Tagarchief: jacob jan voerman

Denkend aan Jan Voerman zie ik wolken

image

De 75e sterfdag van Jan Voerman (1857 – 1941) is de reden van de tentoonstelling Oneindig Laagland in het Stedelijk Museum Kampen. De gratis treinkaart in de vorm van het boekenweekgeschenk bracht mij op het idee de tentoonstelling nog te bezoeken. Ik zag een interview met achterkleinzoon Jacob Jan Voerman bij de schilderijen en wist het: daar moeten we heen.

De wolkenluchten bij de IJssel. De hemel die uitdrukt hoe hij zich van binnen voelt. De wolken als zielenroerselen. Het past goed bij hoe ik elke dag naar de hemel kijk op zoek naar hoe ik mij van binnen voel. Ik probeer het te vangen in een kort gedicht, een haiku. Het is slechts een gedachtekronkel, niet veel meer.

image

De rust die uitgaat van de schilderijen van Jan Voerman, valt meteen weer op als ik de zalen betreedt waar de wisselexpositie Oneindig laagland staat. De titel verwijst naar het beroemde gedicht van Hendrik Marsman. Dit gedicht verwijst juist naar de rivier. De IJssel die de wolkenluchten oproept in het werk van Jan Voerman.

Op de grond, het weiland waar de koeien grazen of de paarden noppen. Of het vergezicht, de stad Hattem ligt vaak aan de horizon. De stad aan de einder, waar de wereld ophoudt of begint. Ze liggen onder die wolkenhemel, waar kleuren, licht en donker, elkaar afwisselen. Soms op een regenachtige dag is de hemel een grote vlek waarin nauwelijks is te bespeuren valt. Bijna surrealisme.

image

Voor mij het feest der herkenning. Sommige schilderijen bijna vlekkerig in een bedrevenheid die ik herken van ander werk van Jan Voerman. Andere keren is daar weer die IJssel met het vergezicht. Net als de stillevens, het potje, die op zichzelf staan en waar opnieuw rust uit spreekt.

De balans spreekt uit deze schilderijen. Het opgaan in het landschap, het beeld van de bloemen in de kleurrijke blauwe mosterdpot. En zo meander ik door de tentoonstelling. Als een brede rivier die traag door het oneindige landschap stroomt. Terwijl het buiten miezert openbaart de rivier zich in alle vormen aan mij. Het is de innerlijke ziel waarin ik meega en voel hoe een schilder als Jan Voerman je meetrekt in zijn wereld.

image

Zelfs op weg naar het treinstation, op de brug over de IJssel zie je even die lucht. Hoe grijs ook, in alle tinten tussen wit en grijs spelen. Een hemel die je probeert te laten zien hoe je je van binnen voelt.

De expositie Oneindig Laagland in het Stedelijk Museum Kampen is tot en met zondag 3 april 2016 te zien.

Alles of niks

image

In de ochtend absorbeer ik het meeste. Als ik dan een mooie blog lees, spookt hij de hele dag door mijn hoofd. Soms zoek ik hem weer op, lees de tekst nog een keer later die middag. Soms gaan de gedachten een deel van de nacht verder. Het hoort bij mij. Zo verwerk ik indrukken.

Zo las ik gistermorgen de indringende blog van Jacob Jan over Geld en niksdoen. Over de keuze die hij een jaar geleden maakte. Zijn baan opzeggen en het theater in. Een radicale keuze.

Ik dacht terug aan het filmpje dat Henk Jan Winkeldermaat van hem maakte in de aanloop van de try-outs. ‘Ik heb keuzes gemaakt’, zegt Jacob Jan op dat filmpje. De angst dat het misgaat, het risico dat hij loopt.

Het geld. Bestaanszekerheid. ‘En als je het niet gaat redden, kun je het geld niet nog een keer uitgeven. Geloof je er genoeg in om daar die keuzes voor te maken?’

‘Bijna alles of niks’, zegt hij. Bijna? Toch nog terugkrabbelen? De twijfel die voortdurend knaagt en landjepikt met het zwaard dat geld heet. Nu knabbelen oude schuldgevoelens daar ook nog eens bij. De keuzes die hij gemaakt heeft, zijn die wel goed geweest?

De herkenning. Die twijfel, zoektocht naar zekerheid. Verbrand niet al je schepen achter je. Ik zoek eerst de financiële houvast. Als ik dat heb, kan ik ook creatief bezigzijn.

Maar die zoektocht naar houvast is een bevestiging van onzekerheid. De brieven die elke dag de deur uitgaan. De afwijzingen die even snel op de deurmat vallen. Het gevoel de tijd doelloos te verlummelen, terwijl je het zo nuttig zou kunnen besteden.

Daar draait het om, die voortdurende worsteling. Het zoeken, verdwalen en weer teruglopen. Dat is leven. Het volgen van je dromen is mooi, maar ook doodeng. Alles of niets.

Jacob Jan Voerman keuzes from punkmedia on Vimeo.

Voorlezen – #50books

image

Ik lees haar elke avond voor. Ze was nog geen twee jaar oud toen ik begon. Prentenboekjes en later Jip en Janneke. Een beetje te klein nog. Maar ze luisterde en ik las haar de verhalen voor die mij destijds waren voorgelezen. Bij Sinterklaas, als ze verdwalen, als Takkie weg is en als ze het paasbrood in het zand laten liggen.

Mijn moeder las voor. Op een bepaald moment is ze gestopt. Wanneer dat was, weet ik niet meer. De anderen kregen dezelfde verhalen en gingen op een andere tijd naar bed. Ik denk dat het vanzelf stopte.

Ik ging zelf lezen, voor het slapen gaan las ik Pinkeltje, de Kameleon en Snuf de Hond. Het voorlezen kwam later toen ik oppaste. Daar mocht ik Otje voorlezen. Ze waren erg enthousiast over mijn immitatie van Kwark de kraai.

Ik lees nog steeds voor. Nu liggen de boeken van Jacques Vriens op mijn schoot. Ze vindt het erg leuk. Ik vind het ook fantastisch om te doen. Voorlezen is ook leuk. Ik wil nog graag meer boeken lezen die ik zelf niet ken. Zo hoop ik binnenkort aan Tonke Dragt te beginnen op aanraden van mijn blogvriend Jacob Jan. Ook liggen er nog mooie boeken van Willem Wilmink.

Laatst vroeg ik aan Inge wanneer je eigenlijk ophoudt met voorlezen. ‘Tot jullie het allebei niet meer leuk vinden’, zei ze. Dat lijkt mij een mooi moment en voorlopig is het nog niet zover.

Wist je trouwens dat ik al een keer een #WOT over voorlezen schreef? Het ging per ongeluk ik las de blog van Peter en begon enthousiast te schrijven. Zonder dat ik echt goed gekeken had naar de eigenlijke vraag over poëzie. Die vraag moet nog steeds beantwoord worden.

#50books

Dit is het antwoord op vraag 7 van het blogproject #50books. #50books is een initiatief vanPeter PellenaarsMartha Pelkman heeft in 2014 het stokje overgenomen. Bekijk mijn andere bijdrages voor dit bijzondere boekenblogproject. 

Noppende paarden

image

De mooiste vondsten in de kringloopwinkel zijn de boeken waarmee je net mee bezig bent. Of dat werk dat je net zoekt. Als je zoiets voor een zacht prijsje op de kop tikt, is mijn hele dag goed.

Zo vond ik even onverwacht als gewenst het boekje Voerman’s paarden, samengesteld door Jan Voerman sr. bewonderaar Henk van Ulsen. Ik hoorde veel over deze acteur en Voerman-verzamelaar van Jacob Jan Voerman. Het was zelfs zijn droom om samen met deze bekende Overijsselse acteur een toneelstuk te schrijven en te spelen over de twee Voermannen.

Noppende paarden

Jacob Jan sprak even raadselachtig als het woord zelf is over ‘noppende paarden’. Hij vertelde dat deze aanduiding de paardenschilderijen van Jan Voerman met een geheimzinnigheid omhulde. Niemand wist precies wat het was. Het riekte naar iets dat misschien wel een beetje vies was. Had het met de voortplanting te maken of was het iets anders.

De paarden van Jan Voerman zijn bijna even sprekend als zijn wolkenluchten. Het mooiste is natuurlijk de combinatie van paarden die in de uiterwaarde staan. De IJssel op de achtergrond en boven dit alles de wolkenhemel.

Schilderijen en gedichten

In het boek Voerman’s paarden staan de schilderijen afgewisseld met gedichten over paarden van onder andere Gerrit Achterberg, Jan Baeke, Ida Gerhardt en Rudger Kopland. Het boek bevat de schilderijen uit de Voerman-collectie van Henk van Ulsen, die de Hannema-de Stuers Fundatie in 1994 verwierf.

In haar inleiding bij dit boek vol paarden – in woord en beeld – geeft Saskia Derksen een duidelijke omschrijving van het woord noppen, dat volgens het Woordenboek der Nederlandsche Taal een Gelders woord is:

Met noppen wordt bedoeld dat twee paarden in tegengestelde richting naast elkaar staan, de hoofden naar elkaar toegewend en elkaar zachtjes met tong of tanden de noppen (oneffenheden) uit de vacht masseren. (15)
image
Noppende paarden van Jan Voerman sr.

Woordenschilder

jacob-jan-voerman-naast-standbeeld-overgrootvader-jan-voermanIk laat mij meevoeren door de derde Voerman, Jacob Jan. Hij schildert niet met verf en penseel, maar met woorden. Zijn mooie verhalen over zijn familie, de ouders en de kinderen. Het geloof, de verhalen van Charles Dickens en George Eliot. Onderweg delen we onze passies, bij mij thuis als de frieten bakken en het eten wordt opgediend.

Hij praat met evenveel liefde over Dickens als over zijn andere grote voorkeur Terry Pratchett. Een auteur waar ik niet veel mee heb, maar waar mijn wederhelft Inge helemaal verzot op is. Zij delen die verhalen over hun favoriete schrijver. Ik luister en observeer. Ik zie hetzelfde plezier waarmee hij over de wolken en torretjes van de Voermannen vertelt.

Droom aan diggelen

De projecten na het grote theaterproject, waaronder het mooiste project: iets met de Voermannen. De droom, een toneelstuk samen met acteur en Voerman-liefhebber Henk van Ulsen: hij: senior, Jacob Jan: junior. Maar Henk van Ulsen is er niet meer. De droom ligt aan diggelen op de vloer van de fantasie.

Ik zoek het drama voor een verhaal bij het verhaal van de Voermannen, maar hij hangt teveel op de werkelijkheid. Iets dat ik herken in mijn eigen pogingen tot schrijven: de werkelijkheid staat goede fictie in de weg. Misschien de schilderijen laten spreken, het verhaal wordt door de schilderijen verteld.

Bloggen naar perfectie

Bloggen en de zoektocht naar perfectie: echt iets goeds en moois maken. De theatervoorstelling van Jacob Jan laat het zien. Je kunt iets heel goeds maken, voorbij goed. Een mooie blog. Het loslaten van elke dag bloggen, maar goed bloggen. Misschien naar drie keer in de week, maar dan beter. Zoeken naar inspiratie en motivatie. Hoe het bloggen je helpt met schrijven. En hoe het bloggen je helpt jezelf te vinden.

Lees ook de andere bijdragen over deze ontmoeting:

Winterlandschap

winterlandschap-voerman-detailHet overweldigende winterlandschap had ik al in het boek over Jan Voerman junior had gezien. Wat een schilderij. Ik dacht eerst dat het een foto was, keek nog een keer heel goed. Nee, het is een schilderij. Dan in het echt. Zoveel mooier, levendiger. Alsof je zelf het spoor van voetstappen in de sneeuw achter je gelaten hebt. Zo sprekend dat de kleur van het wit niet in een afdruk is te vereeuwigen.

Tenslotte naar het huis van Voerman sr. aan de kade. Daar waar de bijzondere luchten overdrijven en waar hij onrustig werd bij onrustig weer. Dan moest hij naar huis. De lucht is vandaag ook prachtig. We maken een foto voor het huis en fantaseren bij het kleine atelier langs de weg. Was dit zijn atelier? We weten het niet. Er schijnen nog vaak mensen te schilderen in het zeshoekige gebouwtje.

doris-en-jacob-jan-voor-het-huis-van-voerman
Jacob Jan Voerman staat samen met Doris voor het huis van zijn overgrootvader.

Maar dat landschap, het groene gras dat in de herfst zo anders groen is dan in het voorjaar of de zomer. Volgens Jacob Jan omdat de zonder lager staat en daardoor anders valt. Terwijl ik denk dat de samenstelling van het gras anders is in de herfst. Waarschijnlijk ligt het aan beide.

Dan de imposante luchten die voorbij komen. Boven ons zweven schaapjeswolken aan het einde van de horizon prachtige wolkenstraten. Ergens anders weer een paar vage vegen. De hemel kan niet op. Ik voel zijn aanwezigheid hier sterker dan bij zijn voordeur.

Lees ook de andere bijdragen over deze ontmoeting: