Tagarchief: luisteren

Boek en muziek – #50books vraag 26

image

In Bert Natters roman Goldberg speelt de klavecimbelspeler Johann Gottlieb Goldberg een belangrijke rol. Deze Duitse muzikant uit de 18e eeuw is vooral bekend geworden door een compositie van Johann Sebastian Bach: Aria mit 30 Veränderungen BWV 988, beter bekend als de Goldberg Variationen.

Aria mit Variatonen

Ik lees het boek momenteel en ik laat mij door het verhaal leiden aan de hand van de Aria mit 30 Veränderungen. Het is een heerlijke combinatie. Lezen terwijl je muziek luistert. Als de muziek dan aansluit bij het boek dat je leest, is dat helemaal een intense leeservaring.

Lezen of luisteren

Overigens kan ik bij heel veel muziek niet lezen. Zo laat ik mij erg afleiden door muziek waarbij de tekst zich erg opdringt. Eigenlijk kan ik geen popmuziek verdragen bij het lezen. Ook is het lastig als ik naar wel erg intense orgelmuziek luister die meer van mij vraagt dan een aanwezigheid op de achtergrond. Dan moet ik kiezen tussen lezen of luisteren.

Van der Horst en Mulisch

Toch kan het ook zijn dat een bepaald nummer of muziekstuk intens verbonden is met een boek. Zo horen voor mij Harry Mulisch roman Het stenen bruidsbed en Anton van der Horst orgelvariaties ‘Christ lag in Todesbanden’ bij elkaar. Ze zijn ontstaan rond dezelfde tijd en bevatten allebei een strenge structuur en orgelpunt. Wat ze bindt is hun weerbarstigheid en strubbbelingen met het onderwerp, de vraag wie schuldig is in een oorlog, versus de opstanding van Jezus.

Boekenvraag 26

Dat brengt mij bij de vraag voor vandaag:
Denk jij bij een specifiek boek aan een bepaald muziekstuk of liedje?

En wat doe je dan als je dat boek leest of dat muziekstuk of liedje hoort? Sla je dan het boek open of luister je even naar het nummer? Ik ben benieuwd naar de antwoorden.

Blog mee over #50boeken

Schrijf een blog over de vraag van vandaag en laat hieronder in de reactie een linkje naar je site staan. Heb je zelf een idee voor een vraag? Ze zijn van harte welkom. Mail gerust een vraag of stel hem in via het contactformulier.

#50books

De leesvraag #50books is een initiatief van Peter in 2013. Martha nam het in 2014 over en in 2015 ging Peter zelf weer verder. Vanaf de eerste vraag doe ik regelmatig mee. Naar overzicht van alle vragen.

2013 in blogs (8) – Muziek luisteren

image

Gelukkig bestaat muziek niet alleen uit het maken van muziek. Het luisteren geeft minstens zoveel vreugde. Alleen al het feit dat die muzikanten het zoveel mooier kunnen dan ik. Zo geniet ik bij het schrijven van deze blog van Simeon ten Holts Canto Ostinato in de uitvoering van Toon Hagen. Ook de improvisatiecd’s van Gerben Mourik zijn een lust voor het oor.

Zo ontdekte ik afgelopen voorjaar weer de lijdensmuziek van componisten als Dupré en Tournemire. Ik zocht de cassettebandjes uit de vroege jaren 1990, met het concert uit Sint Servaas in Maastricht. Ook luisterde ik naar de imposante uitvoering van Dupré’s 14 meditaties bij de kruiswegstaties in de uitvoering van Ton van Eck. Prachtige muziek allemaal.

Helaas miste ik de uitvoering van Jan Hage van Dupré’s muziekstuk in de Domkerk. Ook zag ik te laat het concert van Gemma Coebergh in de Jozefkerk te Haarlem. Jammer, want het was de laatste keer. Ze stopt met het geven van concerten. Ik kon wel de uitvoering van Tjeerd van de Ploeg meemaken in het orgelpark. En daarnaast hoorde ik twee imposante orgelkoralen van Max Reger in de Utrechtse Domkerk.

In het Orgelpark kon ik ook genieten van de mogelijkheden van Jazz en popmuziek op orgel. Bert van den Brink liet een overtuigende en energieke uitvoering horen van Queens Bohemian Rhapsody. Alsof het helemaal voor orgel was geschreven.

Daarnaast luisterde ik een groot deel van het jaar naar alle werken van Mozart. Een hernieuwde kennismaking nadat ik alle cd’s kocht in 2001 en 2002 bij het Kruidvat. Of de muziek van Franz Liszt. Ook herontdekte ik de componist Mompou na het lezen van De hartslag van de aarde van A.L. Snijders. Ook genoot ik van wereldmuziek op de radio. Volgend jaar schrijf ik zeker een popmeditatie over deze muzikale ontdekkingen.

Lees verder

Dit is de achtste blog van tien blogs over 2013

Dupre's kruiswegstaties

image

Ik luister naar de 14 kruiswegstaties van Marcel Dupre. Prachtige muziek. Jan Hage speelt de 14 delige orgelcompositie zaterdag uit op het orgel van de Domkerk in Utrecht. Het is een prachtige orgelcyclus. Gebasseerd op de tekst Le Chemin de la Croix (1911) van de dichter Paul Claudel (1868-1955).

Ik heb op cassetteband 2 keer deze uitvoering, beide keren begin jaren 1990 uitgevoerd. Het eerste is van Maurice Pirenne op het orgel in de Sint Jan te Den Bosch, uitgevoerd voor de KRO-radio in 2 delen. Voorafgegaan door een voordracht van de bij de statie behorende tekst in het Frans. De tweede uitvoering is van Ton van Eck op het net gerestaureerde orgel in de Sint Servaes Basiliek in Maastricht.

De 14 muziekstukken behoren wel tot de meest intense van zijn imposante orgeloeuvre. Normaal is Dupre niet zo ernstig, maar in Le Chemin de la Croix is hij buitengewoon serieus. Elke statie heeft een heel eigen karakter en drukt een andere gemoedstoestand uit. Het roept het beeld op van iemand die zijn diepste zielenroerselen probeert bloot te leggen.

In vergelijking met Tournemires koralen bij de 7 kruiswoorden, is Dupre veel toegankelijker en misschien ook wel beweeglijker. Ik vind het oneerlijk beide orgelcycli met elkaar te vergelijken. Ze zijn daarvoor te verschillend. De componisten verschillen te sterk van elkaar in hun verwerking van het lijdensverhaal.

Dupres 14 muzikale schilderijen bij de 14 kruiswegstaties lijken ook in elke uitvoering weer een nieuw beeld op te roepen. Elke interpreet legt weer nieuwe accenten en speelt ritmes net weer iets anders. Registraties en verschillende soorten orgels doen wonderen met het muziekstuk. Een orgel als dat van de Sint Jan in Den Bosch levert een compleet andere uitvoering op dan het orgel in de Sint Servaes van Maastricht.

Wat heel mooi is van de uitvoering van Maurice Pirenne is dat de teksten van Paul Claudel vooraf worden voorgelezen. Ik ben heel slecht in Frans, maar het is heel intens en indringend om de vrouw deze teksten te horen voorlezen. De taal is hier geen obstakel maar een grote winst.

De bandjes waren al grijs gedraaid. Ze gaan weer in het cassettedek op mijn bureau. Niet van de beste kwaliteit, maar ik kom snel in de sfeer. Ik pak snel een cd van dit orgelwerk en merk hoe verschillende elke uitvoering weer is.

En dan verlang ik zo naar de uitvoering van de 7 koralen bij de kruiswoorden van Charles Tournemire. Zou het bandje echt niet in de bandjesdoos zitten?

Lees de tekst Le Chemin de la Croix van Paul Claudel

Biografie van een orgel #50books

image
De orgelencyclopedie bevat honderden biografieen van orgels in Nederland

Muziek en boeken lijken bij elkaar te horen als een vogel bij zijn nest of de schoenen bij de wandelaar. Ik lees vaak met een stukje muziek op de achtergrond. Het helpt de aandacht erbij te houden. In de meest ideale situatie ga je zo op in het boek dat je zelfs de muziek erbij vergeet.

Tegelijkertijd kan ik bijna niet schrijven zonder muziek erbij. Zo schrijf ik dit verhaal al luisterend naar de Gregoriaanse gezangen uit de IJsselstreek, afgewisseld met improvisaties van Bert Matter op het Baderorgel in Zutphen. Ik ga binnenkort maar eens schrijven over de 3 cd’s met Gregoriaanse muziek en de improvisaties over deze bijzondere liederen door Bert Matter. Naast luisteren naar muziek is het heerlijk erover te schrijven.

Ik speel graag orgel en harmonium. Onder orgelliefhebbers is er een bijzonder boek dat werkelijke alles doet verstommen. Natuurlijk is het heerlijk om te lezen in de brieven van Alma Mahler of de dagboeken van Richard Wagner. Er gaat voor een orgelliefhebber niks boven de dispositiebeschrijving. Een goede dispositiebeschrijving is de biografie van een orgel.

Joachim Hess was met zijn Dispositien der Merkwaardigste Kerk-Orgelen in 1774 de eerste. Er zouden velen volgen van ondermeer van Nicolaas Arnoldi Knock en Marius van ’t Kruijs (1885). De dispositie van het orgel is als de lijst met mogelijkheden voor de autoliefhebber. Het vertelt welke stemmen het orgel bevat.

image
Beschrijving van het Muller-orgel in Haarlem uit de Orgelencyclopedie

De naam verraadt iets van de klank, maar vertelt eigenlijk even weinig hierover. Je moet het horen om de karakteristieken van het specifieke register te horen. En de verschillende combinaties bieden een hoeveelheid mogelijkheden die menig organist uren aan het instrument kluistert.

Naast de dispositie zijn er ook veel orgelmonografieen. Zij verraden wat over de geschiedenis van het orgel. Bij historische orgels is vaak een eindeloze lijst van werkzaamheden in de eeuwen op te voeren. Orgelmakers die het instrument veranderen. Organisten die vinden dat het instrument anders moet klinken en toehoorders die commentaar op orgels hebben.

De mooiste serie boeken van de laatste jaren is ongetwijfeld de Orgelencyclopedie. Deze encyclopedie van Het historische orgel in Nederland bestaat uit veertien delen en een supplement. Het eerste deel verscheen in 1997. De laatste twee delen kwamen uit in 2010. In de boeken staan alle historische orgels in Nederland uit de periode 1479 tot en met 1910. In het laatste deel staat een zeer grove selectie van instrumenten die tussen 1911 en 1970 zijn gebouwd.

image
Beschrijving van het orgel in de hervormde kerk van Goor in het supplement. Dit is een van de laatste beschreven orgels in de Orgelencylopedie.

Naast de dispositie staat er de historie van elk instrument uitgebreid beschreven waarin de belangrijkste veranderingen worden weergegeven. Ook geeft kunsthistoricus Arjen Looyenga bij elk instrument een uitvoerige beschrijving van de kunsthistorische aspecten van de orgelkas.

Voor mij het ultieme moment een deel uit deze reeks op te pakken en weg te dromen bij een prachtig orgel. Het mooiste is als je het instrument binnenkort beluistert of erop mag spelen. Dan krijg je al een mooie indruk van het orgel. De dispositie verklapt veel over het orgel. Zeker als je er zo’n uitgebreide geschiedenis bij krijgt. Het is dan een heuse biografie van het orgel die je krijgt voorgeschoteld.

Het nadeel is wel dat de delen verouderen. En dat gaat best wel in rap tempo. Er wordt vaak gewerkt aan orgels. Zo is het orgel in Dordrecht in de tussentijd gerestaureerd. Ook zijn er orgels uitgebreid of hebben andere wijzigingen ondergaan. Het nadeel van gedrukt papier. Gelukkig weegt het goed op tegen de voordelen. Je kunt er zo heerlijk in bladeren. En dat gaat een stuk lastiger online.