Tagarchief: kafka

Camus en Kafka

image

Het lezen van Albert Camus’ De myte van Sisyfus roept weer een andere leesdrift in mij op: het lezen van een boek van Franz Kafka. Ik ben al heel geïnspireerd door het leesboek van Peter Mendelsund.

In dit boek, Wat we zien als we lezen refereert de schrijver regelmatig naar de boeken van Kafka, zoals bij de weergave van de kever die Nabokov tekende in zijn exemplaar van ‘Die Verwandlung’.

Eenzelfde bewondering voor Kafka vind ik terug in het boek van Albert Camus. De Duitse schrijver uit Praag staat op een prachtige manier symbool voor het absurde. Ook hier komt ‘Die Verwandlung’ aan de orde. De Franse filosoof schrijft hierover:

De Gedaanteverwisseling daarentegen is de afgrijselijke uitbeelding van een etiek der luciditeit. Maar het is ook het produkt van die onberekenbare verbazing, die de mens ervaart als hij een vermoeden krijgt van het dier dat hij zonder moeite worden kan. In deze fundamentele dubbelzinnigheid ligt Kafka’s geheim. (175)

Het aanhangsel over het werk van Kafka, achter mijn vertaling van De myte van Sisyfus daagt mij uit om het werk van Kafka weer ter hand te nemen. De bijzondere korte verhalen, maar ook de wereld van het absurde.

Het absurde van Franz Kafka is een andere absurditeit dan het absurde van Albert Camus. Een absurde wereld waarin de mens wordt bedreigd en tegengewerkt. Een wereld die verdacht veel lijkt op de onze en daarmee misschien zoveel bewondering wekt bij grote schrijvers als Camus en Nabokov.

Nabokovs kever

image

Het is extra leuk om te lezen hoe schrijvers zelf tekeningen maken van personages van andere schrijvers. Nabokov maakte bijvoorbeeld schetsjes bij Kafka’s ‘Die Verwandlung’. De kever die Gregor Samsa is geworden, staat geschetst bovenin Nabokovs exemplaar van ‘The Metamorphosis’.

Een bijzonder idee dat schrijvers zelf ook de verbeelding proberen te schetsen van andermans verhalen. Het is daarmee nog interessanter als Peter Mendelsund in zijn boek opmerkt over Kafka die figuurtjes tekent. Als de Tjechische dichter Gustav Janouch vervolgens aan Kafka vraagt wat hij tekent, dan zegt Kafka dat het gewoon maar wat figuurtjes zijn, ‘persoonlijke, niet te ontcijferen hiërogliefen’. Mendelsund citeert de Tjechische dichter die op zijn beurt weer Kafka citeert:

‘Mijn figuurtjes hebben geen goede, ruimtelijke proporties. Ze hebben geen eigen horizon. Het perspectief van de figuren, wier omtrek ik tracht vast te leggen, ligt vóór het papier, aan de andere, botte, kant van het potlood – in mijzelf.’ (179)

Die typering van zijn eigen schetjes geldt ook voor de personages van Kafka in zijn boeken, stelt Peter Mendelsund. Zou Kafka het ook gevonden hebben voor zijn eigen literaire werk en daarom zijn vriend Max Brod opdracht hebben het werk te vernietigen na zijn dood?

Buiten het feit dat ik vind dat als een schrijver wil dat zijn werk vernietigd wordt, hij het zelf moet doen, is het een interessante gedachte. De nietszeggende figuurtjes op het papier, zijn daarmee de afspiegeling van de figuurtjes in Kafka’s hoofd. Het potlood is de brug tussen hoofd en papier.

Wat Nabokov bij het verhaal ‘The Metamorphosis’ van Kafka doet, is precies het omgekeerde. Hij neemt het verhaal in zich op, een kever doemt in zijn gedachten op, waarna hij de kever probeert toe te vertrouwen aan hetzelfde papier waarop het verhaal staat.

Peter Mendelsund: Wat we zien als we lezen. Oorspronkelijke titel What We See When We Read. Nederlandse vertaling Roos van de Wardt. Amsterdam/Antwerpen: Uitgeverij Atlas Contact, 2015. ISBN: 978 90 254 4567 6. 432 pagina’s. Prijs: € 21,99. Bestel

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn vijfde bijdrage over Wat we zien als we lezen van Peter Mendelsund. We lazen dit boek bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nl. Lees de bijdragen van anderen in de reacties.