Tagarchief: reisverslag afrika

Dark Star Safari

20140831_184225Het laatste dikke reisboek van Paul Theroux dat nog op mijn leeslijst stond: Dark Star Safari, Een reis van Caïro naar Kaapstad. Het is de grote Afrikareis van Paul Theroux.

Tien jaar later probeerde hij het nog eens, andersom en via de andere kant: vanuit Kaapstad naar het Noorden via de Westelijke route. Deze tocht breekt hij af, voor het eerst. Het boek verscheen vorig jaar in Nederland en ik las het meteen.

Nu was het tijd mij te wagen aan de eerdere Afrikareis. In 2001 maakt Paul Theroux de reis door Afrika. Hij komt aan in februari en vertrekt aan het eind van het jaar uit Zuid-Afrika, kort na de begrafenis van Reinhold Cassirer, de echtgenoot van de schrijfster Nadine Gordimer.

Het is een zware reis dwars door Afrika. Paul Theroux legt een gedeelte per trein af, maar het grootste gedeelte van de reis, legt hij af in bussen. Als hij bij Nadine Gordimer op bezoek is, zegt ze niet voor niks steeds dat hij per bus gekomen is vanuit Caïro. Een prestatie die weinig mensen hem kunnen navertellen.

Onderweg neemt Paul Theroux de situatie in ogenschouw. Het stemt hem somber. Hij ziet eerder een verslechtering dan een verbetering met de tijd dat hij in Afrika werkte.

Wel geniet hij van de ontmoetingen met de mensen en de verhalen die hij hoort. Ook bezoekt hij de plekken van zijn herinnering aan Afrika, de tijd dat hij docent was. Hij ziet dat sommige van zijn leerlingen goed zijn terechtgekomen.

Ik kon moeilijk in het boek komen. Paul Theroux kon niet zo goed richting geven aan het verhaal. Er zat veel minder sterk een leidmotief in dan in andere reisboeken. Pas verderop komt het verhaal los. De trein en bus vervullen een veel minder belangrijke rol in het boek.

Ze vervoeren hem van a naar b. In tegenstelling tot de treinboeken doet hij de verhalen niet op in de trein, maar komt ze tegen op de stations of in de steden die hij aandoet. Deze manier van reizen kom je al tegen bij zijn Chinareis of als hij langs de kust van het Verenigd Koninkrijk loopt. De reis in de bus is een heuse belevenis, maar hij doet er niet de verhalen op die hij bij zijn eerdere treinreizen meemaakte.

Daarmee is Dark Star Safari, de ultieme safari door Afrika.

Paul Theroux: Dark Star Safari, Een reis van Caïro naar Kaapstad. Oorspronkelijke titel: Dark Star Safari. Vertaald door Tinke Davids. Amsterdam/Antwerpen: Uitgeverij Atlas, 2003. ISBN: 90 450 1056 9.

Congo

imageNa de twee grote reisverslagen over Borneo (1984) en in het Amazonegebied van Brazilië (1988) bezoekt hij in Congo (1996) het derde grote regenwoud van de wereld. Het zijn de drie hot spots die het weer van de wereld bepalen. Met dit laatste bezoek heeft Redmond O’Hanlon alledrie de gebieden in kaart gebracht.

Het bezoek aan de drie gebieden bestrijkt een periode van ongeveer tien jaar. Hierin geeft O’Hanlon een mooi beeld hoe snel het leven op de aardbol verandert. De bedreiging van het regenwoud krijgt steeds prominenter een plek in zijn boeken.

In Congo gaat hij op zoek naar de dinosaurus in het Lac Télé, een groot meer dat midden in het regenwoud van Congo ligt. Het behoort tot één van de vele voorbodes waar de reisverhalen van Redmond O’Hanlon overgoten zijn. Hij weet de lezer hiermee prachtig te bespelen.

Je weet dat de dinosaurus is uitgestorven, maar je weet ook dat Redmond O’Hanlons voorbodes altijd uitkomen. Bijvoorbeeld als hij zegt dat hij nooit ziek is geworden onderweg.

‘Malaria heb ik nog nooit gehad.’ Maar toen ik dacht aan onze avond met de féticheuse kreeg ik meteen spijt van mijn grote woorden. (46)

Je weet dat hij een paar bladzijden later ongetwijfeld overvallen zal worden door een malaria-aanval. Of erger.

Het bezoek aan de féticheuse waarnaar hij in het fragment refereert, is nog eens zo’n O’Hanlon-element dat in al zijn boeken terugkeert. Het heimelijke geloof in het bezoek aan zo’n tovenaar waaraan hij het hele verhaal kan ophangen. Als het goed afloopt, ligt het aan de fetisj. Als het slecht gaat, ligt het aan dezelfde fetisj.

De fetisj die hij wat later bemachtigt, heeft dezelfde functie. Zijn begeleiders refereren graag naar deze afwijking. Net als dat het bijzondere kamertje in zijn huis voorbijkomt, met vogeleieren, het kootje van een teen van een overleden vriend en de vele andere eigenaardigheden uit het verleden.

Het maakt zijn verhaal tot een adembenemend reisverslag, waarbij de mond geregeld openvalt van verbazing. Juist de grote hoeveelheid Brits relativeringsvermogen maakt het boek Congo tot een hoogtepunt van de drie regenwoudboeken van Redmond O’Hanlon.

Redmond O’Hanlon: Congo. Oorsponkelijke titel: Congo Journey. Vertaald uit het Engels door Tinke Davids. Amsterdam, Uitgeverij Atlas, 1996. 568 pagina’s. ISBN: 90 254 0165 1

Kongo en Congo

imageIk kwam laatst de bundel met reisverhalen Naar huis tegen in de kringloopwinkel van Diemen. In deze bundel met verhalen van Boudewijn Büch, Charles Darwin en Paul Theroux, staat ook een verhaal van Redmond O’Hanlon. Het verhaal heeft de veelzeggende titel ‘Kongo’.

De verantwoording aan het eind van het 190 pagina’s tellende boekje vermeldt de vertaler van dit verhaal, Tinke Davids. Dan volgt een belangrijke zin over het grote reisboek van Redmond O’Hanlon dat nog moet verschijnen: ‘Kongo verschijnt najaar 1993′.

Najaar 1993 verschijnt het grote reisboek van Redmond O’Hanlon niet. En de jaren erop ook niet. Pas in september 1996 verschijnt de eerste druk van dit boek. Het telt meer dan 50 pagina’s en heeft de titel Congo gekregen.

Het verraadt iets van de moeite die Redmond O’Hanlon heeft om tot zijn prachtige reisverhalen te komen. Een proces dat jaren kost van schrijven, schrappen, herschrijven en veranderen. Het meest blijkt dat nog als je het verhaal ‘Kongo’ naast het grote reisverhaal legt.

Het verhaal uit Naar huis vindt in het grote reisverhaal Congo een plekje in de hoofdstukken 30, 31 en 32. Hij kiest ervoor in het korte verhaal om de naam van Léonard achterwege te laten en te beperken tot Commandant.

Het verhaal is echt een fragment gebleven en is moeilijk los te lezen van het grotere geheel. Veel van de context die het grote reisverhaal bevat, valt in het korte verhaal weg. Wel blijft de prachtige vertelwijze overeind die O’Hanlon zo kenmerkt. Het verhaal nodigt daarmee uit tot het lezen van het grote reisverslag.

Redmond O’Hanlon: Congo. Oorsponkelijke titel: Congo Journey. Vertaald uit het Engels door Tinke Davids. Amsterdam, Uitgeverij Atlas, 1996. 568 pagina’s. ISBN: 90 254 0165 1

Misgeschoten

image

Op safari in Oost-Afrika schiet Ernest Hemingway een sabelstier. Hij raakt het dier waarschijnlijk in zijn pens. Het dier vlucht met een verschrikkelijke wond. Het idee dat hij urenlang ronddoolt met zijn grote wond en ergens neerzijgt om te worden verslonden door hyena’s. Deze beesten deinzen er niet voor terug de darmen uit een stervende sabelstier te trekken terwijl hij nog leeft.

Ik voelde me een schoft, dat ik hem wel geraakt, maar niet gedood had. Ik vond het niet erg een dier dood te maken, als het maar direct dood was; ze moesten toch allemaal een keer doodgaan en mijn inmenging in de nachtelijke en altijd terugkerende onderlinge afslachtingen was zo onbeduidend, dat ik me helemaal niet schuldig voelde. We aten het vlees en bewaarden de huid en de horens. Maar ik voelde me beroerd over deze sabelstier. (248)

Hij baalt ervan dat hij niet zuiver gericht heeft op het dier, maar op de pens geschoten heeft. Ernest Hemingway vindt In De groene heuvels van Afrika dat hij teveel zelfvertrouwen had gekregen na een paar mooie vangsten. Daardoor was hij zorgeloos geworden, met dit negatieve gevolg.

In het boek lees je hoe de jacht de Amerikaanse schrijver beheerst. Hij wil bepaalde soorten hebben en raakt daarmee in een soort bedwelming. Het beheerst hem zo dat hij ongeduldig wordt en zo dieren verkeerd richt op dieren die te ver weg staan. Het zorgt voor de missers waar hij zo van baalt. En terecht.

Het andere Afrika

image

Geïnspireerd door de Afrikareis van Paul Theroux en omdat ik in de week vakantie eens wat anders wilde lezen, sloeg ik de Afrikareis van Ernest Hemingway maar eens open. In 1935 maakte de Amerikaanse schrijver en Nobelprijswinnaar een safari door Oost-Afrika. Het boek Green Hills of Africa, vertaald als De groene heuvels van Afrika is een weergave van deze tocht door de Afrikaanse natuur.

Het contrast met Paul Theroux kan niet groter zijn. Waar Paul Theroux zich richt tot de mensen en hun problemen, gaat Ernest Hemingway vooral op in de dieren. Hij is op een andere vorm van safari dan tegenwoordig gebruikelijk is, hij is in Afrika om te jagen op neushoorns, leeuwen, koedoes en sabelantilopen.

Jacht in Afrika

Het boek is opgedeeld in vier delen waarbij de jacht centraal staat. Afgezien van een aantal gesprekken over literatuur en schrijven, is het jagen op neushoorns en buffels erg belangrijk op de safari van Ernest Hemingway. De gesprekken na de jacht zijn rijkelijk met drank overgoten waarbij Ernest Hemingway voornamelijk als een pochertje overkomt.

Aanvankelijk stond de jacht op deze mooie dieren uit Afrika mij heel erg tegen bij het lezen van dit boek. Ik wilde het zelfs wegleggen. Je kunt toch niet zomaar een neushoorn neerschieten. Deze imposante dieren worden bedreigd en Ernest Hemingway legt de één na de ander om in De groene heuvels van Afrika.

Geleidelijk werd ik wel meegenomen in het verhaal over de safari. De jacht verschoof van wrede natuurkillers in een verhaal over de natuur. Bovendien toonde zich tussen al dat patsergedrag ook een kwetsbare verteller. Iemand die bang is een dier niet gelijk dood te schieten. Het dier alleen te verwonden en daarmee het dier laten lijden. Ondanks die angst schiet Ernest Hemingway een buffel en een sabelstier niet onmiddellijk dood.

Omslagpunt

Ergens is een omslagpunt gekomen. Jagers als Prins Bernhard merkten dat de invloed van jagers op de dierenstand groter was dan ze aannamen. Er bleef geen dier meer over. Er werden wildparken opgericht en zo verschoof de rol van de jager. Nu richten mensen die op safari zijn hun fotocamera’s op de beesten en proberen ze een zo mooi mogelijk plaatje van het dier te vangen. Een stuk beter voor de dieren, want als je met het fototoestel mist, heb je alleen een wazige foto.

Daarmee zal ongetwijfeld ook een boek als De groene heuvels van Afrika ook aan die bewustwording hebben bijgedragen. Ik las het boek uiteindelijk met veel plezier, meegezogen door de schrijfstijl van deze Amerikaanse nobelprijswinnaar. Al lijkt hij zich overal tegen te spreken. Het is de kracht van het boek.