Tagarchief: rat

Stadsvernieuwing of bombardement

image

De roman Firmin is meer dan een verhaal over een rat in de grote stad. Het vertelt het verhaal van de stad Boston die langzaam ten prooi valt aan de projectontwikkelaars. De oude stad wordt platgegooid om vervangen te worden door nieuwbouw.

De verteller – de rat Firmin – weet het heel mooi te vergelijken met een stad in oorlog. De rat trekt de vergelijking met het bombarderen van de steden in de Tweede Wereldoorlog. Volgens de verteller zoekt de gemeente iemand met ervaring om de gewortelde stad te ontdoen van haar gebouwen.

Uiteindelijk vonden ze Edward Logue, bijgenaamd de Bommenwerper. Hij had tijdens de Tweede Wereldoorlog als kanonnier aan boord van een B-24 gediend en had dus persoonlijk ervaring opgedaan in het grootste stadsvernieuwingsproject uit de menselijke geschiedenis. Om dat te laten zien, stuurde hij de burgemeester en het gemeentebestuur foto’s van Stuttgart en Dresden met de opmerking: ‘Ik kan ervoor zorgen dat Scollay Square er net zo uit komt te zien.’ Hij werd meteen aangenomen. (80)

Een treffende vergelijking, die overigens vaker gemaakt wordt als het over stadvernieuwing gaat. Oorlogen zijn veel minder een bedreiging voor een stad, dan een gemeentebestuur.

Veel gemeentebesturen denken hun naam te vestigen door de binnenstad te verwoesten en foeilelijke gebouwen daarvoor te herplanten. Geen grotere vergissing, want de lelijke gebouwen houden niet lang stand, terwijl degelijke monumentenzorg de stad behoedt voor die lelijkheid.

De rat zet zijn vergelijking voort. Als uiteindelijk een deel van Scollay Square tegen de vlakte gaat:

Vanuit het raam zag ik een vlakte vol puin, die tot aan de horizon reikte. Het uitzicht had veel weg van foto’s van Hiroshima. (184)

Alles is weg en maakt plaats voor foeilelijke hoogbouw. De stad wordt er niet beter van, alleen de portemonnee van de projectontwikkelaars. Het gemeentebestuur heeft haar eigen stad verwoest. Daar is geen vijand voor nodig geweest.

Sam Savage: Firmin, Belevenissen van een grootsteedse onderkruiper. Oorspronkelijk titel: Firmin, Adventures of an Metropolitan Lowlife. Vertaald uit het Engels door Hans Vierdag. Uitgeverij Signatuur, 2009. ISBN: 978 90 5672 287 6. 198 pagina’s.

Schrijvers en ratten

image

In de Bostonse boekhandel maakt de geletterde rat Firmin kennis met een bijzonder schrijver: Jerry Magoon. De Bostonse schrijver komt langs in de boekwinkel waar de rat woont. Maar hij krijgt pas echt met de schrijver te maken als de rat in het park belandt.

Nieuwsgierigheid drijft Firmin naar het park, maar hij brengt de mensen in paniek als hij met ze via doventaal probeert te communiceren. Hij krijgt een klap van een wandelstok op zijn rug en raakt buiten westen.

De schrijver neemt hem weer mee naar de buurt waar hij opgroeide, vlakbij de boekwinkel van Norman Shine. Hij ligt in een mandje voorop de fiets van Jerry Magoon. Het is het begin van een gelukkige tijd in het appartement van de Bostonse auteur.

De schrijver betrapt de rat er ook op dat hij leest. Firmin heeft net die avond Terry Southern ontdekt. Als hij helemaal in de roman Candy zit, hoort de rat niet zijn medebewoner de trap opkomen. Voor Firmin er erg in heeft, staat Jerry voor zijn neus:

Ik schrok me kapot. Hij was ook verrast en bleef een moment stokstijf staan, waarbij hij de sleutel als een pistool op me richtte. Omdat ik bij wijze van spreken met de gestolen waar in mijn klauwen was betrapt, besloot ik dat ik geen andere keus had dan mij eruit te bluffen. Dus sloeg ik een pagina om en las rustig door. Ik had verwacht dat hij kwaad zou zijn omdat ik een van zijn boeken uit de kast had gesleept en op de grond had gelegd, maar hij scheen dit juist ontzettend leuk te vinden. Toen hij over zijn eerste schrik heen was, barstte hij in luid lachen uit, iets was hij maar zelden deed. Het klonk alsof er een hele zak grind werd leeggestort. (127)

Een ontroerende vriendschap ontstaat tussen de schrijver en de rat. De schrijver laat de rat lezen, al weet Firmin niet of Jerry wel doorheeft dat hij daadwerkelijk leest. De rat kan in elk geval wel Gerswin en Cole Porter spelen op de bij de vuilnis gevonden speelgoedpiano.

De rat weet als enige de pennenvruchten van Jerry Magoon te waarderen, maar het ontgaat de schrijver. Misschien zou de wetenschap van de lezende rat hem geholpen hebben zijn neerslachtigheid te bestrijden. Nu gaat hij naar de film met de rat. Als ze samen naar The Yearling zitten te kijken, kan Firmin dat niet echt waarderen. Hij houdt niet van dierenverhalen.

Het is die heerlijke ironie die overal in de roman Firmin staat. Het dierenverhaal is een mensenverhaal met een dier in de hoofdrol. Firmin is een rat met buitengewoon veel menselijke eigenschappen. Hij mist alleen het vermogen om zelf met mensen te communiceren.

Sam Savage: Firmin, Belevenissen van een grootsteedse onderkruiper. Oorspronkelijk titel: Firmin, Adventures of an Metropolitan Lowlife. Vertaald uit het Engels door Hans Vierdag. Uitgeverij Signatuur, 2009. ISBN: 978 90 5672 287 6. 198 pagina’s.

Geletterde rat

image

De rat in de roman Firmin ontwikkelt zich langzaam maar zeker tot een geletterde rat. Verslindt hij aanvankelijk vooral letterlijk boeken, later weet hij de letters zelf meer en meer te waarderen.

Hij beseft zich dat hij misschien iets te vroeg begonnen is aan de wereldgeschiedenis in 4 delen, de bijbel, de koran, het Tibetaanse dodenboek, Kant, Hegel en de literatuurgeschiedenis.

Toegegeven, ik werkte dit allemaal naar binnen voordat ik er klaar voor was. Ik kan me nog goed herinneren, en zelfs vóélen, hoe ik als jongeling kromgebogen in een donker hoekje van het bed van gesnipperd papier (mijn toekomstige maaltijden) lag, met mijn voorpootjes om mijn belachelijk opgezwollen buik geklemd. Kermend van de pijn – o, wat een verschrikkelijke pijn! – onderging ik steeds heviger krampen, die zich gravend en draaiend een weg baanden door mijn sidderende darmen. (26)

Later zal hij iets voorzichtiger omspringen met alle wijsheid in de boeken. Hij zal ze niet meer letterlijk verorberen en neemt alleen de letters tot zich. Bij een bezoek aan de bovengelegen boekwinkel ontdekt hij namelijk dat hij de rugtitels van de boeken in de kasten zonder enige moeite kan lezen.

De rat Firmin groeit op met een drankzuchtige moeder en broers en zussen die zich weinig om de boeken bekommeren in de winkel waar ze wonen. Zijn familie is meer geïnteresseerd in de straat en wat daar te vinden is. Voor Firmin is dat het minder interessante deel van het leven.

Zijn broers en zussen en moeder laten hem in de steek. Hij blijft wonen onder de boekwinkel van Norman. Hij nestelt zich in een plekje in het plafond en bespiedt de boekhandelaar. Hij weet zich ternauwernood te handhaven als Norman Shine hem ziet en rattengif legt. Firmin eet een hapje en is er goed beroerd van, maar weet het te redden.

Sam Savage: Firmin, Belevenissen van een grootsteedse onderkruiper. Oorspronkelijk titel: Firmin, Adventures of an Metropolitan Lowlife. Vertaald uit het Engels door Hans Vierdag. Uitgeverij Signatuur, 2009. ISBN: 978 90 5672 287 6. 198 pagina’s.