Tagarchief: portugal

Onderweg

Voor zijn nieuwe roman Onderweg heeft de Portugese schrijver João Ricardo Pedro een groot treinongeluk als uitgangspunt genomen. Op 11 september 1985 rijden 2 treinen op elkaar op het enkelsporige traject tussen Nelas en halteplaats Alcafache. Het is de grootste treinramp in de Portugese geschiedenis.

De verteller van João Ricardo Pedro’s roman heeft er een groot en indrukwekkend verhaal om geschreven. Een verhaal over de vermissing van een meisje. Ze wordt nooit gevonden en het laat een leegte achter bij de mensen die achterblijven. Is ze er echt niet meer en zou ze niet nog leven?

Het schrille contrast met een ander verhaal van een meisje dat juist rond datzelfde moment een einde aan haar leven maakt. Het geeft de dubbelzinnigheid weer van enerzijds de drive om verder te leven en anderszijds het levensmoe zijn.

De kracht van Onderweg is de verteller João. Hij legt prachtige parallellen. Bijvoorbeeld met het gegeven dat hij uitdrukkelijk niet in de kamer van zijn oudere zus mag komen. Ze is verdwenen en toch durft hij het niet. De hoofdstukken beginnen op een identieke manier, waarbij de schoonmaakster Silvana de kamer van Marta schoonmaakt. Dezelfde volgorde:

Ze opende het raam. Haalde het bed af. Draaide het matras om. Verschoonde de lakens. Verschoonde de kussensloop. Verruilde de dunnere sprei van katoen voor een wollen deken. Stofte de tekentafel. De lamp. De schildersezel. De stoel. De doosjes aquarelverf. De doosjes met gouache. De doosjes met potloden. De doosjes met penselen. Ze stofte de boekenkast en het boek oover Caravaggio. Het boek over Cézanne. Het boek over Hopper. Het boek over Munch. Het boek over Schiele. Het boek over Bosch. Ze stofte een rij muziekcassettes. (65)

Alles waar João niet aan mag komen. Het schoonmaken wordt een ritueel. De paar keer per jaar dat Silvana de kamer schoonmaakt, gaat ze alle voorwerpen af, in vaste volgorde. Het sprei wisselt met de wollen deken in de winter. In het voorjaar komt het sprei weer op bed te liggen. Alsof Marta elk moment kan binnenkomen.

Daarmee is Onderweg een indringend portret van iemand die vermist wordt. Marta is nooit teruggevonden. Alleen haar rugtas. De vertwijfeling of ze echt in die trein zat. Dat weet de verteller buitengewoon mooi, integer en treffend over te brengen.

João Ricardo Pedro: Onderwweg. Oorsponkelijke titel: Um Postal de Detroit. Uit het Portugees vertaald door Pouwels. Amsterdam: Uitgeverij Signatuur, 2017. ISBN: 978 90 5672 582 2. 170 pagina’s. Prijs: € 17,99. Bestel

Liefde voor Portugal

Het opvallendste aspect in de nieuwe roman Een Portugese droom van Marieke Woudstra is de enorme liefde voor Portugal die uit het boek spreekt. Ze weet heel treffende en in lyrische beschrijvingen te vertellen over het land waar ze zo van houdt.

Bijvoorbeeld als hoofdpersoon Marjolein door de straten van Lissabon loopt. Ze weet de stad prachtig te typeren, in combinatie met een stukje weemoed naar de tijd waarin de stad praktisch ongerept was.

Ze gaat op zoek naar het appartement dat ze een jaar huurde. Alles is nog hetzelfde: zelfs de papegaai op de vensterbank van de buren zit er nog.

Vijftig meter verderop gaan we zitten in het cafeetje waar ik vroeger vaak koffie dronk en een broodje nam, een sandes, met kaas en zoute boter.
Het zaakje is nog niets veranderd. De eigenaar staat in de deuropening om te zien wat er op straat gebeurt. Hij zet flesjes Água das Pedras voor ons neer en zijn vrouw smeert broodjes kaas die ze via een doorgeefluik vanuit de keuken op de bar zet. (232)

Dan draait de eigenaar zich plotseling om naar Marjolein. Zijn vrouw heeft haar herkent en samen halen ze herinneringen op. Ook in Lissabon is de moderne mens aan de overwinnende, overwoekerende kant. Alles verandert. Bart heeft snel genoeg van, zodat de lezer veel herinneringen naar dit verleden bespaart blijft.

Het is wel mooi hoe de verteller steeds de lijn van het verhaal weer strak trekt als ze het verhaal even heeft laten vieren. Zoals een vliegeraar aan het touw trekt als de vlieger van richting verandert. Zo trekt de verteller het verhaal weer heel mooi in de juiste richting.

Marieke Woudstra: Een Portugese droom. Amsterdam: Boekerij, 2017. ISBN: 978 90 225 7589 5. Prijs: € 15. 252 pagina’s.Bestel

Enthousiasme

De olijvenstrop en de dronken Portugees die aanspraak maakt op hun land, zijn mooie draadjes in de roman Een Portugese droom die de spanning mooi levend houden. Want de rest van het verhaal verloopt best wel gladjes. De 2 dochters hebben leuke mannen aan de haak geslagen en komen helpen met de olijfoogst.

In haar enthousiasme wil dochter Mirthe zelfs blijven. Ook haar vriend ziet er veel heil in.

‘Het lijkt me heerlijk om die stomme etage op te zeggen, die veel te duur is voor ons. Eigenlijk werken we alleen zoveel en zo hard om de huur te kunnen betalen.’
Mirthe klink impulsief maar ook realistisch. Ze besluit met: ‘En dan die heerlijk lange zomers, lekker in de zon liggen.’ (92)

Als Marjolein het een paar dagen later nog eens vraagt, ziet Mirthe het toch niet zitten om hier in de eenzaamheid te gaan wonen. Toch een grote stap van het dure appartement in Amsterdam naar het Portugese platteland. Zo blijft de provincie verstoken van verse aanwinst en veroveren de ouderen het platteland meer en meer.

Marjolein maakt kennis met de vele kruiden die Portugal rijk is en begint een nieuwe lijn voor de vele biologische winkels die Nederland rijp is. Een welkome aanwinst voor de tegenvallende olijvenoogst. Net als dat Marjolein de kans krijgt om een eigen lunchroom in het dorp te beginnen.

Allemaal mogelijkheden die de Nederlandse aangrijpt. Samen met Bart, een gelukkig leven in Portugal. Ik begin het zelf te overwegen. Maar eerst moet ik nog mijn eigen Tiny House uit de grond stampen. Wie weet over een paar jaar. Als ik net zo oud ben als Marjolein en Bart.

Marieke Woudstra: Een Portugese droom. Amsterdam: Boekerij, 2017. ISBN: 978 90 225 7589 5. Prijs: € 15. 252 pagina’s.Bestel

Een Portugese droom

Ik heb Marieke Woudstra ontmoet bij de blogevent van uitgeverij Meulenhoff 3 jaar geleden. Dat was vlak voor de uitgave van haar debuutroman Thuis in Portugal. Het was de tijd dat ik kennismaakte met het idee van zelfvoorzienend en hoe je je eigen boontjes zou moeten kunnen doppen.

De roman Thuis in Portugal sprak mij erg aan. Bij het lezen kon ik mij niet losmaken van de vergelijking die ik al maakte in de tuin bij Meulenhoff. Het houdt het midden tussen het televisieprogramma Ik vertrek en een spannende roman over Portugal.

Hoe anders als het werk van iemand als Gerrit Komrij. Net zo bezeten van Portugal, maar meer waarnemend. Komrij weet als geen ander de mensen te typeren en alledaagse situaties tot in het absurde te trekken in de schetsen van zijn dorp Vila Pouca. Bij Marieke Woudstra is het verhaal een echt verhaal, waar zelfs een spannend element in zit.

Draait haar debuut nog vooral om het op gang brengen van een leven in Portugal met hulp van haar nieuwe liefde en haar 2 dochters. In de 2e roman Een Portugese droom voert Marieke Woudstra weer dezelfde personages op: Bart en Marjolein die leven van de opbrengst van hun eigen grond. Ze maken zich helemaal los van de moderne, jachtige manier van leven in Nederland. Ze kiezen voor de rust en de weelde van het platteland.

Ik had genoeg van mijn baan in de zorg, de stress, de drukte van de stad, de kou en de regen. Toen ik mijn nieuwe liefde ontmoette, besloten we al snel samen een totaal ander leven te beginnen. Mijn droom van een duurzaam leven op het Portugese platteland kwam uit. We gingen onze eigen biologische olijfolie maken en hoopten dat we daarvan rond konden komen. (13)

Natuurlijk zit hier een groot deel idealisering in. Ook de verteller in Marieke Woudstra’s roman is zich daarvan bewust. Het verhaal heeft daarom gelukkig wat spannende elementen. De olijvenoogst loopt bijvoorbeeld gevaar als het eerder begint te regenen en de olijfvlieg grip krijgt op de vruchten. Het bezorgt het Nederlandse echtpaar een grote financiële strop. Ook meldt zich een dronken Portugees op hun land. Hij zegt dat de grond van hem is en ze maar moeten bewijzen dat het land van hen is.

Marieke Woudstra: Een Portugese droom. Amsterdam: Boekerij, 2017. ISBN: 978 90 225 7589 5. Prijs: € 15. 252 pagina’s.Bestel

Gebochelde jongen

image

In Gerrit Komrij’s roman Over de bergen viel mij bij de beschrijving van het dorp Sampaio meteen een scène op. Het gaat over de gebochelde jongen die door het dorp loopt. Zijn moeder zit hem achterna met een olijftak.

De verteller beschrijft het volgende tafereel als de hoofdpersoon Pedro op de eerste ochtend uit het raam kijkt:

Telkens als de jongen, die een vilten gleufhoed en een vest droeg, een paar meter was opgeschoten, hield hij halt, als een onwillige ezel, en keek hij om. De vrouw diende hem opnieuw een klap met de olijftak toe. Kraaiend vervolgde hij zijn weg. Het dorp begon nu echt te ontwaken. (21)

Een tafereel dat kenmerkend lijkt te zijn voor een klein Portugees of Spaans dorpje. In de boeken die ik voor #eenperfectdagvoorliteratuur las, staan deze verhalen eveneens. Bijna letterlijk geven de vertellers een inkijkje in het dorp waar de dorpsgek wordt achtervolgd door zijn moeder.

De dorpsgek Luis wordt in de roman En nooit was iets gelogen van Ellen Heijmerikx ook achterna gezeten door zijn moeder. In Jouw gezicht zal het laatste zijn van João Ricardo Pedro wordt eenzelfde sfeer opgeroepen. Een klein afgelegen dorpje waar elk personage zijn eigenaardigheden heeft. Met respect beschreven, misschien als een cliché, maar zo herkenbaar.

Gerrit Komrij: Over de bergen. 9e druk (als Singel Pocket). Amsterdam/Antwerpen: De Arbeiderspers, 1997 [1990]. 249 pagina’s. ISBN: 90 413 3037 2.

In de bergen

image

De roman Over de bergen van Gerrit Komrij las ik eerder op mijn reis naar Italië in 2001. Ik denk er nog weleens aan terug als ik het boek nu lees en zie de geweldige vergezichten vanuit de trein door de Alpen. Deze keer vergelijk ik het bij het lezen met het vorig jaar verschenen Brieven uit Alvites.

Vooral de schetsen in het dagboek komen soms letterlijk terug in deze roman. De dramatiek komt in de roman veel beklemmender over. Dat lijkt ook te komen omdat Komrij in de artikelen die in de bundel Brieven uit Alvites zijn terechtgekomen, lange tijd de schijn nog ophoudt.

Wel blijf ik bij de overtuiging dat Over de bergen onbetwist de mooiste roman van Gerrit Komrij is. Ik vind hem geen romanschrijver. De personages lijken nooit tot leven te komen en blijven aan het papier geplakt. Alleen in deze roman komt alles tot leven. Zelfs het huis leeft en is het meest intrigerende personage:

Het huis kraakt. Op een nacht is het of het gevaarte zich vol lucht zuigt en of de uitgeblazen ademstoot zich met een snik door de vloeren en de gebinten van de overkapping voortplant. Zelfs de plank onder mijn matras deint mee. […]. Ik heb de zucht van het huis gehoord. Zijn roep doet me pijn. Het is voor dit huis dat ik alles doorstond. Het is dit huis dat me nu, letterlijk, heeft omhelsd. (242)

De roman is zo indringend omdat het zo dicht bij Gerrit Komrij ligt. Hij is het die uiteindelijk zich gewonnen geeft. De verteller schakelt in hoofdstuk 8 niet voor niks opeens over naar de ik-vorm. Daarmee laat de verteller de lezer heel dicht bij hem komen. En met succes, want Over de bergen is een prachtige roman boordevol illusie, desillusie en schetsen uit een arm Portugees dorp.

Gerrit Komrij: Over de bergen. 9e druk (als Singel Pocket). Amsterdam/Antwerpen: De Arbeiderspers, 1997 [1990]. 249 pagina’s. ISBN: 90 413 3037 2.