Tagarchief: romeinen

Bijzondere vloer

Op zijn reis door Engeland in Een klein eiland doet Bill Bryson ook een bijzondere vloer aan. Het is op heuvel boven Winchcombe. Hier bij een plek die Cole’ Hill heet, moet hij een vrijwel ondoordringbaar bos door. Vooral de braamstruiken beletten zijn doorgang.

Hij is op zoek naar de overblijfselen van een Romeinse villa. Het is een hele zoektocht, waarbij Bill Bryson zich al slaand met zijn stok een weg baant door het kreupelhout. Volgens een vriend moet hier een stuk vrijwel ongeschonden Romeins mozaïek liggen.

Stukje vloer

De anders zo spraakzame Amerikaan, staat er nu met een mond vol tanden. Lange tijd staart hij naar het stukje vloer van anderhalve meter in het vierkant. Beseffend dat wat hij hier ziet, niet gemaakt is om uiteindelijk in een museum terecht te komen:

Omdat het mozaïek nog op zijn oorspronkelijke plaats lag, omdat het niet was afgeschermd met touwen en in een eigentijds gebouw was tentoongesteld, was het nog steeds overduidelijk en schitterend een vloer en niet slechts een amusant kunstig object. (194)

Een vloer om op te staan dus. Hier hebben meer dan 1600 jaar eerder mensen op gestaan. Romeinen met de sandalen aan, in gesprek met elkaar, nippend van een glas wijn. Hij kijkt nog lang vanaf het muurtje waarop hij zit, waarna hij de zakken kunstmest en stenen die erop lagen weer teruglegt.

Hoe anders als bij het andere monument, Stonehenge, waar Bill Bryson opgelucht stelt dat het afgezet is door een touw. Het grote nadeel daarvan is dat het prehistorische monument minder goed tot leven komt. Maar het behoud staat voorop en ik hoop dat dit ook nu nog geldt voor het mozaïek bij Winchcombe in dit rustige hoekje van de Cotswolds.

Lees morgen het vervolg: Bill Bryson over Paul Theroux

Bill Bryson: Een klein eiland. Oorspronkelijke titel: Notes from a Small Island. Vertaald door Suzan de Wilde. Amsterdam: uitgeverij Contact, 1999. ISBN: 978 90 254 9989 9. 400 pagina’s. Pandora Pocket.

Christenen en slaven

image

In zijn Handboek Slavenmanagement haalt de schrijver en Romein Marcus Sidonius Falx enkele bijbelse taferelen aan. Hij noemt de apostel Paulus. Marcus Sidonius Falx moet weinig van het standpunt van Paulus en de christenen hebben.

Christenen zien zichzelf om een duistere reden graag als slaven. Zij beweren dat ze de slaven van hun Christus zijn en ze noemen hun god ‘meester’. Maar ondanks hun gebazel over vrijgevigheid en aalmoezen geven moet je niet denken dat christenen hun slaven veel anders behandelen dan wij, aanbidders van de warem heidense goden. (209)

Het spel met de geschiedenis is hier natuurlijk leuk om te lezen:

Als een christen ooit keizer zou worden – stel je voor! – zou hij bij wet laten vastleggen dat man en vrouw, ouders en kinderen samen verkocht moeten worden. Hij zou ook komaf maken met het brandmerken van weggelopen slaven. […] Ik denk dat ze ook willen laten vastleggen dat elke slaaf die door zijn meester tot prostitie wordt gedwongen automatisch vrij wordt. (213)

Maatregelen die later allemaal van toepassing zouden worden als Constantijn de eerste christelijke keizer is. Een doorn in het oog van de in veel goden geloofde Romein Marcus Sidonius Falx. Al nuanceert de hedendaagse Jerry Toner het in zijn commentaar meteen. De wetten worden later onder Constantijn wel uitgevaardigd, maar de christenen verzetten zich pas veel later tegen de slavernij als institutie.

Deze immorele houding proef je tot op de dag van vandaag. De slavernij mag op papier al meer dan 150 jaar zijn afgeschaft, in de praktijk zijn er nog miljoenen slaven. Ze zijn verbannen naar de randen van de samenleving. Door de ogen te sluiten, zien we ze niet en denken we dat ze er niet zijn. Ze zijn er wel. Daarmee is het de grote vraag of wij zoveel beter zijn dan de harde Romein Marcus Sidonius Falx.

Marcus Sidonius Falx: Handboek Slavenmanagement. Met medewerking van Jerry Toner. Met een voorwoord van Mary Beard. Vertaling van How to Manage your Slaves. Vertaald door Patrick De Rynck. Amsterdam: Athenaeum – Polak & Van Gennep, 2015. ISBN: 978 90 253 0492 8. 224 pagina’s. Prijs: € 19,99.

Plezierig inkijkje

image

Het Handboek slavenmanagement geeft een plezierig inkijkje in de Romeinse samenleving. Al husselt Jerry Toner wel bepaalde periodes door elkaar, omwille van het verhaal. Hij verklaart in de noot van de commentator dat zijn verteller Marcus Sidonius Falx weigert de periode waarin hij leeft, prijs te geven. Voor het verhaal is het natuurlijk mooier om verschillende denkbeelden over slavernij te combineren.

Het boekje laat zien hoe het Romeinse huishouden bestiert werd door slaven. De Romeinse verteller legt het accent zeker op de huisslaven en wat minder op de slaven die op het platteland werkten of voor de overheid. Het geeft daarmee een aardig vertekend beeld, maar het huishouden spreekt nu eenmaal meer tot de verbeelding dan slaven die op het platteland werkten en nauwelijks contact hadden met hun baas.

Marcus Sidonius Falx vertelt duidelijk met welke problemen slaveneigenaars te maken krijgen. Adviezen als neem slaven van verschillende achtergrond en nationaliteit in huis. Zo voorkom je dat ze dezelfde taal spreken en zich tegen je zullen keren.

En koop niet een slaaf op het Forum, achter de tempel van Castor. Dat levert vooral ‘laag-bij-de-grondse en ruwe slaven’ op. Nee, vraag de handelaar naar iets speciaals. Ver buiten de blik van de gewone man zul je de goede slaven vinden, zoals een gecastreerde slaaf. Al verbiedt de wet dit soort handel. In het verborgene gebeurt veel.

De verteller Marcus Sidonius Falx gaat een stapje verder. Hij zegt bijvoorbeeld hoe je het beste uit je slaven kunt halen. Zeker, slaven hebben soms een straf nodig. Maar overdrijf het niet, waarschuwt de Romein. Zoals iemand die zijn niesende tafelknecht afstrafte omdat hij in volstrekte stilte bediend wilde worden.

Laat ze vooral werken en beloon hard werken. Laat ze in groepen werken, maar wel apart lunchen. Ze moeten op een beschutte plek slapen. Je kunt hard werken belonen met een langetermijndoel als bijvoorbeeld vrijlating. Of ze toestaan kinderen te krijgen. En geef slaven hun eigen verantwoordelijkheid.

Tips waar je wat aan hebt. Bovendien geeft de Romein ook een beeld hoe je verder met slaven moet omgaan. Wees voorzichtig met seks. Sta mondjesmaat toe dat ze seks met elkaar hebben en zorg ervoor dat jij bepaalt wie met wie gaat.

Daarmee geeft Jerry Toner via zijn Romein Marcus Sidonius Falx een veelzijdig inkijkje in de Romeinse samenleving. Hij hutselt verschillende periodes heerlijk door elkaar. Daarbij laat hij ook iets zien van het bijzondere feest Saturnalia waarbij de slaven even de meester zijn en de meester slaaf is. Of de verklaringen van dromen waar de Romeinen veel waarde aan hechten.

Marcus Sidonius Falx: Handboek Slavenmanagement. Met medewerking van Jerry Toner. Met een voorwoord van Mary Beard. Vertaling van How to Manage your Slaves. Vertaald door Patrick De Rynck. Amsterdam: Athenaeum – Polak & Van Gennep, 2015. ISBN: 978 90 253 0492 8. 224 pagina’s. Prijs: € 19,99.