Tagarchief: muskietenkust

Levensgrote vriezer

image

De boer Tiny Polski geeft een rake beschrijving van Allie Fox. Het is een buitengewoon betweterig mannetje dat meer gelijk heeft dan de boer beweert. Hij ziet Amerika ten onder gaan aan verspilling.

Als de boer hem vraagt om een goedkope levensgrote koelkast op vuur te maken, weigert hij. Niet omdat hij het niet kan, maar vanwege de reden die de boer geeft voor deze wens. De landbouwer wil de oogst opslaan zodat hij het voor een hogere prijs kan verkopen door de schaarste die hiermee ontstaat.

Het gezin vlucht uit de Verenigde Staten en vindt een stukje grond in Honduras, Jeronimo. Niet veel meer dan het modderige einde van een modderpad, vindt de verteller. In die wildernis wil Allie Fox een zelfvoorzienende plek maken met een immense ijsmachine aangedreven door een klein vuurtje.

Het is zijn uitvinding om uit warmte ijs te maken. Niet dat het enige nut heeft, maar hij wil aan iedereen laten zien dat je uit vuur ijs kunt maken. Het enorme gevaarte krijgt de naam Dik Trom en staat midden op het terrein van de familie Fox. Bij de bouw, klimt de zoon Charlie in het binnenste van het metalen bouwwerk:

Ik herkende wat ik zag. Dit was geen buik – dit was vaders hoofd, het mechanische gedeelte van zijn brein en de wirwar van zijn geest, even krachtig en veelomvattend en geheimzinnig. […] Alles paste zo perfect en zat zo hecht geklonken en was zo sluitend aangebracht dat het egoïstisch geworden was. Ik kon zien dat er orde in zat, maar de orde – de omvang ervan – boezemde me angst in. (190)

Het is de typering van zijn vader. De voorspellende zin volgt even later:

Ik bedacht dat je hier kon doodgaan of – als je eenmaal gevangen zat – gek kon worden. (191)

Dat het bouwwerk ook levensgevaarlijk is door de verrijkte ammoniak en waterstof die Allie Fox in de leidingen giet, vertelt hij pas als het gif in de leidingen zit. De machine draait zonder enig nut om ijs te maken. IJs dat Allie Fox graag laat zien aan de bewoners van de wildernis.

Hij maakt er zelfs een tocht voor over de bergen om het ijs aan de indianen te laten zien. Dat hij daar na het nodeloos sjouwen van een enorme brok ijs aankomt met slechts een splinter ijs, verzwijgt hij later. Sterker nog, hij vertelt dat ze werkelijk ijs hebben gezien. Hier scheurt het geloof in zijn vader. Charlie noemt hem hier voor het eerst een zak.

Steeds weer poogde ik me ijs te herinneren in vaders handen en verbazing op de gezichten van de indianen. Maar er was niets – geen ijs, geen verbazing. Het was allemaal erger en vreemder geweest dan deze leugen. (267)

Deze barst in het vertrouwen in zijn vader, zet zich later door. Ook al redt hij zijn vader, waarmee alles wordt verwoest bij de genadeloze val van deze eigenwijze en koppige man. Op de trektocht door de wildernis belandt het gezin in de moerasdelta waarover Paul Theroux schreef in de Oude Patagonië Expres.

Daar volhardt Allie Fox in zijn verhaal dat de Verenigde Staten er niet meer zouden zijn. Het geloof brokkelt meer en meer af. Dat kan niet meer goed aflopen, weet je als lezer. En je blijft lezen omdat je wilt weten hoe het afloopt. Het kan alleen maar dat de boer Tiny Polski gelijk heeft.

Paul Theroux: Muskietenkust. Oorspronkelijke titel: The Mosquito Coast. Vertaald door Joop van Helmond. 4e druk. Amsterdam: Uitgeverij De Arbeiderspers, 1989 [1984]. ISBN: 90 295 4867 3. 436 pagina’s.

Leugentje om bestwil

image

Allie Fox in Muskietenkust van Paul Theroux is krankzinnig. Het verhaal van de Amerikaanse avonturier wordt verteld door zijn zoon Charlie Fox. Ze wonen bij de boerderij van Tiny Polski in Hatfield, Massachusetts. Vader Allie Fox is heel handig, maar heeft de kriebels van het Amerikaanse systeem. Daarom houdt hij zijn kinderen van school en verzet zich tegen alles wat Amerikaans is.

Hij wil eigenlijk het liefste weg van al deze ellende. Als hij ruzie krijgt met zijn baas, pakt hij ook werkelijk zijn biezen. Voordat het te laat is en Amerika vergaan is. Want dat de huidige leefwijze van de Amerikanen gedoemd is te mislukken, staat voor Allie Fox als een paal boven water. Het gaat niet om het geld, maar om de verspilling.

Als Charlie kort voor vertrek nog even bij de Tiny Polski is vertelt de boer hem een verhaal. Een misdadiger wordt berecht tot de doodstraf. Hij ziet vlak voor het vonnis zijn vader en mag een wens doen. Hij wil nog iets tegen zijn vader zeggen en vraagt of zijn vader dichterbij wil komen. Als het oor van zijn vader binnen bereik is, bijt hij het eraf.

Hij spuwde het uit en zei toen: “Als dank dat je me hebt gemaakt zoals ik ben.” (69)

De boer zegt tegen Charlie dat zijn vader de meest onaangename man is die hij kent. Een dwarsliggen en betweter die maar heel af en toe gelijk heeft.

‘Ik ben tot het inzicht gekomen dat hij gevaarlijk is. Vertel hem dat maar, Charlie. Vertel hem maar dat hij gevaarlijk is en op een goeie dag jullie dood op zijn geweten zal hebben. Zeg maar dat ik dat heb gezegd.’ (70)

Charlie komt weer thuis en zijn vader vraagt of Polski nog wat gezegd heeft. Niks, antwoordt Charlie. Zijn vader gelooft het niet.

‘Je liegt,’ zei hij zacht. ‘Dat is best. Maar wie neem je in bescherming – hem of mij?’ (70)

Ik was vooral getroffen door de vraag die zijn vader hem stelt. Want wie neemt Charlie in bescherming? Wil hij zijn vader de waarheid onthouden of is hij bang voor zijn vaders reactie op de boer Polski. Het vat het verhaal eigenlijk samen.

Muskietenkust is een roman over vaders en zonen, onschuld, bedrog, vertrouwen en geloof. De leugen dient soms om iets of iemand te beschermen, maar hou je niet eigenlijk jezelf het meeste voor de gek?

Paul Theroux: Muskietenkust. Oorspronkelijke titel: The Mosquito Coast. Vertaald door Joop van Helmond. 4e druk. Amsterdam: Uitgeverij De Arbeiderspers, 1989 [1984]. ISBN: 90 295 4867 3. 436 pagina’s.

De oorsprong van Muskietenkust

image

Onderweg van Boston naar Patagonië komt Paul Theroux in Cali een groep Amerikaanse zendelingen tegen. Hij ziet twee enorme mannen en twee dikke vrouwen, een jongen met een buikje en wat kleinere kinderen. Volgens de Amerikaanse reisboekenschrijver zijn het fanatieke baptistische evangelisten.

Hij vindt het maar bemoeizieke mensen die vaak ‘net op tijd voor de nieuwsbrief van de gemeente thuis’ een griezelige marteldood sterven. Hij zou graag met ze in gesprek komen, maar ze blijven onder elkaar, schrijft hij in zijn reisboek De oude Patagonië Expres.

In Costa Rica, aan de Muskietenkust, had ik de achtergrond gevonden voor een verhaal over schipbreukelingen; hier, aan de overkant van de zaal in dit hotel in Zuid-Columbia zag ik wie die schipbreukelingen zouden kunnen zijn. God had ze hierheen gezonden. (283)

Het verhaal is de roman Muskietenkust geworden. Een imponerend verhaal over schipbreukelingen dat in de woestenij van Honduras speelt. De bevindingen die Paul Theroux heeft tijdens zijn treinritje met meneer Thornberry liggen inderdaad aan de basis van het verhaal:

We waren bij de kust en reden langs een strand met palmen. Dit was de Muskietenkust, die zich uitstrekt van Puerto Barrios in Guatamala tot Colón in Panama. Het is een woeste streek en lijkt de volmaakte achtergrond voor een verhaal over schipbreukelingen. De weinige dorpen en havens daar zijn vervallen; ze zijn mét de scheepvaart achteruitgegaan, en weer opgegaan in de jungle. (195)

Het afschuwelijke oord Limón is regelrecht in de roman Muskietenkust terechtgekomen. De muffe geur die er hangt, de olie, het brakke water en alle andere smerigheid krijgt allemaal een bestemming in Muskietenkust. Weliswaar speelt de roman in Honduras, de inspiratie komt regelrecht van Paul Theroux’ ervaringen aan de kust van Costa Rica.

Op een wonderlijke manier combineert de reisboekenschrijver de zendelingen met de avonturier. De hoofdpersoon Allie Fox wil juist breken met zijn vaderland en gelooft dat Amerika elk moment ten onder gaat in zijn eigen weelde. Als tegenhanger staat de zendeling Gurney Spellgood.

De mannen ontmoeten elkaar op de boot de Eenhoorn als ze naar Honduras varen. De ene om er zich te vestigen, de ander om het woord van God te brengen. Allebei verliezen ze hun geloof. De een laat zich verleiden tot materialisme en de ander door zijn idealen. Hiermee haalt Paul Theroux een buitengewoon interessant onderwerp aan in Muskietenkust

Wordt vervolgd

Paul Theroux: Muskietenkust. Oorspronkelijke titel: The Mosquito Coast. Vertaald door Joop van Helmond. 4e druk. Amsterdam: Uitgeverij De Arbeiderspers, 1989 [1984]. ISBN: 90 295 4867 3. 436 pagina’s.