal. Het zijn zorgvuldig geconstrueerde schilderijen, in een wolk van engelen en andere fantasie. Hierbij verliezen de hoofdpersonen op de schilderijen hun zeggingskracht. Het blijft bij vlakke wezens waarbij je het alledaagse verhaal niet haalt.

Een schilderij als Jezus in de tempel, waarbij Simeon de baby Jezus vasthoudt, is qua compositie lang niet zo spannend als het gelijknamige schilderij van Rembrandt. De halfblinde Simeon die omhoog kijkt in de richting van de wolk van Cherubijnen. Maria die erbij staat in een prachtige blauwe omslagdoek. Het blijft allemaal best statisch en verliest kracht in het verhaal.

De techniek is zeker overweldigend. Het is te mooi om waar te zijn en daarmee geeft deze tentoonstelling ook meteen het antwoord waarom De Lairesse veel minder bekend is dan Rembrandt of Jan Steen. Zij houden het bij het alledaagse, vluchten niet in een klassieke wereld die vooral bedoeld is om chique te doen. De Lairesse staat echt in dienst van zijn opdrachtgevers. Hij streeft een ideale wereld na die hij verbeeldt in zijn schilderijen.

De orgelluiken van De Lairesse laten een heel andere schilder zien. Door de grote kijkafstand is dit schilderij op de houten luiken veel grover opgezet. De bloemen zijn grof gestreken en de gezichten ogen ruwer. Het is daarmee best bijzonder om de luiken van dichtbij te bekijken. Ze laten een andere kant zien van deze schilder. Veel minder poeha en directer, ruwer. Mooi om deze compositie te zien tegenover al het weelderige en opgesmukte van zijn andere werken.

De Lairesse in Rijksmuseum Twenthe

Het Rijksmuseum Twenthe in Enschede. Het staat al lange tijd op mijn lijstje. Ik woonde er niet zo ver vandaan, in Almelo. Later op de camping bij Delden bezocht ik het museum evenmin. Deze week bezoeken we voor het eerst het grote museum in Twente. Het bezit een mooie collectie en biedt eveneens mooie wisseltentoonstellingen.

De orgelluiken van het Westerkerk-orgel in Amsterdam wilde ik wel van dichtbij zien, daarom bezoeken we de expositie “Eindelijk! De Lairesse”. Een overzichtstentoonstelling van het werk van deze grote schilder uit de Gouden Eeuw. Vergeten terwijl hij in zijn tijd gelijk stond met Rembrandt van Rijn.

Ik denk dat er een relatie is tussen Gerard de Lairesse (1640 – 1711) en Twente. Dat hij hier een oorsprong zou hebben. Maar dat is helemaal niet zo. De relatie tussen de schilder en de tentoonstelling is Bob van den Boogert. Hij heeft zich van harte ingezet om de tentoonstelling te realiseren. Helaas heeft hij het niet met eigen ogen mogen zien, hij overleed plotseling in het voorjaar van 2015.

Het is zeker indrukwekkend om de 60 schilderwerken van Gerard de Lairesse hier bij elkaar te zien. Zijn compositie en kleurgebruik verschilt wezenlijk van Hollandse meesters als Frans Hals. Hij heeft een heel eigen stijl, verwijst hierbij heel sterk naar de klassieke oudheid en de bijbehorende verhalen.

Duidelijk bedient hij de Amsterdamse, nieuwe elite. Op zoek naar een eigen identiteit waarin de klassieken duidelijk als grote inspiratie gelden. De verhalen met Endymion, Venus en Mercurius in de hoofdrol. Allegorieën, overgoten van de engelen, kleine kinderen en weelderige vrouwen.

Het zijn allemaal beelden waar Rembrandt een andere draai aan zou geven. De stijl en compositie van De Lairesse doet sterker denken aan een Vlaamse schilder als Rubens. Het verraadt misschien zijn afkomst. Hij komt uit Luik – al is dat geen Vlaanderen – en wordt door een steekpartij met 2 zusters gedwongen zijn geboortestad te verlaten. In Amsterdam komt hij terecht en zijn klassieke stijl bevalt goed onder de burgerij van de hoofdstad.

Morgen het vervolg van dit museumbezoek: Omwolkt door engeltjes

 

Ans Markus in Museum De Fundatie

image

De tentoonstelling met een overzicht van het werk van Ans Markus is de reden dat we Museum De Fundatie in Zwolle bezoeken. Eigenlijk had ik al eerder willen gaan toen de grote overzichtstentoonstelling van Jan Cremer was, eind vorig jaar. Het kwam er niet van, maar het interview met Ans Markus in december, heeft mij erg nieuwsgierig gemaakt. Ik sprak haar kort voordat de tentoonstelling in Zwolle zou worden ingericht. Ze werkte hard om alles ervoor in gereedheid te brengen. Zo wilde ze de serie rond Verdriet afhebben.

Het is gelukt, heb ik gezien. Het is een prachtige tentoonstelling geworden met ongelooflijk veel schilderijen uit haar atelier. Het grote werk rond de cyclus van leven, valt onmiddellijk op in de grootste zaal. Het beheerst de hele wand, de serie rond verdriet is aan de zijwand gepositioneerd. Aan de andere kant de schilderijen van haar moeder. Intrigerende beelden.

image

Zo bij elkaar is het een imposante weergave van haar werk. In de kleinere zijzalen is iets thematischer te werk gegaan. Daar hangen wat meer schilderijen uit eerdere periodes. Ze heeft veel werk gemaakt, waarbij ze ondermeer beroemd is geworden met de schilderijen van de geblinddoekte vrouwen.

Ook het thema Medea en de grote schilderijen van ruimtes komen aan bod. Of de vrouw die in een reeks spiegels kijkt, het is haar dochter, maar het lijkt wel of je naar Ans kijkt. De intrigerende zelfportretten waarin de schilderes je recht in de ogen kijkt. Intrigerend en bijna intimiderend. Ook heel kwetsbaar. Ze spaart zichzelf niet in deze schilderijen. Je kunt erin verdrinken, de beelden.

image

Natuurlijk is er meer, veel meer. Op de vierde verdieping, bij de espresso-bar, hangen eerbetonen aan meesters als Vincent van Gogh, Edward Munch, Pablo Picasso en Hoppen. Stuk voor stuk heel mooie composities waarbij in het midden de meester op moderne wijze wordt weergegeven.

Iets verderop hangen schilderijen met een eerbetoon aan couturiers. Ze geeft zichzelf weer in de mooiste jurken. De kleding lijkt uit het doek te komen, met alle plooien, zoals ze valt. De persoon die ze draagt, doet er bijna niet toe. Zeker ook omdat de achtergrond donker is en alle aandacht op de kleding zelf valt. Heel intrigerend, zelfs als je niet zoveel met kleren heb. Ans Markus is echt een liefhebber van kleding en dat vind je terug in deze schilderijen.

image

De tentoonstelling met een overzicht van het werk van Ans Markus is tot en met 17 april te zien in Museum De Fundatie in Zwolle.

Denkend aan Jan Voerman zie ik wolken

image

De 75e sterfdag van Jan Voerman (1857 – 1941) is de reden van de tentoonstelling Oneindig Laagland in het Stedelijk Museum Kampen. De gratis treinkaart in de vorm van het boekenweekgeschenk bracht mij op het idee de tentoonstelling nog te bezoeken. Ik zag een interview met achterkleinzoon Jacob Jan Voerman bij de schilderijen en wist het: daar moeten we heen.

De wolkenluchten bij de IJssel. De hemel die uitdrukt hoe hij zich van binnen voelt. De wolken als zielenroerselen. Het past goed bij hoe ik elke dag naar de hemel kijk op zoek naar hoe ik mij van binnen voel. Ik probeer het te vangen in een kort gedicht, een haiku. Het is slechts een gedachtekronkel, niet veel meer.

image

De rust die uitgaat van de schilderijen van Jan Voerman, valt meteen weer op als ik de zalen betreedt waar de wisselexpositie Oneindig laagland staat. De titel verwijst naar het beroemde gedicht van Hendrik Marsman. Dit gedicht verwijst juist naar de rivier. De IJssel die de wolkenluchten oproept in het werk van Jan Voerman.

Op de grond, het weiland waar de koeien grazen of de paarden noppen. Of het vergezicht, de stad Hattem ligt vaak aan de horizon. De stad aan de einder, waar de wereld ophoudt of begint. Ze liggen onder die wolkenhemel, waar kleuren, licht en donker, elkaar afwisselen. Soms op een regenachtige dag is de hemel een grote vlek waarin nauwelijks is te bespeuren valt. Bijna surrealisme.

image

Voor mij het feest der herkenning. Sommige schilderijen bijna vlekkerig in een bedrevenheid die ik herken van ander werk van Jan Voerman. Andere keren is daar weer die IJssel met het vergezicht. Net als de stillevens, het potje, die op zichzelf staan en waar opnieuw rust uit spreekt.

De balans spreekt uit deze schilderijen. Het opgaan in het landschap, het beeld van de bloemen in de kleurrijke blauwe mosterdpot. En zo meander ik door de tentoonstelling. Als een brede rivier die traag door het oneindige landschap stroomt. Terwijl het buiten miezert openbaart de rivier zich in alle vormen aan mij. Het is de innerlijke ziel waarin ik meega en voel hoe een schilder als Jan Voerman je meetrekt in zijn wereld.

image

Zelfs op weg naar het treinstation, op de brug over de IJssel zie je even die lucht. Hoe grijs ook, in alle tinten tussen wit en grijs spelen. Een hemel die je probeert te laten zien hoe je je van binnen voelt.

De expositie Oneindig Laagland in het Stedelijk Museum Kampen is tot en met zondag 3 april 2016 te zien.

Gemeentemuseum Den Haag: Mondriaan

image

Het Gemeentemuseum in Den Haag bezocht ik als tiener. De schilderijen vond ik strontvervelend en ik was erg opgelucht bij het bezoek aan het aangrenzende Museon. Mijn dochter houdt wel van schilderijen en ik ben het ook gaan waarderen. Zodoende lopen we even later door het bijzondere gebouw.

Voor het gebouw alleen al ga je naar het Gemeentemuseum in Den Haag. Wat een prachtige entree en wat een verrukkelijke zalen. Het gaat om de totale indruk die het gebouw bij je achterlaat. De gele baksteen, de lichte kleuren binnen en de zakelijke stijl, ademen helemaal De stijl. De architect Berlage heeft hier een indrukwekkend gebouw neergezet waarin je makkelijk verdwaald door de aaneenschakeling van zalen en gangen.

image

Verdwalen in Gemeentemuseum

Dat verdwalen is heerlijk in het Gemeentemuseum. Je draait rondjes in een sectie en ziet zo dingen dubbel of mist juist bepaalde objecten, die je ineens ziet door de openingen naar de aangrenzende zalen. De heldere ruimtes maken de beleving compleet.

We struinen door de zalen met Mondriaan en zijn collega’s van De stijl: Theo van Doesburg, Gerrit Rietveld en anderen. Vooral de overgangsperiode is mooi, met de molen, de varianten van de vuurtoren van Westkapelle en de studies van de boom. De laatste verandert in een steeds abstracter schilderij. Het gebruik van de primaire kleuren in de vlakken en de heldere indeling doen de rest.

image

Victory Boogie Woogie

Zeker een schilderij als Victory Boogie Woogie is indrukwekkend vanwege het rijkgeschakeerde kleurenspel en de kleine indeling van vlakken. Ook dat het nog niet af is, geeft je een kijkje in het hoofd van Mondriaan. De andere weg die hij wilde inslaan. Het maakt het schilderij tot een markering dat jammergenoeg een eindpunt is geworden.

We hebben genoten van de lijnen en vlakken. De heldere indeling, de herkenbare motieven en het spel met kleuren en  verhoudingen. Dat maken het werk van Mondriaan tot een uiterst interessant fenomeen. In het Gemeentemuseum van Den Haag kom op een uitermate toegankelijke manier in aanraking met deze kunststroming.

image

Dat we daarbij langs het schilderij lopen dat Maarten van Rossem als ‘strepen’ betitelde, maakt het feest alleen maar compleet. Zo spelen wij de mopperende ouwetjes voor het schilderij na en gniffelen onze tocht verder naar de kelder van het museum.

image

Museum van de beleving

In de kelder is het museum een beleving. De installatie in het midden van de zaal waarin alles als een kijkdoos – soms letterlijk – wordt weergegeven is uitermate interessant. De kleine vakken ter grootte van een sinaasappelkistje bevatten schilderijen en soms filmmateriaal. In een zaaltje over liefde staat een stelletje innig te zoenen bij een schilderij dat een kus verbeeldt. Zo ontstaat een museum in een museum waarbij de bezoeker de pose van de voyeur aanneemt.

Langs de wanden is een expositie ingericht op thema, daar komen werken, kwetsbaarheid, bad en bed voorbij. Het geeft een andere kant van het museum weer, de ontdekkingstocht voor iedereen, het verzamelen en de liefde voor schoonheid. Allemaal elementen die je laten genieten.

Lees donderdag het vervolg van een dagje Den Haag: De wisselexposities Karel Appel & Jan Toorop