Tagarchief: pauline broekema

Boeken die bijblijven – #50books

image

Het meest laat ik mij verrassen door de boeken die ik te lezen krijg via de leesgroepjes van bloggers. Zo vond ik het boek Alleen met de goden van Alex Boogers heel erg de moeite waard. Net als dat de roman Wanneer wordt het eindelijk zoals het was van Joachim Meyerhoff mij raakte. Ik heb het zelfs iemand aangeraden om te lezen. Iets wat ik niet zo snel doe. Voor mij het signaal dat ik het een mooi boek vond.

Het zijn vaak boeken waar ik zelf zo snel niet aan zou denken om te lezen. De roman waar Peter over spreekt in zijn vraag 22 voor #50books, is van de blogtour geïntitieerd door WPG Uitgevers in België. Dit boek De man die de taal van de slangen sprak valt zeker ook onder de categorie boeken die je bijblijven. De schrijver Andrus Kivirähk maakt van de geschiedenis een sprookje en geeft het verleden toverkracht.

Tegelijkertijd doet hij dat ook weer niet. De verteller vindt de verhalen over meerfee en boomgeesten van de druïde Ülgas misleidingen. Net als dat hij het christelijk geloof van de dorpelingen, ridders en monniken verwerpt.

Ik zou zelf niet zo snel gekomen zijn op het lezen van zijn boek. Net als dat de boeken van bijvoorbeeld de schrijver Jan van Aken op die manier op mijn pad zijn gekomen. Samen met enkele medestudenten richtte ik het tijdschriftje Putdeksel op. In al onze onschuld schreven wij uitgeverijen aan om boeken te bespreken in ons tijdschrift.

Zo kregen we de uitnodiging om bij de presentatie van debutant Jan van Aken te komen. Ik was de enige pers die op de borrel met vrienden en familie was bij de uitgeverij. Na het lezen en bespreken van zijn debuut ben ik hem blijven volgen. Een schrijver die ik uit mijzelf niet zomaar zou zijn gaan lezen. Het is een bijzondere band geworden die ik met de schrijver en zijn boeken heb.

Het helpt om je horizon te verbreden en met andere ideeën en invloeden in aanraking te komen. Daarom hoef je een boek dat nu veel indruk op je maakt niet te herlezen. Het helpt namelijk ook om boek waar je nu niet doorkomt, later nog eens op te pakken. Het heeft mij een enorme herwaardering gegeven voor Jack Kerouac.

Toen ik het tijdens mijn studietijd las vond ik het een verschrikkelijk aanstellerig boek van een stelletje zuiplappen die al snuivend in gejatte auto’s een beetje door Amerika scheurde. Het opnieuw lezen van zijn roadnovel On the Road vormde voor mij een herijking van deze bijzondere schrijver. Ik ben er zelfs meer boeken van hem door gaan lezen.

Of ik de boeken van Andrus Kivirähk, Joachim Meyerhoff en Alex Boogerds snel weer ga lezen, weet ik niet. Daarvoor zijn er veel andere boeken die op mij wachten. Zoals een interessant boek over de fusillade bij Veenendaal: Het kruis op de berg. De schrijver Constant van den Heuvel attendeerde mij op zijn boek naar aanleiding van een blog over Pauline Broekema’s familiegeschiedenis Het Boschhuis. Ook zo’n boek waar ik zelf niet zo snel opgekomen zou zijn, maar dat mij echt is bijgebleven.

Het zijn in allemaal boeken waar ik veel over schreef op mijn blog, vaak ook in meerdere blogposts. Dat is het beste signaal dat een boek indruk op mij maakt.

#50books

Dit is het antwoord op vraag  22 van het blogproject #50books. #50books is een initiatief van Peter Pellenaars. Na Martha Pelkman in 2014 heeft Peter het in 2015 weer overgenomen. Bekijk mijn andere bijdrages voor dit bijzondere boekenblogproject.

Hendrik de NSB’er

20140330_145356Een treffend verhaal in het familieboek Het Boschhuis van Pauline Broekema is het verhaal van haar oudoom Hendrik ter Beek. In geen enkel opzicht lijkt Hendrik op zijn kleinere en dikker uitgevallen broer Juul. Hendrik is dierenarts geworden in de streek waar hij vandaan kwam, rond Muiderberg. Hij vestigt zich in Naarden met zijn knappe vrouw Wim.

In hoofdstuk 40, met de titel ‘De broer’, doet Pauline Broekema uitgebreid verslag van haar bijzondere en eigenzinnige oudoom. Hendrik zou volgens haar wars zijn van overheden en gezagsdragers. Ze geeft een mooi portret van deze man die op verjaardagen ‘voor zijn moeder een tastbaar Muiderberg meenam’:

Wat opgespaarde kranten. Een paar stukken kaas, verse boter, karbonades en worst. Dat hij de geur van de stal en de weide binnenbracht, en dat die voor dagen bleef hangen in de zware velours gedorijnen, in het dikke tapijt en de boenwas van meubels. Zijn moeder, merkte hij, genoot verholen mee. (252/3)

Het verrast daarom heel erg dat uitgerekend hij lid wordt van de NSB in het najaar van 1940. Dat hij het zijn Wimpie of ‘wijfie’ soms moeilijk maakt met ‘wat in de familie verhullend ‘vrouwenkwesties’ werden genoemd’, neem je voor lief. Maar hoe kon zo’n verstandig man lid worden van de NSB? Met een heuse cliffhanger eindigt het hoofdstuk:

En zo kwam het, zou Hendrik na de oorlog verklaren, dat hij zich, weliswaar na grote aarzeling, in november 1940 aansloot bij de Nationaal-Socialistische Beweging. (256)

Een schokkende gebeurtenis, waar Pauline Broekema verstandig genoeg niet op terugkomt als de verzetsheld en zoon van Hendriks broer Juul, Pieter, wordt neergeschoten door de bezetter. Bij de herbegrafenis van Pieter, haalt Pauline Broekema kort een briefje aan dat Hendriks vrouw Wim aan de familie schreef.

Pas daarna komt het verhaal van de ‘dwarse Ter Beek’, die in de oorlog veel voor de Gooise boerenbevolking heeft betekend. Het is een andere kant van de oorlog, waarbij goed en fout door elkaar lopen. Het lidmaatschap van zo’n omstreden partij kan namelijk ook goed van pas kan komen.

De verteller trekt haar eigen conclusie in een bijna terloops zinnetje:

Toch werd Hendrik nooit meer de oude. (432)

Ook na de oorlog zijn er kortzichtige mensen die het de dwarse Ter Beek knap lastig maken. Hij wordt gevangen genomen vanwege zijn NSB-lidmaatschap in de oorlog. Al deze gebeurtenissen maken hem tot een man ‘met een flauwe glimlach op de lippen’ die de lens vermijdt.

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is de laatste bijdrage over Pauline Broekema’s familiekroniek Het Boschhuis, Kroniek van een familie. We lezen dit boek vandaag bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nl. Lees de bijdragen van anderen in de reacties.

Pauline Broekema: Het Boschhuis, Kroniek van een familie. De Arbeiderspers, 2014. 471 pagina’s. ISBN: 9789029588973 Prijs: € 19,95

Jane

image

De kracht in het boek Het Boschhuis van Pauline Broekema ligt in het vertellen en laten zien in plaats van het uitleggen. Een mooi voorbeeld is de naam Jane. De hedendaagse lezer verengelst de naam onbewust, terwijl deze naam op zijn ‘Nederlands’ werd uitgesproken.

In plaats dat Pauline Broekema tussen haakjes achter de naam zet hoe ze uitgesproken wordt, heeft ze het in een kort verhaaltje gegoten, op een conferentie met een Engelsman:

Wel bracht die moeilijke tijd aan het Naardermeer hem zijn vrouw. Adriana Kreuger, of kortweg Jane. Hij wist nog dat ze op een conferentie werd voorgesteld aan een Engelse deelnemer, die het kaartje op haar jurk bestudeerde, omdat hij haar naam niet verstond. ‘Good morning Jane, nice to meet you!’ Ze had gelachen en overwon haar angst om Engels te spreken. ‘No it’s Dutch. We pronounce it as Jaane.’
Och, wat was hij trots op haar geweest. En ook jaloers. Want de dagen erop, telkens als ze die heer ontmoetten boog hij even, begroette haar: ‘Hello! Jaane’, en deed zijn best het zo Hollands mogelijk te laten klinken. (162)

Een voorbeeld waarbij de historische werkelijkheid waarschijnlijk geweld wordt aangedaan. Zeker Juul en Jane bezochten regelmatig conferenties waarbij ook Engelsen waren en het zal ongetwijfeld zo gegaan kunnen zijn. Maar of het echt zo gebeurd is?

Voor het verhaal is het niet belangrijk en het is een aantrekkelijke manier om de lezer te laten weten hoe je Jane uitspreekt. Hier is ‘het zou zo gebeurd kunnen zijn’ belangrijker dan dat het zo gebeurd is.

Het Boschhuis zit vol met dit soort fragmenten. Soms slaat het een beetje door en is het zijpad te groot voor het verhaal. Dan komt er een nieuw verhaal die niet direct slaat op het familieverhaal. Vooral in de Tweede Wereldoorlog gebeurt dit. Daar verandert Het Boschhuis bijna in een plaatselijke geschiedenis van Bilthoven in de oorlog.

Maar die zijsporen zijn ook heel interessant. Je wordt dan weer zo meegenomen door het verhaal dat het zijspoor je niet stoort. Het is onderdeel van het proces om een periode uit de geschiedenis tot leven te wekken en de verhalen naar boven te laten borrelen.

Overigens valt mij de enorme gelijkenis op tussen Pauline Broekema en haar moeder Joke. Het lijkt wel hetzelfde gezicht, dezelfde vormen en met dezelfde ernst. De ernst waarmee ze gezocht heeft naar het verhaal van haar familie maakt alles compleet.

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn achtste bijdrage over Pauline Broekema’s familiekroniek Het Boschhuis, Kroniek van een familie. We lazen dit boek bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nl. Lees de bijdragen van anderen in de reacties.

Pauline Broekema: Het Boschhuis, Kroniek van een familie. De Arbeiderspers, 2014. 471 pagina’s. ISBN: 9789029588973 Prijs: € 19,95

Het familie-archief

image

Aan de hand van alle documenten en rechtsverslagen van na de oorlog weet Pauline Broekema de gevangenschap, de verhoren en de uiteindelijke fusillade van haar oom Pieter Julius ter Beek heel mooi te beschrijven in Het Boschhuis.

Het kruis dat nu bij de Elsterberg staat, doet denken aan het ‘simpel kruis van gegoten beton’ (414) dat Pieter als wens opschreef in het notitieboekje dat hij bij zich droeg.

In Het Boschhuis bladert vader Juul regelmatig door deze documenten. Het is het enige dat nog van zijn zoon is overgebleven.

Het dierbaarste uit zijn archief waren de briefjes van Pieter. De berichten vanuit Zeeland, de dagen na de inal, toen ze zo om de jongen in angst zaten. Dat handschrift dat hij zo had verfoeid, onhandig, onverzorgd spijkerschrift, wat hield hij er nu van. (449)

Datzelfde archief van haar opa, helpt Pauline Broekema om haar boek vorm te geven. De mappen boordevol documenten en brieven vormen de basis van haar familiekroniek. Samen met alle verslagen en andere boeken over de bezetting en het leven in Nederlands-Indië is het verhaal van de familie Ter Beek ontstaan, gereconstrueerd en ontdekt.

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn achtste bijdrage over Pauline Broekema’s familiekroniek Het Boschhuis, Kroniek van een familie. We lezen dit boek vandaag bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nl. Lees de bijdragen van anderen in de reacties.

Pauline Broekema: Het Boschhuis, Kroniek van een familie. De Arbeiderspers, 2014. 471 pagina’s. ISBN: 9789029588973 Prijs: € 19,95

Hollandsche Schouwburg

image

De Hollandsche Schouwburg staat symbool voor de Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog. Ook in Het Boschhuis van Pauline Broekema speelt een passage op deze plek. Het gaat over de joodse non Judith.

Judith Mendes da Costa is na een lange zoektocht katholiek geworden en ingetreden bij de zusters dominicanessen. Ze wordt door de Duitsers opgehaald bij het herstellingsoord Berg en Bosch en meegevoerd naar de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam.

Het is een aangrijpende passage als Judith voor het raam weet te staan op de eerste verdieping. Ze wil de buitenwereld laten zien dat de Duitsers ook joodse katholieken oppakken en vastzetten. Dit in tegenstelling tot de afspraak die de Duitsers met kardinaal De Jong hadden gemaakt.

De non in haar habijt met kap en sluier werd al snel door voorbijgangers opgemerkt. Aan de overkant van de straat bleven, schatte ze, zo’n twintig mensen staan, tot de Grüne Polizei ze sommeerde door te lopen. (267)

Judith weet de bovenste etage te bereiken en de aandacht van een kind te trekken. Het kind haalt er een non bij.

Meer zusters volgden. Ze hielden hun rozenkrans omhoog. In haar memoires schreef ze: ‘We hadden elkaar nooit gezien of gesproken, maar deze taal werd zonder woorden verstaan. Met ontroering denk ik terug aan dat wonderschone ogenblik in mijn leven.’ (267)

Ik passeerde de Hollandsche Schouwburg een paar weken terug op mijn fiets en moest aan de passage denken. Ik tuurde de ramen van het gebouw af en zag de non staan.

Het is een passage uit Het Boschhuis die niet direct betrekking heeft op het familieverhaal van de familie Ter Beek. Maar Pauline Broekema schetst met het verhaal van deze joodse non wel een heel treffend beeld van de oorlog.

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is zesde mijn bijdrage over Pauline Broekema’s familiekroniek Het Boschhuis, Kroniek van een familie. We lezen dit boek vandaag bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nl. Lees de bijdragen van anderen in de reacties.

Pauline Broekema: Het Boschhuis, Kroniek van een familie. De Arbeiderspers, 2014. 471 pagina’s. ISBN: 9789029588973 Prijs: € 19,95

Krakatau

Uitbarsting van de Krakatau naar een lithograafNaast de wereldtentoonstelling is in 1883 nog een grote gebeurtenis die Pauline Broekeman in Het Boschhuis aanhaalt. Het is de natuurramp waarbij de vulkaan Krakatau uitbarst. Het vulkaaneiland wordt daarbij verzwolgen door de zee. De bijbehorende vloedgolven zorgen ervoor dat er 36.000 slachtoffers vallen. De grote ramp heeft een enorme impact.

Ook Paul van der Velde schrijft over de ramp in zijn biografie van P.J. Veth, Een Indische liefde, P.J. Veth (1814-1895) en de inburgering van Nederlands-Indië. Volgens hem is deze ramp de eerste met een wereldomspannende invloed en nawerking. Hij geeft hiervoor een paar redenen. De drukke vaarroute waarin de Krakatau lag, de telegrafische verbindingen en de grote hoeveelheid slachtoffers, zorgden hiervoor.

In de speciale uitgave Holland-Krakatau staat een gedicht van P.J. Veth waarin hij de schoonheid van Java spiegelt tegen de verschrikkingen van de natuurrampen.

Als Jannetje op Deli samen met haar kersverse echtgenoot Frans Jan bij de notaris op bezoek is, spreken ze over de ramp. De notaris vertelt over het schip De Loudon dat ternauwernood aan de ramp ontsnapt.

Langzaam keerde het licht terug, en zag men wat was aangericht. De kust was een kale streep van modder en as, zo ver het oog reikte. De zee was een deinende massa van puimsteen en drijfhout, met daartussen de lichamen van mensen en de kadavers van dieren. De Loudon wist Java te bereiken. Een vreselijke tocht langs de kust van Bantam, die was veranderd in een woestenij. (124)

Het is mooi zoals Pauline Broekema deze enorme natuurramp, met de koloniale wereldtentoonstelling in haar familiekroniek weet te verwerken. Of het echt zo gebeurd is, is niet zo belangrijk. Veel meer dat het zo gebeurd zou kunnen zijn. Ze tekent een mooi beeld van de tijd waarin haar overgrootmoeder Jannetje ter Beek-Post leefde.

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn vijfde bijdrage over Pauline Broekema’s familiekroniek Het Boschhuis, Kroniek van een familie. We lezen dit boek vandaag bij Een perfecte dag voor literatuur vannotjustanybook.nlLees de bijdragen van anderen in de reacties.