Tagarchief: expositie

De wallen en Oude kerk

De wandeling terug naar het station, lopen we via de Nieuwmarkt. Het is druk. Veel groepen en als er dan een auto midden op de stoep staat geparkeerd, is er even een opstopping. De zon schijnt werkelijk heerlijk en het lijkt ook wel of iedereen naar buiten is gekomen. Heerlijk weer, de kou is daarbij geen vijand, maar een vriend.

We slaan dan af in de richting van De wallen. Burgemeester Van der Laan kondigde een paar jaar geleden de strijd aan met dit gebied. De criminaliteit dit dit deel van de stad aantrok, was de burgervader een doorn in het oog. Het is nog steeds een toeristische attractie, maar veel panden zijn gesloten. Voor de beleving van de opgeschoten toerist maakt het niet zoveel uit.

Het is een prachtig deel van de stad met de Oude kerk als middelpunt. We gaan even de kerk binnen. Een expositie is aan de gang. Christian Boltanski heeft grote donkere installaties opgetrokken. Huizenhoge blokken, afgedekt met zwarte plastic folie. Het lijken wel grote vuilniszakken. De luchtbewegingen in de kerk zorgen dat het plastic zachtjes deint.

Een bijzondere expositie. Op de grafstenen in het schip liggen jassen. Ze verbeelden de overledenen die in deze kerk leggen. Soms staan er zuilen, een jas met een licht ervoor waaruit een stem spreekt. Ze stellen vragen. Of je alleen bent en waar je moeder is. De ruimte doet de rest.

kIn de verte vanuit de omgang in het koor klinken belletjes. Een continue stroom geluid, opnames van 800 Japanse belletjes op stokken in Quebec. In het koor op de plek waar voor de reformatie het altaar stond, liggen verdorde tulpen. In het koor staan stoelen verspreid met daarover heen jassen en uit alle hoeken en gaten fluisteren stemmen de namen van de overledenen die hier liggen.

Een indrukwekkende expositie die je ook unheimisch maakt. Spooky noemt Doris het en dat is het ook. Je voelt je ongemakkelijk, een klassiek beeld van de dood, terwijl je verlangt naar troost en liefde. De donkere installaties van plastic en de stemmen staan dit teveel in de weg.

Het orgel is in restauratie. De kas is gerestaureerd. De vergulde versieren blinken je tegemoet. Het is bladgoud dat er blinkt. De bekroning met het wapen van Amsterdam is weer vol in de verf gezet. De hedendaagse vorm van restaureren lijkt wel dat oude instrumenten of gebouwen meer blinken dan ze ooit gedaan hebben. Het is meer dan stof eraf halen. Er komt een dikke laag verf tussen toen en nu. Hoe zal dat straks met de klank zijn?

Lees verder over ons dagje Amsterdam: Ons’ lieve heer op solder »

Twentse Welle

We bezoeken het Rijksmuseum Twenthe en hebben de auto geparkeerd in Roombeek, vlakbij het monument van de vuurwerkramp. Midden in dit open terrein ligt de plek waar de explosies zijn geweest. Een grote krater ligt hier als het bewijs van deze verschrikkelijke ramp op 13 mei 2000.

De wijk is na deze ramp helemaal uit haar as herrezen. Wat een prachtige wijk is dit geworden. De vermenging van oude fabrieken en de nieuwbouw van na de ramp. Het zijn voorbeelden hoe moderne stedenbouw te midden van de industriële gebouwen een harmonieus geheel vormen.
In 1 van die gebouwen zit de Twentse Welle, de bron van Twente. In dit museum kun je de geschiedenis van Twente beleven. In de grote fabriekshallen, proeven we de historie. Het begint met de ijstijd, de wolharige neushoorn en de mammoet. Enorme dieren dier hier leefden. De gereconstrueerde neushoorn maakt indruk. Het grote mammoetskelet is samengesteld uit een heel veel gevonden mammoeten.
Bij de entree maken de gigantische slagtanden van een andere mammoet indruk. En wat dacht je van de doorsnede van eikenboom van Oele! Het is een boom die zeker duizend jaar oud moet zijn geweest. Wat een gigantisch ding en wat mooi dat hij hier staat. Zulke voorwerpen nemen je mee het verleden in.
Zo worden we meegenomen in de verdere geschiedenis van Twente. Het ontstaan van de wereld laat zich vertellen aan de hand van dit stukje Nederland. Het is te zien in een 3D-animatie. Het verplaatsen van de wereldplaten en daarmee het verschuiven van het klimaat. Zo ligt Twente ter hoogte van de koude polen of juist midden in de tropen. De uitwerking van deze gebieden is hier allemaal in de bodem terug te vinden. De gevonden afdruk van een man in een graf, brengt het verleden even heel dichtbij.
Het model van het Los Hoes dat hier staat, is eveneens indrukwekkend en roept meteen herinnering op aan de zomervakantie toen we in het gelijknamig museum waren in Ootmarsum. Iets verderop komt de geschiedenis steeds dichterbij: de textielindustrie hier in Twente. De grote machines die draaien klinken lieflijk, maar dat komt ook omdat het er maar een paar zijn. Toch geven ze genoeg indruk hoe het eraan toe ging in de Twentse textielfabrieken.
Zo geeft dit museum een mooie inkijk en combineert geschiedenis met natuurlijke historie. De vogelnestjes in alle soorten en maten, de levende spinnen en de machinematige spinnenkop. Ze komen heel treffend samen in de Twentse Welle.

Denkend aan Jan Voerman zie ik wolken

image

De 75e sterfdag van Jan Voerman (1857 – 1941) is de reden van de tentoonstelling Oneindig Laagland in het Stedelijk Museum Kampen. De gratis treinkaart in de vorm van het boekenweekgeschenk bracht mij op het idee de tentoonstelling nog te bezoeken. Ik zag een interview met achterkleinzoon Jacob Jan Voerman bij de schilderijen en wist het: daar moeten we heen.

De wolkenluchten bij de IJssel. De hemel die uitdrukt hoe hij zich van binnen voelt. De wolken als zielenroerselen. Het past goed bij hoe ik elke dag naar de hemel kijk op zoek naar hoe ik mij van binnen voel. Ik probeer het te vangen in een kort gedicht, een haiku. Het is slechts een gedachtekronkel, niet veel meer.

image

De rust die uitgaat van de schilderijen van Jan Voerman, valt meteen weer op als ik de zalen betreedt waar de wisselexpositie Oneindig laagland staat. De titel verwijst naar het beroemde gedicht van Hendrik Marsman. Dit gedicht verwijst juist naar de rivier. De IJssel die de wolkenluchten oproept in het werk van Jan Voerman.

Op de grond, het weiland waar de koeien grazen of de paarden noppen. Of het vergezicht, de stad Hattem ligt vaak aan de horizon. De stad aan de einder, waar de wereld ophoudt of begint. Ze liggen onder die wolkenhemel, waar kleuren, licht en donker, elkaar afwisselen. Soms op een regenachtige dag is de hemel een grote vlek waarin nauwelijks is te bespeuren valt. Bijna surrealisme.

image

Voor mij het feest der herkenning. Sommige schilderijen bijna vlekkerig in een bedrevenheid die ik herken van ander werk van Jan Voerman. Andere keren is daar weer die IJssel met het vergezicht. Net als de stillevens, het potje, die op zichzelf staan en waar opnieuw rust uit spreekt.

De balans spreekt uit deze schilderijen. Het opgaan in het landschap, het beeld van de bloemen in de kleurrijke blauwe mosterdpot. En zo meander ik door de tentoonstelling. Als een brede rivier die traag door het oneindige landschap stroomt. Terwijl het buiten miezert openbaart de rivier zich in alle vormen aan mij. Het is de innerlijke ziel waarin ik meega en voel hoe een schilder als Jan Voerman je meetrekt in zijn wereld.

image

Zelfs op weg naar het treinstation, op de brug over de IJssel zie je even die lucht. Hoe grijs ook, in alle tinten tussen wit en grijs spelen. Een hemel die je probeert te laten zien hoe je je van binnen voelt.

De expositie Oneindig Laagland in het Stedelijk Museum Kampen is tot en met zondag 3 april 2016 te zien.

De vogelvanger

image

Bij de tentoonstelling in het uitvaartmuseum Tot zover rond zelfmoord, De vogelvanger, maakte ik kennis met het Papageno-effect. Dit verwijst naar de opera Zauberflöte van Mozart uit 1791. Het andere effect,het Werther-effect, refereert naar Goethes Die Leiden des jungen Werther uit 1774.

In de opera wil de vogelvanger Papageno een eind aan zijn leven maken als hij teleurgesteld is in de liefde. Precies op dat moment komen er 3 jongens langs. Ze weten hem alternatieven aan te bieden en weerhouden hem een eind aan zijn leven te maken. Daarom heet dit het Papageno-effect als tegenhanger van het Werther-effect. Het laatste effect zou mensen juist stimuleren zelfmoord te plegen.

De tentoonstelling in het uitvaartmuseum bestaat uit een fotoserie van een New Yorkse fotograaf. Hij fotografeerde mensen op de foto die een eind aan hun leven wilden maken, maar toch werden gered door omstanders of hulpverleners. Soms met gevaar voor eigen leven.

De pogers staan op de rand van hoge flatgebouwen, op de pijlers van bruggen of proberen op een andere manier een eind aan hun leven te maken. Het zijn indringende portretten waarbij hulpverleners halsbrekende toeren moeten uithalen om deze wanhopige mensen te redden.

image

De fotoserie laat mensen zien die ten einde raad zijn en aan hun gezichtsuitdrukkingen is niet goed te zien of ze nu ook blij zijn dat ze gered zijn. Sommige zelfmoordpogers laten weten dat niets erger is om te ontwaken uit een zelfmoordpoging die mislukt.

In de hal hangen biografieën van mensen die een einde aan hun leven maakte vanwege de economische crisis. Het is een innemend portret van mensen die ten einde raad zijn doordat hun financiële zekerheid is verdwenen, of voor wie een grote straf in het vooruitzicht is gesteld door hun bedriegerspraktijken.

Ook is er een zaal waarbij je opnames hoort van gesprekken tussen hulpverleners en mensen die het leven niet meer zien zitten. Het zijn gesprekken waarbij de hulpverleners de wanhopigen proberen te weerhouden een eind aan hun leven te maken. Soms zonder effect. Andere keren juist heel bemoedigend.

Het roept bij mij wel de vraag op of iemand die een eind aan zijn leven wil maken inderdaad altijd te overreden is om het niet te doen. Of dat pillen en gesprekken voldoende zijn iemand van zijn wanhoopsdaad te genezen. Is het inderdaad kortsluiting in de hersenen dat mensen zelfmoord plegen of ligt er meer achter.

image

Het Papageno-effect heeft daarmee evenveel nuance nodig als het Werther-effect. Het is niet allemaal zo zwartwit. De dingen liggen soms gecompliceerder. Wel is het een feit dat achterblijvers vaak onthutst achterblijven.

Ook wisselt de publieke opinie sterk. Zo viel mij op dat de sprong van Herman Brood van het Hilton bijna een heldendaad werd, terwijl iedereen totaal verbijsterd was over de zelfmoord van Antonie Kamerling.

Joost Zwagermans dood roept eveneens veel vertwijfeling op. De achterblijvers worstelen met de waarom-vraag. Niemand heeft het zien aankomen en ineens was het er. Of zou het bezigzijn met het onderwerp genoeg zijn om tot deze daad over te gaan? Daarmee lijken Papageno-effect en Werther-effect elkaar af te wisselen, te beïnvloeden en soms tegen te werken.

Tot zover

De tentoonstelling De vogelvanger is tot en met zondag 4 oktober te zien in het uitvaartmuseum Tot Zover in Amsterdam. Museum Tot Zover is gevestigd op begraafplaats, crematorium en gedenkpark De Nieuwe Ooster.

Kasteel in de wolken

20140824_140553De wolkenschilder Jan Voerman is een schilder die ik bewonder. Zijn indrukwekkende wolkenluchten in combinatie met de rivier De IJssel en landerijen er omheen. De landelijke taferelen van noppende paarden en koeien in de wei. Het zijn heel mooie schilderijen waar ik erg gek van ben.

De expositie met werk van Jan Voerman in Kasteel het Nijenhuis bij Heino bood een uitgelezen kans meer schilderijen van hem te zien. Onderweg zagen we mooie Voerman-luchten boven de IJssel en op het platteland waar we reden.

20140824_164239Ik had niet zoveel met de andere expositie in het kasteel. Een expositie over Europa van David Bade. Doris vond de abstracte kunst die in de verschillende kamers van het kasteel waren opgebouwd, heel interessant. Ze kreeg geen genoeg van het purschuim dat de kunstenaar in overvloed gebruikte, samen met de suggestieve tekeningen en andere verbeeldingskracht.

Op de eerste verdieping hing het werk van Voerman, ingedeeld naar thema. Naast de wolkenluchten waren er ook noppende paarden, koeien in de wei en bloemen. In een vitrine lagen het potje en zijden kleedje die Jan Voerman vaak gebruikte als achtergrond bij zijn stillevens.

20140824_142141Het was een feest der herkenning, maar de vele studies die in een kamer hingen, waren ook verhelderend. De koeien, wolken en andere pentekeningen gaven een leuk inkijkje in het werk van de wolken-kunstenaar.

20140824_140553(2)

 

Kasteel het Nijenhuis

20140824_144020Ik herkende het kasteel meteen van de film Discovery of Heaven, de verfilming van Harry Mulisch’ De ontdekking van de hemel. In deze film vormt dit kasteel het decor voor het buitenverblijf Groot Rechteren in Drenthe.

De raaf Edgar speelt daar een belangrijke rol in de film. Hij vliegt uit een raam van het kasteel. Naast het raam hielpen de oprijlaan en hoge bomen rond het kasteel mee aan de herkenning.

20140824_134002Bij het kasteel is een immense beeldentuin met indrukwekkende beelden uit verschillende periodes. We kwamen aan rond lunchtijd en gingen meteen in de beeldentuin zitten. Het was net droog. De regenbui was onderweg gevallen.

De tuin stond vol met stoeltjes. We konden zo zitten op een gunstige plek en genieten van het zonnetje. We namen plaats tegenover de grote bol met spiegels erin. Verderop stond een kunstwerk van opgestapeld meubilair waar kinderen op mochten spelen. De perfecte plek voor ons om even te zitten en bij te komen van de rit naar Heino.

20140824_143102Ik zag meteen bij de beelden een Tulpenboom en Gingko staan. De bomen vormden een mooi harmonisch geheel met de beelden en de gasten. Zo was deze tuin bij het kasteel, een tuin om van te genieten. Kunst en natuur vielen mooi samen.

Maar we kwamen natuurlijk voor de schilderijen van Jan Voerman senior. Henk van Ulsen was een groot bewonderaar van zijn werk en verzamelde tijdens zijn leven meer dan 240 schilderijen van de Hattemse kunstenaar. Vooral de verbeelding van het IJssellandschap met bijbehorende luchten spraken hem aan.

20140824_132908Henk van Ulsen was net als Jan Voerman in Kampen geboren, weliswaar 70 jaar later. Misschien dat hij daarom een voorliefde had voor het werk van de wolkenschilder. Van Ulsen heeft zijn verzameling Voerman-schilderijen in 1994 verkocht aan de Hannema-De Stuers Fundatie. Sindsdien is de collectie ondergebracht bij Museum De Fundatie.

Soms is er een expositie van een aantal schilderijen. Zoals nu het geval is. Tot 21 september zijn deze werken te zien in Kasteel het Nijenhuis. Gedreven door de einddatum gingen we naar het museum. Het was een uitgelezen kans dieper kennis te maken met het werk van deze wolkenschilder.

20140824_140329