Tagarchief: nederland leest

Heer van de vliegen – #nederlandleest

William Goldings roman Heer van de vliegen is een sociaal experiment en kan wedijveren aan televisieseries als Expeditie Robinson. Het uitgangspunt van William Goldings roman is een groep jongeren. Ze stranden op een onbewoonbaar eiland en moeten zien te overleven.

Heer van de vliegen is een aangrijpend verhaal over kinderen. Het refereert rechtstreeks naar de ‘grote mensen’-wereld. Een groep oudere en jongere kinderen belandt op een onbewoond eiland na een vliegtuigongeluk. De jonge kinderen moeten eigenlijk opgevangen worden door de oudere kinderen. Het draait om overleven, maar in plaats daarvan splitst de groep zich met alle gevolgen van dien.

De held van het verhaal is Piggy. Hij is de enige die niet met zijn echte naam wordt genoemd, maar hij heeft wel kijk op de zaak en realiteitszin. Terwijl de rest zich verliest in naïef gedrag, wijst hij steeds op hoe ze moeten overleven en wat ze eraan kunnen doen om te worden opgemerkt door voorbij varende schepen.

De drift van de groep jagers om de varkens op het eiland te pakken en op te peuzelen, staat symbool voor de meedogenloze manier waarmee ze onder aanvoering van Jack, Piggy aanpakken:

Ze ontdekten een biggetje dat verstrikt zat in een gordijn van lianen en zich in uiterste doodsangst tegen de elastische strengen wierp. Het gekrijs van het biggetje was ijl, snerpend en doordringend. De drie jongens renden naar voren en met een zwierig gebaar trok Jack opnieuw zijn mes. Hij hief zijn arm. De beweging werd onderbroken, het biggetje bleef krijsen, de lianen bleven schudden, en het lemmet bleef glinsteren aan het uiteinde van een knokige arm. (39)

Het boek komt op mij over als een sociaal experiment waarbij de verteller bedenkt hoe een groep jongeren zich zou gedragen als ze in zo’n situatie terechtkomen. Hij beschrijft het heel realistisch en gedetailleerd in Heer van de vliegen. De kinderen gedragen zich als volwassenen en daarmee benadrukt de verteller juist dat volwassenen zich als kinderen gedragen.

De Heer van de vliegen is een gespitste zwijnenkop waarop vliegen zitten. De kop vormt het geweten van de groep die eigenlijk geen geweten heeft. In plaats van met elkaar te proberen overleven, splitst de groep zich en maakt ruzie met elkaar. De ene groep wil de andere groep overheersen.

Het levert alleen maar ellende op. Terwijl het al zwaar genoeg is op het eiland, zijn ze elkaar aan het afmaken. Ik kon bij het lezen mijn gedachten niet losmaken van de echte, grote mensen wereld. Waarom bezorgen we elkaar zoveel ellende, terwijl we elkaar zo hard nodig hebben.

De held Piggy wacht een gruwelijk lot. Zijn dikke figuur, astma en slechtziendheid zijn mikpunt van spot. Eerst van iedereen, later draait de eigenlijke leider wel bij. Maar dan is er een andere leider opgestaan die het wil overnemen. Piggy moet het hierbij ontgelden en dat wekt erg veel boosheid op. Waarom moet deze jongen zo worden vernederd, terwijl hij de slimste is van allemaal?

De vraag is het antwoord.

William Golding: Heer van de vliegen. Oorspronkelijke titel: Lord of the Flies, 1954. Vertaald door Harm Damsma en Niek Miedema. Voorwoord: Özcan Akyol. Nawoord: Roderik van Grieken. Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek, 2016. 232 pagina’s. ISBN: 978 90 5965 388 7. Boek cadeau van de Openbare Bibliotheek, ter gelegenheid van Nederland Leest 2016.

Dubbelcitaat van A.L. Snijders

image

De schrijver en uitvinder van het ZKV is heel beroemd bij de bibliotheeklezer. Hij heeft een boekje mogen samenstellen met 40 verhalen voor de actie Nederland Leest. Zodoende reist hij een hele maand van bibliotheek naar bibliotheek om hieruit voor te dragen.

Het is een bijzonder boekje geworden, met voorin per provincie eigen verhalen. Deze 3 verhalen hebben de bibliotheekmedewerkers van de betreffende provincie samengesteld.

image

Gelukkig weerhoudt de drukte voor deze actie van Nederland leest de schrijver niet tegen om zijn ZKV’s regelmatig te blijven schrijven. Gisteren zat er weer eentje in mijn mailbox. Hij geeft hierin een prachtig citaat van Louis Paul Boon.

Het verhaal heet ‘De middeleeuwen vroeger en nu’ en behandelt de middeleeuwse toestanden die niet alleen in de middeleeuwen spelen maar tot in onze tijd actueel zijn. A.L. Snijders trekt het nog een halve eeuw verder naar zijn bezoek aan de bibliotheek van Nieuwegein.

Stiekem citeert hij er ook nog het ‘ZKV’ in van A.H.J. Dautzenberg:

Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan. (173)

Het is het spel dat A.L. Snijders speelt. Stiekem citeert hij 2 verhalen uit zijn bundel in 1 ZKV. Ik geniet van dit spel. Hij maakt hiermee zijn verhalen luchtig en geeft de 2 verhalen uit zijn bundel Korte verhalen nieuwe betekenis.

Nederland leest de mooiste korte verhalen. Samenstelling A.L. Snijders. Voorafgegaan door Flevoland leest, 3 korte verhalen aangedragen door medewerkers van de openbare bibliotheken in Flevoland. Amsterdam: Stichting CPNB, 2015. ISNB: 987 90 5965 299 6. 224 pagina’s. Prijs: gratis voor abonnees van de Openbare bibliotheek. Nederland leest.

Heel Nederland leest – #50books

image

Van de week heel mijn verzameling met gratis boeken van de bibliotheek opgezocht en verder aangevuld. Ik bleek het boekje van Harry Mulisch nog niet in mijn bezit te hebben. En voor het overzicht moet ik dat natuurlijk wel hebben.

De eerste jaren heb ik niet echt meegedaan met de landelijke leesclub Nederland leest. Het is begonnen met Frank Martinus Arions roman Dubbelspel, gevolgd door klassiekers van Theo Thijssen en Hella Haasse.

Vanaf Oeroeg haal ik de boekjes op bij de bibliotheek. Ze worden wel elk jaar dunner en gelukkig is vanaf Willem Frederik Hermans’ De donkere kamer van Damokles de lelijke vormgeving met grote letters op het kaft losgelaten. Het kaft van Erik of het klein insectenboek van Godfried Bomans is zelfs best mooi.

Ik ben niet met Oeroeg gaan meedoen met de Nationale leesclub, maar sinds Remco Camperts Het leven is vurrukkulluk doe ik elk jaar mee. En herlees de klassiekers van weleer. Het is best leuk om mij weer te laten meenemen door de boeken die ik heel vaak al vroeger eens las.

Ook schrijf ik jaarlijks een bijdrage voor het Zuid-Afrikaanse Litnet over deze maand waarin een boek centraal staat uit de Nederlandse literatuur. Of de nationale leesclub bijdraagt aan het leesgedrag, weet ik niet. Er zal vooral een groep benaderd worden die toch al leest.

Ik geloof ook niet dat je een initiatief als dit daarop moet beoordelen. Het is gewoon leuk dat je een boekje krijgt en dat je weet dat een paar duizend andere mensen het met je zullen meelezen.

Al vind ik het zelf een beetje overdreven om je zover te laten meevoeren dat je lezen combineert met eten. Maar als iemand daar plezier mee heeft, ben ik de laatste die dat plezier wil vergallen.

Meer informatie over Nederland leest

#50books

Dit is het tweede antwoord op vraag 39 van het blogproject #50books. #50books is een initiatief van Peter Pellenaars. Na Martha Pelkman in 2014 heeft Peter het in 2015 weer overgenomen. Bekijk mijn andere bijdrages voor dit bijzondere boekenblogproject.

Nederland leest – #50books

image

Speciaal voor de actie Nederland leest fiets ik naar de bibliotheek. De gracht is gehuld in een laagje mist. Verder weg van het water is het best helder. Ik haal de zondagsrijders in op weg naar de Nieuwe bibliotheek.

In de bibliotheek, tegenover de balies zit Aaf Brandt Cortius op een hoge stoel, microfoon onder haar neus. Vanmiddag heb ik haar nog omgestoten. Een hoge stapel boeken viel in mijn studeerkamer om en zij lag ineens bovenop met het ABC van het moderne levenNRC Next schreef en het stukje moest beginnen met een zin. ‘Ik stuurde altijd 10 zinnen mee, dan kon de redactie daar een keuze uit maken.’

Het verhaal gaat over zwanen, een moederzwaan en kleine zwaantjes die niet het water uit kunnen. Ze belt de zwanendeskundige van Almere – ‘Ja, de gemeente Almere heeft een zwanendeskundige’ – die vertelt wat ze moet doen. Ze voelt zich een reddende engel.

Het gekeuvel op de hoge stoel krijgt een vervolg, maar de rij waarin ik sta is zover naar de balie geschoven dat ik vooraan sta. Het boekje dat bij de actie hoort. Daar ben ik voor gekomen. Op de dozen die op de tafel achter de balie staan, staat met grote letters ‘Niet verstrekken voor 1 november.’

Nu krijg ik het boekje met de paarse voorkant mee. Korte verhalen, maar liefst 40 verzameld door dé korte verhalenschrijver van Nederland: A.L. Snijders. Ik wist niet dat dit het thema was van deze 10e editie. Maar ik ben blij en loop tevreden de bibliotheek uit.

Het kabbelend beekje van Aaf Brandt Cortius klotst rustig verder door de microfoon. Ik laat de bladzijden al lopend door mijn vingers ritselen en ruik die typische geur van de boekjes van Nederland leest tot mij doordringen.

Meer informatie over Nederland leest

#50books

Dit is het antwoord op vraag 39 van het blogproject #50books. #50books is een initiatief van Peter Pellenaars. Na Martha Pelkman in 2014 heeft Peter het in 2015 weer overgenomen. Bekijk mijn andere bijdrages voor dit bijzondere boekenblogproject.

Grijze luchten

image

De wolkenluchten komen veel aan bod in Maarten ’t Harts Een vlucht van regenwulpen. De verteller refereert er vooral naar als er iets belangrijks gebeurt. Zijn geboorte zou zijn geweest onder een grijze lucht en zijn moeder sterft onder een treurig grijze hemel.

Zo zou je kunnen denken: ik ben, zoals mijn moeder o vaak ongevraagd verteld heeft, op een grijze zaterdag geboren; zij is op een grijze zaterdag gestorven, nu is het weer zaterdag en opnieuw is de hemel bedekt met datzelfde transparante, bestendige, nergens lichter of donkerder grijs. (68)

Als de uitslag van de eindexamens wordt gegeven, gaat de ik-verteller Maarten met Johan naar school onder een ‘grijze, treurende hemel’. Alleen als de woede van God zich openbaart, verandert de grijze hemel in een lucht vol donderkoppen.

Het weer maakt van een Een vlucht regenwulpen een typisch Nederlandse roman. Wat dat betreft sluit Maarten ’t Hart heel goed aan bij een schrijver als Oek de Jong. Deze schrijver betrekt ook vaak het weer en het Nederlands landschap in zijn romans. Het krijgt daarmee bijna een rol alsof het een personage is.

De hoogleraar Ton Anbeek ergert al dat spruitjesproza. Hij schreef in 1980 een beroemd essay waarin hij pleit dat er meer straatrumoer in de Nederlandse letteren mag komen. Een vlucht regenwulpen mist dit rumoer. Daar blijft het beperkt tot de vele overpeinzingen van de verteller. Het rumoer is in het hoofd van Maarten en niet op straat.

Maarten ’t Hart: Een vlucht regenwulpen. 1e druk, 1978. 65e druk met toestemming van Uitgeverij De Arbeiderspers, Amsterdam, 2014. ISBN 9879059652613. 166 pagina’s.

Biologie

image

Bij het herlezen van Maarten ’t Harts boek Een vlucht regenwulpen zie ik veel dingen die mij niet zijn bijgebleven bij het lezen van het boek toen ik een jaar of 17 was. Ik las toen vooral de geloofspassages goed en de hunkering naar Martha vormde heel duidelijk een sterke herkenning. Maar het boek laat nog iets anders zien, namelijk de biologie. Overal in het boek vliegen vogels rond. De verteller kijkt gebiologeerd naar alle vogels die voorbij fladderen.

Hij haalt er troost uit. Ook spreekt er alle hoop in. Zo hoopt hij ooit het ijsvogeltje in de rietlanden te vinden. Kijkt hij vol plezier naar kraaitjes of mussen. En verdedigt menig met uitsterven bedreigde vogelsoort. Het geeft het boek iets moois.

Het duidelijkst komt dat in de passage na het ouderlingbezoek naar voren. Er vliegt dan een vlucht regenwulpen over. De verteller Maarten is getroffen door de bijzondere vlucht vogels die overvliegt. Het is op het moment als zijn moeder stervende is:

Regenwulpen zijn zo zeldzaam, zo bijzonder dat ik naar het raam toe wil rennen om ze beter te kunnen zien maar ik doe het niet, ik denk alleen maar: ze is gestorven op het moment dat de regenwulpen over kwamen en die gedachte troost me, vreemd genoeg. (68)

De natuur geeft troost. Waar hij het geloof heeft verloren, geven de rietlanden, de rondfladderende vogels en bijzondere plantjes hem troost. Ze bieden hem houvast en laten hem iets zien dat de God van zijn geloof niet (meer) heeft.

Maarten ’t Hart: Een vlucht regenwulpen. 1e druk, 1978. 65e druk met toestemming van Uitgeverij De Arbeiderspers, Amsterdam, 2014. ISBN 9879059652613. 166 pagina’s.