Tagarchief: jan van der mast

Morfineverslaafde fabrikant

image

De fabrikant Jacques van Marken heeft last van een nerveus gestel en leeft alleen op als hij morfine gebruikt. De verteller in de roman Agneta van Jan van der Mast windt er geen doekjes om:

Ze had haar oude dag met Jacques anders voorgesteld. Ze leeft samen met een onberekenbare zenuwpatiënt die niet meer buiten morfine kan, wiens ‘geest moet opwarmen’ in de loop van de dag. (30)

Het gebruik van de morfine is begonnen enkele jaren na de eerste zenuwinzinking van haar man. Na een verblijf in een Duits kuuroord ging het weer, maar als hij 4 jaar later last krijgt van zenuwpijnen, schrijft de arts hem een zalf, broomkalium, voor.

Als dat niet meer helpt, krijgt Jacques morfine. Het wondermiddel zorgt ervoor dat hij een belangrijke vergadering weer energiek en euforisch naar een goede uitkomst kan leiden. De morfine houdt hem op de been.

Hij gebruikt de drug 20 jaar lang, probeert er een paar keer van af te komen, maar als hij in Frankrijk van de beroemde psychiater Charcot hoort dat zijn dosis best meevalt voor een ‘morfinist’, is dat voor Jacques van Marken reden de dosis op te voeren.

De morfineverslaving loopt door het hele boek heen. Het maakt de zenuwzieke Jacques nog labieler. Agneta merkt op dat de sigaar uit zijn mond valt zonder dat hij het in de gaten heeft. Voor de laatste foto van het gezin schaamt ze zich. De man die er zit, lijkt in niets op de man op wie ze verliefd is geworden.

Ook een uur voor de toespraak die Jacques op Gemeenschapsdag zal houden, krijgt hij zijn medicijn toegediend:

Ze opent het koffertje en haalt de injectienaald en de flacon met het opiaat te voorschijn. Met het oog dichtgeknepen houdt ze de spuit tegen het licht van de kroonluchter en meet 150 milligram af – een derde meer dan de gebruikelijke dosis. Dan zal hij zeker helder zijn en dat ook tot middernacht blijven, wanneer hij zestig wordt. (117)

De morfine helpt hem over zijn ergste zenuwpijnen heen. Het maakt hem ook kwetsbaar en afhankelijk. Dat lijkt Agneta niet altijd te willen weten. Ze ziet de afhankelijkheid, maar wil tegelijkertijd de geestige en gevatte man van weleer. Maar ze blijft hem trouw en steunt hem. In de zwakte van haar man, laat zij haar kracht zien. Jan van der Mast weet dit heel treffend te beschrijven in Agneta.

Jan van der Mast: Agneta. Amsterdam: Nieuw Amsterdam uitgevers, 2015. ISBN: 978 90 468 1580 9. 256 pagina’s. Bestel

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn derde bijdrage over Agneta van Jan van der Mast. We lazen dit boek gisteren bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nl. Lees de bijdragen van anderen in de reacties.

Dichterspad

image

De fabrikant Jacques van Marken is zijn vrouw Agneta dankbaar, zegt hij in de roman Agneta van Jan van der Mast. Je hebt me voor het dichterspad behoedt, stelt hij. Agneta heeft hem gewezen op zijn maatschappelijke plicht en hem met beide benen op de grond gezet.

‘Ik liep altijd met mijn hoofd in de wolken. Jij hebt me aan de grond gehouden, Agneta.’ Triomfantelijk achterovergeleund heft Jacques de hand met de brandende sigaar. (14)

Dat terwijl hij zijn vrouw veroverd heeft met zijn gedichten. In zijn studententijd leert hij haar kennen. Hij woont op kamers in Delft, zij in de hoofdstad waar hij ook vandaan komt. Als hij doordeweeks studeerde, schreef hij haar brieven, afgewisseld met gedichten.

Voor hem is Agneta zijn muze geworden, zo vertelt hij haar later aan de vooravond van zijn 60e verjaardag. Ze heeft hem eveneens behoed voor het dichterspad. Agneta heeft zijn idealen bij hem aangewakkerd en de taal laten plaatsmaken voor een ander kunstwerk: de gistfabriek:

‘Jij hebt richting aan mijn bestaan gegeven. Dichter ben ik niet geworden. De fabriek is mijn kunstwerk geworden.’ (17)

Dat hij zelfs bij Potgieter in Hilversum is langsgeweest met zijn werk. De dichter vond dat hij wel talent had, moet Jacques van Marken er nog wel even bij zeggen tegen zijn vrouw. Zij vindt het vooral gedweep:

In werkelijkheid heeft de dichter hem maar één keer ontvangen. Hij klopt dat soort ontmoetingen op. (17)

Dat de Delftse fabrikant veel gevoel voor taal heeft, blijkt wel als hij in Parijs in het Palais du Trucadéro, tegenover de wereldtentoonstelling van 1889, een lezing geeft over het tuindorp voor arbeiders dat hij gebouwd heeft. Hij weet de zaal mee te nemen met zijn grappen. Hij weet dit niveau alleen te bereiken door stimulerende middelen te gebruiken.

Dat zal hem ook breken. Het behoeden voor het dichterschap betekent ook een prestatiedwang die niet te behappen is.

Jan van der Mast: Agneta. Amsterdam: Nieuw Amsterdam uitgevers, 2015. ISBN: 978 90 468 1580 9. 256 pagina’s. Bestel

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn tweede bijdrage over Agneta van Jan van der Mast. We lazen dit boek gisteren bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nl. Lees de bijdragen van anderen in de reacties.

Agneta

image

Een roman kan de hiaten oplossen die bij het schrijven van een biografie ongeoorloofd zijn. De biografie is afhankelijk van de voetnoten. In een roman draait het meer hoe het gebeurd had kunnen zijn.

Dat betekent niet dat een biografische roman minder studie van de schrijver vraagt. De roman die Jan van der Mast over het leven van Agneta van Marken-Matthes heeft geschreven, bewijst dat. Het verhaal is zorgvuldig gebaseerd op historische feiten, alleen gaat de verteller hier verder.

Hij weet een bijzondere wereld op te roepen rond de fabrikant en idealist Jacques van Marken en zijn vrouw Agneta Matthes. Het is een verhaal over liefde en overspel, vriendschap en verraad. Maar het is vooral het verhaal over trouw.

Agneta blijft achter haar man staan, ondanks alles. Ze weet hem stiekem te overtreffen en lijkt de drijvende kracht te zijn achter de Delftse oprichter van de Nederlandse Gist- en Spiritusfabriek.

Daarmee zet Jan van der Mast een prachtig biografisch portret neer. Hij weet de wereld waarin Jacques en Agneta van Marken zich bewegen heel treffend te beschrijven. Hij kiest hiervoor om het verhaal rond de laatste verjaardag van Jacques van Marken te situeren. Op deze dag vieren de arbeiders van zijn fabriek Gemeenschapsdag.

De feestelijkheden zijn in de door de fabrikant opgerichte woonwijk het Agnetapark. Hier wonen de fabrikant en zijn arbeiders in één wijk bij elkaar. Het is een uniek project en laat het ideaal van Van Marken zien: dat arbeid en kapitaal op gelijke voet met elkaar staan.

‘Het moet een park worden,’ had Jacques tegen de Haarlemse tuinarchitect gezegd, ‘waar het na gedane arbeid goed toeven is, waar ons werkvolk in harmonie kan leven.’ (19)

Jacques van Marken heeft het beste voor met zijn werknemers. Het tuindorp Agnetapark is ontworpen naar dit idee. Vanuit die gedachte organiseert hij ook het jaarlijkse Gemeenschapsfeest, een feest om stil te staan bij de verbondenheid met elkaar.

Jan van der Mast wisselt de hoofdstukken aan de vooravond van het Gemeenschapsfeest af met flashbacks rond belangrijke gebeurtenissen in het leven van Agneta. De meest schokkende gebeurtenis is als ze ontdekt dat haar man een minnares heeft. Dat terwijl haar man met een zenuwinzinking in een kuuroord in Duitsland verblijft.

Ze neemt een krachtdadig besluit. Een besluit die haar tekent en die een grote invloed heeft op de rest van haar leven. Daarmee weet Jan van der Mast op overtreffende wijze het leven van een bijzondere vrouw te typeren. Zij bezit de krachtdadigheid om de idealen die haar man voor ogen heeft, te kunnen verwezenlijken. Het is een mooi verhaal geworden dat je meeneemt in een bijzondere wereld van ruim een eeuw geleden.

Jan van der Mast: Agneta. Amsterdam: Nieuw Amsterdam uitgevers, 2015. ISBN: 978 90 468 1580 9. 256 pagina’s. Bestel

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn bijdrage over Agneta van Jan van der Mast. We lezen dit boek vandaag bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nl. Lees de bijdragen van anderen in de reacties.