Tagarchief: labyrint

Labyrint – #fietsvakantie

img_20160813_172359.jpgWe komen daar tussen Rijssen en Almelo in een labyrint terecht. De kronkelende weggetjes vormen een heus doolhof waarin we verzeild raken. Als we dan ook nog eens de bordjes in de steek laten omdat ik denk dat ik hier vroeger kwam met hardlopen, dan is het hek helemaal van de dam.

De kronkelweggetjes, de houtwallen. Ja alles lijkt opeens op elkaar. We passeren de Regge. Het is de grens van Twente met het Salland. Het Twentse volkslied, in keurig Nederlands overigens, bezingt Twente dat tussen de riviertjes de Regge en de Dinkel ligt.

De grensrivieren zijn een geografische aanduiding van het gebied waar vaak verwarring over heerst. Want ligt bijvoorbeeld Helledoorn in Twente? Alle Twentenaren lijken het precies te weten, maar als het vraagt, weten ze het niet exact te benoemen. Ik als buitenstaander, ben er nooit achtergekomen. Maar daar ben ik ook buitenstaander voor.

Hetzelfde gebeurt als ik vergeefs op mijn mobiel zoek hoe we moeten fietsen. Een man spreekt ons aan. Hij praat exact een beetje sterker Twents en vraagt of we Pokémons zoeken. Als we vertellen de weg naar Almelo te zoeken, wijst hij ons de weg. Voor we er erg in hebben komen we weer uit waar we een uur eerder pauze hielden.

We kiezen maar weer de route in nummers. Vanaf het kanaal nemen we de snellere weg naar de camping die we voor ogen hebben. De boerencamping bij Bentelo. Een plek waar ik al wil kamperen sinds ik erover schreef voor de krant waar ik toen werkte, de Twentsche Courant Tubantia. Zo fietsen we de laatste 10 kilometer van die dag evenwijdig aan de aftakking van het Twentekanaal naar Almelo. Op de plek van de t-splitsing staat de camping.

Fietsvakantie

In augustus maakten Doris en ik een mooie fietstocht door Nederland met als bestemming: Twente. Elke week op vrijdag schrijf ik een stukje over deze bijzondere fietsrit.

Het labyrint

img_20161010_205323.jpgDe kloosterbibliotheek in de roman De naam van de roos van Umberto Eco is een heus labyrint. Het is een ondoordringbaar gebouw met aaneengesloten kamers en die slechts 1 richting op gaan of doodlopen. De oude grijsaard Alinardo brengt ze op het idee met zijn opmerking dat de bibliotheek een labyrint is:

‘Hunc mundum tipice laberinthus denotat ille,’ citeerde de grijsaard in gedachten verzonken. ‘Intranti largus, redeunti ses nimis artus. De bibliotheek is een groot labyrint, teken van het labyrint van de wereld. Je gaat er binnen en je weet niet of je eruit komt. Men dient de zuilen van Heracles niet te schenden…’ (167)

William en Adson weten in de 2e nacht het gebouw binnen te komen. Ze dreigen te verdwalen in het stelsel van deuren en gangen. De ramen die ze menen dat het gebouw heeft, blijken binnen in het gebouw extra lastig te ontraadselen. Daarbij speelt de donkere nacht waarin ze door de bibliotheek dwalen extra parten.

Dan overdenkt de intelligente frater William hoe de bibliotheek mogelijk is opgebouwd. Ze rekenen vanuit de 8-hoekige luchtkoker in het midden van het gebouw. Ze komen tot een bibliotheek met 56 vertrekken, waarvan 4 7-hoekig en 52 min of meer 4-hoekig.

Volgens William is de bibliotheek geconstrueerd volgens een hemelse harmonie, met 4 torens waar in elke toren 5 vertrekken zitten met 4 zijden en 1 met 7. Ze tekenen een plattegrond waarmee ze de geheimen van de bibliotheek proberen te ontsluiten. Het is moeilijker dan ze denken.

Het raadsel ontvouwt zich in de taal, de letters boven de deuren die samen een woord vormen en daarmee het thema van die kamers. William wordt helemaal blij van alle boeken die hij bij het schamele licht leest. Het houdt hem bijna af van zijn werk om het grotere raadsel van het boek op te lossen.

Umberto Eco: De naam van de roos. Oorspronkelijke titel: Il nome della Rosa, Postille a ‘ll nome della Rosa’ Vertaald door Jenny Tuin, Pietha de Voogd en Henny Vlot. 36e druk. Amsterdam: Ooievaars Pockethouse, 1996 [1983, 1e druk]. ISBN: 90 5713 117 X. 582 pagina’s. Prijs: € 15 Bestel

De werkelijkheid

image

In Het Labyrint van Sigge Eklund dringt zich de werkelijkheid zich akelig sterk op. De verdwijning van het meisje Magda doet namelijk sterk denken aan een beroemde verdwijning uit 2007: de verdwijning van Madeleine McCann. Zelfs de datum van 3 mei komt overeen met de verdwijning in Eklunds thriller. Alleen het jaartal verschilt. In Het labyrint verdwijnt Magda op 3 mei 2010. Daarmee ligt de beroemde verdwijning er wel erg dik op.

Ook bij Eklund zijn de ouders samen weg en hebben het kind alleen achterlaten. Martin en Åsa laten hun dochter alleen thuis terwijl ze samen uit eten zijn. In het voorbeeld uit de werkelijkheid zijn de ouders van Madeleine ook uit eten gegaan en lieten het meisje alleen achter in het vakantie-appartement.

Ook Martin en Åsa kijken af en toe of hun dochter nog lekker ligt te slapen. In het echt ziet ook de moeder als eerste dat de dochter verdwenen is. In de periode na het incident krijgt de verdwijning erg veel media-aandacht. Het behoort tot de grote zaken van de laatste tien jaar, net als de verdwijning van Nathalie Holloway (ook een eigen wikipedia-item). In beide zaken is het lichaam nooit gevonden.

Voor thrillerschrijvers zijn dergelijke verhalen uit de werkelijkheid een bron van inspiratie. De verwijzing hoeft zelfs niet verborgen gehouden te worden en het mag zelfs nog verder gaan. De bloedsporen in Martins auto zouden van zijn dochter zijn. In de zaak rond Madeleine McCann zijn dergelijke bevindingen ook gedaan. Het levert veel voer op voor een verhaal.

Waar de werkelijkheid blijft cirkelen in speculaties, kan een thriller het uiteindelijke antwoord geven. Al houdt Sigge Eklund genoeg voor de verbeelding over, zijn verhaal geeft genoeg antwoord. Een moord of verdwijning moet in een thriller worden opgelost anders laat het de lezer onbevredigend achter. In de werkelijkheid gaat deze ballon vaak niet op. Veel moorden worden niet opgelost en zijn daarmee ongeschikt voor een thriller.

Sigge Eklund Het labyrint Oorspronkelijke titel: In i labyrinten. Vertaald door Geri de Boer. Amsterdam: Meridiaan Uitgevers, 2014. ISBN 987 90 488 2151 8. Prijs: € 19,95. 336 pagina’s.

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn derde bijdrage over de thriller Het labyrint van Sigge Eklund. We lezen dit boek op vandaag bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nlLees de bijdragen van anderen in de reacties.

Het labyrint

image

De schrijver Sigge Eklund speelt in Het labyrint met een labyrint. Een labyrint is iets anders dan een doolhof. In een doolhof lopen de paden dood en is er één juiste weg. Een labyrint telt een veelvoud van mogelijkheden om eruit te komen. Het verschil komt bijvoorbeeld heel duidelijk naar voren in het meesterwerk Het Labyrint der wereld van Comenius. In een doolhof raak je de weg kwijt, terwijl je in een labyrint je weg vindt.

Sigge Eklund haalt het labyrint vaak aan in zijn literaire thriller. Het wekt de suggestie alsof het verhaal zelf een labyrint is waarbij de oplossing niet is wat het lijkt. De verdwijning van Magda en de precieze toedracht cirkelt het hele boek door. Iedereen weet iets, maar niemand weet het helemaal. De suggestie overheerst.

Het boek dat de jeugdige Martin met zijn broer Erik schrijft, heet Het labyrint. In het bos heeft een Zuid-Amerikaanse kunstenares een labyrint gebouwd:

De grond is belegd met witte kiezelsteentjes en midden in die witte vlakte is een labyrint, gebouwd van donkere, ronde stenen. De kiezelstenen lichten op in het licht van zonnestralen die door het dichte gebladerte heen dringen. (89)

Verderop verwijst de verteller met evenveel overgave naar de theorie die Martins broer had over de taal als labyrint. Het vormde de oergedachte van de roman waaraan de twee broers werkten. Bij het schrijven aan het vervolg van de onvoltooide roman, probeert Martin deze metafoor ook op zich te nemen:

Maar zodra hij begint, loopt hij vast. Erik hield ervan labyrinten als metaforen te gebruiken en door die steeds weer te laten terugkomen, in verschillende gedaantes en verschillende betekenissen, zorgde hij er op een elegante manier voor dat de lezer zelf het gevoel kreeg dat in een labyrint opgesloten zat. (259)

Het lijkt of de verteller probeert het voorbeeld van Erik te volgen. De verschillende personages die een eigen stem krijgen in een hoofdstuk, vertellen delen van het verhaal. Samen vormen ze de sleutel tot de uiteindelijke toedracht. Maar de metafoor ligt er wel heel dik op. Het lijkt of de verteller probeert iets voor zich te houden en het steeds weer verklapt. Telkens sterker tot iedereen het weet.

Sigge Eklund Het labyrint Oorspronkelijke titel: In i labyrinten. Vertaald door Geri de Boer. Amsterdam: Meridiaan Uitgevers, 2014. ISBN 987 90 488 2151 8. Prijs: € 19,95. 336 pagina’s.

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn tweede bijdrage over de thriller Het labyrint van Sigge Eklund. We lezen dit boek op vandaag bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nlLees de bijdragen van anderen in de reacties.

Comenius en Eben in Naarden

image

Het is niet mals wat Jan Amor Comenius in zijn boek Het Labyrint der Wereld en het Paradijs des Harten uit 1623 behandelt. Tijdens zijn reis door de wereld stuit de verteller op onbetrouwbare mensen. Uiteindelijk vindt hij bij God het vertrouwen dat hij zoekt.

Gisteren was in de Grote kerk in Naarden de uitvoering van een indrukwekkend muziekstuk van de Tjechische componist en organist Petr Eben aan de hand van Comenius’ boek. Wybe Kooijmans voerde het uit op het Witteorgel. Twaalf passages uit het boek werden voorgedragen door Henk E.S. Woldering.

De inleider van het concert, directeur van het Comeniusmuseum Hans van der Linde, schetste het duidelijk: ‘Stel, je bent 31 jaar. Je hebt niks meer. Je bibliotheek en manuscripten zijn verbrand. Je krijgt te horen dat je twee kinderen en vrouw gestorven zijn aan de pest. Wat ga je dan doen?’

De muzikale portretten die Petr Eben bij dit boek maakte, vallen helemaal in lijn met Comenius’ ideeën in zijn boek. In veertien improvisaties neemt Eben je mee in de wereld van Comenius. De voordracht van de door Eben geselecteerde fragmenten maakt het tot een indrukwekkende belevenis. De muziek was heel beeldend, zoals het rad van Fortuna, de pijlen die de dood schiet en de maskers die de mensen in de stad dragen.

image
Voordracht door Henk E.S. Woldring

Henk E.S. Woldring droeg de tekst mooi en gedragen voor. Hij wist de toehoorder goed in het bijzondere verhaal te trekken. Een verhaal boordevol met dramatiek waarin de beelden die de verteller oproept, extreem en grillig zijn. Bewust liet ik de tekst liggen wanneer Woldering de passages voordroeg. het gaf het verhaal een grotere mate van dramatiek en beleving voor mij.

De improvisaties deden de rest. Petr Eben weet met de compositie een sfeer op te roepen die nauw aansluit bij de wereld die Comenius schetst in zijn boek. Dat begint al bij de opening waarin al veel elementen naar voren komen die later zullen terugkomen. Wybe Kooijmans gebruikte misschien niet het tutti zoals Eben voorstelt in de aanwijzingen, maar de proloog stond als een huis.

image
Beeld van Jan Amos Comenius bij de Grote kerk van Naarden

Dat gold zeker ook voor de rest van de uitvoering. Kooijmans wist de toehoorder goed vast te houden in een afwisselend vertolking van de verschillende delen. Zo gebruikte hij veel van de mogelijkheden van dit Witte-orgel om de verschillende stemmingen en beelden van dit bijzondere muziekstuk kracht bij te zetten. Hierbij hield hij goed rekening met het improvisatorisch karakter van de verschillende werken.

Eben wist een profane sfeer op te roepen, die doet denken aan profane werken van Franz Liszt. Compleet met zachte strijkers, berustende akkoorden en mooie melodische lijnen. Eben maakte bij zijn compositie dankbaar gebruik gemaakt van de vele liederen die Comenius schreef. Hij verwerkte ze op een integere manier in zijn compositie.

Daarmee paste het concert goed in de lijdenstijd met het onderwerp over de teleurstelling in de medemens en de redding door God. De muzikale verwerking van Eben deed de rest. Het was een bittere gewaarwording om te zien dat de kerk in Naarden gisteren niet zo vol zat als wanneer over een paar weken de passiekoorts Naarden treft. Dan speelt de Matthäus in een ploegendienst.

De beleving die ik gistermiddag meemaakte, komt dicht in de buurt bij wat Bachs Matthäus bij mij oproept. De combinatie tussen literatuur en muziek maakte het tot een belevenis. Intens en indrukwekkend.

image