Tagarchief: grebbeliniepad

Langs Grebbelinie van Rhenen naar Veenendaal

kazemat langs heimersteinselaan op grebbeberg
Mijn moeder bij een kazemat van de Grebbelinie op de Grebbeberg

Het is er steeds niet van gekomen om dat Grebbeliniepad te gaan lopen, maar dan is het zover: we lopen de eerste twee stukken van de route. Het eerste leidt langs en over de Grebbeberg. Het eindigt bij het Hoornwerk, een verdedigingswerk dat aan de voet van de Grebbeberg staat.

Ik ga met de trein naar Rhenen, bij Veenendaal Centrum stapt mijn moeder op. Vanaf het station gaat de route direct naar de Rijn, waarna een groot stuk langs het water loopt. Het mooie zomerweer is heerlijk, maar het pad was erg druk met allemaal fietsers die langsreden. Het was zo bijna onmogelijk naast elkaar te lopen. De zon schijnt warm op de rug en verbrandt de nek. Goed insmeren.

voormalige boswachterswoning op grebbeberg
Voormalige boswachterswoning als onderdeel van de Ringwalburcht bij de Koningstafel op de Grebbeberg

De trappen op naar de Koningstafel. Dat is een plateau bovenop de Grebbeberg waar de ringwalburcht ligt. De burcht is een aarden wal, die gemarkeerd wordt door een prachtige toren. Hier woonde vroeger de boswachter. Het toeval wil dat een kleindochter van de voormalig boswachter hier met haar kinderen is. Ze zoekt naar allerlei herinneringen uit haar jeugd. Volgens haar is veel verdwenen van het authentieke boswachtershuis in de vorm van een heuse burcht. De kelders beneden met fraaie gewelven zijn uitgeleefd. Het lijkt of er regelmatig brandjes gesticht worden.

paardenpoep bij ringwalburcht op grebbeberg
Zou de paardenpoep op de Koningsberg iets met de legende van de heilige Cunera van doen hebben?

De route door het bos is wel lastig te vinden. De diepe gleuven lijken op de oude loopgraven, maar het kunnen ook natuurlijke afzettingen zijn. De militaire begraafplaats met de klok aan de andere kant van de weg. De weg over de berg die bij het herdenken van de gevallenen op 4 mei is afgezet.

Langs Ouwehands dierenpark, de Heimersteinselaan in. Een echte boslaan met hoge beukenbomen aan weerszijden. Midden in het bos, in de nabijheid van een grote uitsparing, is een heuse loopgraaf nagebouwd zoals deze aan het begin van de Tweede Wereldoorlog waren gegraven. Deze valleistelling brengt de geschiedenis wel dichterbij.

Zo’n loopgraaf helpt mee je voor stellen hoe het als soldaat hier gevoeld moet hebben. We denken aan een buurman – ome Koos – van mijn opa en oma, die aan het begin van de oorlog gestationeerd was bij de Grebbeberg. Hij zou in één nacht grijs zijn geworden van angst. De verhalen van weleer worden gelijk concreet door zo’n reconstructie van een loopgraaf.

gereconstrueerde loopgraven valleistelling grebbelinie
Gereconstrueerde loopgraaf van de valleistelling bij de Grebbelinie

Iets verderop een heuse kazemat, geschikt voor 3 militairen. Ook hier is een stukje loopgraaf bijgebouwd. Het maakt zo’n verdedigingswerk ook concreter. De hoge bomen eromheen suggereren dat ze er altijd gestaan hebben, maar ik betwijfel dat omdat het het zicht weghaalt. Het verhaal gaat dat vrijwel elke (oude) boom op de Grebbeberg nog de resten van kogels en granaatscherven heeft van de slag die hier in de meidagen van 1940 is gevoerd. Het enorme gat in de boom achter de kazemat suggereert dat ook hier de kogels, bommen en granaten in het rond vlogen.

Dan kom je uit bij het Hoornwerk, een imposant verdedigingswerk uit de 18e eeuw. Het bestaat uit voornamelijk aarden wallen die moeilijk zichtbaar zijn in dit jaargetijde. De bastions die we al eerder zagen langs de Rijn hebben wel duidelijke vormen, maar het verdedigingswerk moet in de hoogtijdagen er heel indrukwekkend uit hebben gezien.

Ik denk aan de eenzame hoofdpersoon van het verhaal ‘Dood weermiddel’ van Hotz. Hij dient een dergelijk verdedigingswerk te onderhouden en de aarden wallen op de juiste hoogte te houden. Het is een bijna onmogelijke taak. Hij wordt dan ook aardig dwarsgezeten door zijn vrouw.

valleikanaal of grift tussen rhenen en veenendaal
De Bisschop Davidsgrift of het Valleikanaal

Dan komt een saai gedeelte van de wandeling, het tweede gedeelte van de route voert langs de oude grift, later uitgegraven tot het Valleikanaal. We hebben hier vaak langs gefietst, zeker later toen er zo’n mooi fietspad langs kwam te liggen. Hier rijden de fietsers in de vorm van senioren en elektrische fietsen af en aan.

Het mooie weer verleidt de bewoners van de Gelderse Vallei tot het pakken van de fiets. Zodoende lopen we regelmatig achter elkaar. Van de verdedingslinie is niet veel te zien, wel een vistrap en een eendenkooi.

vistrap in valleikanaal tussen veenendaal en rhenen
De vistrap in het Valleikanaal tussen Rhenen en Veenendaal

We zijn vervuld van ons gesprek. Moeder en zoon bespreken de laatste stand van zaken. Verderop houdt het fietspad op. Bij de boer halen we vers water, een appel en een waterijsje. Dan komt de Blauwe hel, een stukje moeras zoals het allemaal rond Veenendaal is geweest voor het turf werd afgegraven. Hier ben ik vaak geweest en komt mijn moeder nog vaak. We zijn er bijna. Met meer dan 16 kilometer in de benen is het genieten van de Tjap Tjoi die mijn vader heeft gemaakt.

natuurgebied de hel bij veenendaal
Natuurgebied De Hel bij het Benedeneind in Veenendaal

Grebbeliniepad

soldaat hendrik-jan verschanst in valleistelling grebbelinie
Soldaat Hendrik-Jan verschanst in een Valleistelling van de Grebbelinie

Het ligt al een tijdje in het voornemen om een begin te maken met de wandeling langs de Grebbelinie. Ergens vorig jaar vond ik de ruim 80 kilometer lange wandeling in een aantrekkelijk boekje. Het zogeheten Grebbeliniepad is opgesplitst in 13 afzonderlijke delen, wisselend van lengte tussen de 3,3 en 10,5 kilometer.

De route loopt langs de Grebbelinie, een verdedigingswerk dat halverwege de 18e eeuw is opgericht. Het is een wandeling die begint in Rhenen bij de Grebbeberg en via Veenendaal, Scherpenzeel, Leusden en Amersfoort uiteindelijk naar Baarn en Spakenburg leidt. Onderwijl volgt het pad het oude militaire bolwerk de Grebbelinie.

Een leuk project om met mijn moeder te ondernemen, is mijn idee. Ze is gek op wandelen. Bovendien voert de route langs oude plekken waar ze vaak is geweest. Rhenen ligt in de nabijheid van haar geboortegrond. In Veenendaal woont ze al sinds 1978, verderop in Baarn heeft ze gewoond en in Amersfoort kwam ze vaak toen haar zus daar woonde.

zicht vanaf grebbeberg op bastions rijn en betuwe
Zicht vanaf Grebbeberg op bastion, uiterwaarden en Betuwe

Voor mij roept vooral de route van Rhenen naar Veenendaal veel herinneringen op. Ik bracht mijn hele jeugd in Veenendaal door en heb veel in de omgeving rondgezworven. Voornamelijk op de fiets. Vandaar ook dat de boeken van bijvoorbeeld Jan Siebelink ook veel herinneringen bij mij losweken.

In de tijd dat ik in Veenendaal woonde was ik mij helemaal niet zo bewust dat ik eigenlijk midden in een verdedigingswerk woonde. De kazematten stonden dan wel overal, zoals aan het Benedeneind, bij het Ruiseveen en half onder de snelweg A12 langs het hazepad.

kazemat grebbelinie langs heimersteinselaan grebbeberg
Kazemat of bunker in het bos bij Heimersteinselaan op de Grebbeberg

De kazematten noemden wij bunkers. Het waren kille en koude holen van beton. De jeugd maakte er brandjes in. Het was weinig aan binnenin. We dachten ook dat ze van de Duitsers waren geweest en daarmee nam de afgunst voor deze dingen nog sterker toe.

De laatste jaren is er een kentering en komt er veel meer waardering voor de bijzondere vestingwerken in Nederland. Naast de Grebbelinie is er veel aandacht voor de Stelling van Amsterdam en de (Nieuwe) Hollandse waterlinie. De laatste twee verdedigingswerken zien er wel imposanter uit dan de Grebbelinie.

De Grebbelinie loopt voor een groot gedeelte langs de Bisschop Davidsgrift, waarnaar het vernoemt is. Grebbe is een afleiding van grift, dat verwijst naar dit gegraven kanaal uit de 15e eeuw. Later is de Grift opgegaan in het Valleikanaal dat in de periode 1935-1941 werd aangelegd.

lopen langs grift of valleikanaal
De bisschop Davidsgrift of het Valleikanaal