Tagarchief: een perfecte dag voor literatuur

Weduwe Paarlenberg

De kleine Hollandse gemeenschap High Prairie bij Chicago is erg geïsoleerd. De bewoners in de roman So Big Van Edna Ferber zijn strenggelovig en erg arm. Het is moeilijk om hier goed voedsel te verbouwen. Ze gaat in de kost bij Klaas Pool, een groentekweker. Ze ontdekt dat het bestaan hard is. Het huisje van de familie Pool is ijskoud. Ook is het eten dat ze krijgt eentonig.

De oudste zoon van Klaas Pool, Roelf. is een slimme jongen. Maar van zijn vader mag hij niet naar school omdat hij moet meehelpen op de boerderij. Daarom onderwijst Selina hem in de avonduren. Ook mag hij haar boeken lenen. Hij verslindt de boeken.

Alles draait in het dorpje om het kerkje en de rijke weduwe Paarlenberg. De weduwe Paarlenberg is geïnspireerd op de Nederlandse Antje Paarlberg. Ze komt uit Warmenhuizen (Noord-Holland) en emigreert met haar man Klaas Paarlberg naar Amerika. Nog voor ze aankomen, overlijdt hij. Hij krijgt een zeemansgraf. Zij vestigt zich in Amerika.

Op de weinige afbeeldingen die van haar zijn, is een norse vrouw te zien. Edna Ferber geeft haar een flink postuur in de roman Het purperen land. Ze weet haar heel treffend te typeren, als de forse vrouw de kerk binnentreedt:

Haar gang door het middenpad deed Selina denken aan een driemaster met volle zeilen. Ze was een struise vrouw, met een gladde, lichte huid en volle rode lippen, een aanzienlijke, stevige boezem en brede heuepen die traag en ritmisch wiegden. Ze had dikke, hooghartige wenkbrauwen. Haar handen, die de bladzijden van haar gezangboek omsloegen, waren zacht en blank. (64)

De schatrijke weduwe heeft haar zinnen gezet op Pervus DeJong, een jonge weduwnaar. Als er een veiling is waarvan de opbrengst is voor een nieuw kerkorgel, biedt Pervus een buitensporig bedrag op het eten dat Selina heeft meegenomen. Het is een prachtig hoofdstuk in de roman. Eigenlijk bieden de mannen niet op het eten, maar op de vrouwen die het eten gemaakt hebben.

Selina geeft Pervus bijles. In ruil daarvoor stookt hij de klas warm voordat de school begint. Pervus is erg arm, hij heeft het slechtste stukje grond. De drassige grond werkt ook negatief op zijn gezondheid. Hij heeft last van reuma.

De bijlessen eindigen in een hartstochtelijke zoen en in een huwelijk… Selina heeft gewonnen van de rijke weduwe Paarlenberg.

Edna Ferber: Het purperen land. Oorspronkelijke titel: So Big (1924). Nederlandse vertaling: Lisette Graswinckel. Amsterdam: Nieuw Amsterdam Uitgevers, 2016. ISBN: 978 90 468 2145 9. 320 pagina’s. Prijs: € 19,99.Bestel

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn 2e bijdrage over de roman Het purperen land van Edna Ferber. We lezen dit boek bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nl. Lees de bijdragen van anderen in de reacties.

Het purperen land, zonder twijfel een klassieker

Zonder enige twijfel is Het purperen land van Edna Ferber een klassieker. Dat blijkt al uit de eerste zinnen. De lezer wordt hier misleid. Lijkt het over de jongen Zo Groot ‘(een troetelnaampje uit zijn kindertijd)’ te gaan, het gaat helemaal niet over hem.

Het gaat in So Big, want zo heet de roman in het Engels, om Selina DeJong. Na de inleiding over haar kind, verschuift de verteller zin verhaal naar moeder. Haar zoon is succesvol, maar ze is er niet trots op. Sterker nog, ze schaamt zich ervoor. Of zoals de verteller het zegt:

Ze was niet alleen ontevreden, ze was zowel berouwvol als verbolgen, alsof zij, Selina DeJong, een boerin met een groentekraam, deels schuld had aan zijn succes, en zich er deels voor verraden voelde. (8)

Dat is de aanleiding voor het boek. Het vertelt het verhaal van Selina DeJong. Hoe ze vroeg haar moeder en vader verliest. Haar vader is beroepsgokker en wordt op klaardichte dag neergeschoten. De kogel is niet eens voor hem bedoeld.

Selina staat voor de keuze of terugkeren naar haar tantes in Vermont. Ze komt via haar vriendins vader August Hempel in de Hollandse gemeenschap High Prairie, 10 mijl buiten Chicago terecht. Daar gaat ze lesgeven, zoals ook de romanheldin in Jane Austens Trots en vooroordeel doet. Stiekem wil ze schrijfster worden, maar ze zal uiteindelijk boerin worden.

Voor mij staat Selina symbool voor het volharden. Ondanks alle tegenspoed weet ze door te zetten en iets van de boerderij te maken. Daarbij moet ze niet alleen vechten tegen een ontzettend eigenwijze man. Ze leeft in een dorpsgemeenschap die vreemd tegen haar aankijkt en ze heeft ook een zoon op te voeden.

Daarbij kiest ze vooral haar eigen weg. Dat levert haar buitengewoon veel op. Terwijl haar zoon kiest voor de makkelijke weg en snel geld verdient, weet zij veel te bereiken door zichzelf te blijven. Daarbij helpen boeken en kunst je om het leven glans te geven.

Edna Ferber: Het purperen land. Oorspronkelijke titel: So Big (1924). Nederlandse vertaling: Lisette Graswinckel. Amsterdam: Nieuw Amsterdam Uitgevers, 2016. ISBN: 978 90 468 2145 9. 320 pagina’s. Prijs: € 19,99.Bestel

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn bijdrage over de roman Het purperen land van Edna Ferber. We lezen dit boek bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nl. Lees de bijdragen van anderen in de reacties.

Ganzenbord

Op de cover van Karin Gipharts roman De gijzelaar prijkt een traditionele afbeelding van het binnenste van een ganzenbord. Het ganzenbord vormt een element in de roman. Niet alleen omdat de verteller je als lezer regelmatig een paar stappen terug zet. De verteller verwijst een aantal keren expliciet naar dit oud-Hollandse bordspel.

Hoofdpersoon Jowi heeft het spel in een hoek van haar werkkamer staan:

Het was niet alleen een simpel kinderspelletje, het stond ook voor het levenspad van de mens, de innerlijke reis die men aflegt. Een potje met een cliënt spelen werkte niet alleen ontspannend, het hielp ook om via symbolen hun traumatische ervaringen zichtbaar en bespreekbaar te maken: een doolhof, een doornstruik, een put. Het ging niet om slechts één gebeurtenis, maar om de hele reis. (111)

Later komt de verteller terug in de herinnering van Jowi. Ze heeft een test gedaan bij de Scientology. Haar moeder brult dat ze is ingelijfd bij een sekte. Terwijl het voor Jowi een les is om haar beroepskeuze definitief te maken. Ze gaat psychologie studeren.

Haar vader heeft niet veel te vertellen, hij zegt dat hij is aangevallen door een gans. Als moeder bijval probeert te krijgen bij vader over haar zorgen om haar dochter, zegt hij dat iedereen hoort wat hij begrijpt. Bij dit alles gakt Jowi als een gans.

Dochter vindt na de hele gebeurtenis dat haar moeder hulp moet zoeken. Het beeld van de gans haalt de verteller weer aan. Zo is in De gijzelaar de ganzencirkel rond en het spel uitgespeeld.

Karin Giphart: De gijzelaar. Amsterdam: Nieuw Amsterdam Uitgevers, 2016. ISBN: 978 90 468 2133 6. Prijs: € 17,99. 208 pagina’s. Bestel

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn tweede bijdrage over de roman De Gijzelaar van Karin Giphart. We lazen dit boek vorige week donderdag bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nl. Lees de bijdragen van anderen in de reacties.

Weerstandthee

Een bijzondere gewaarwording om uitgerekend met kerst een roman als De gijzelaar van Karin Giphart te lezen. Het verhaal speelt precies op Eerste Kerstdag. Als je het precies op dezelfde dag leest, krijgt het lezen een beetje het effect als het lezen van Gerard Reve’s De Avonden in de laatste dagen van het jaar.

In Karin Gipharts roman draait het om de psychotherapeute Jowi Groenendijk. Het opent in haar Groningse huis, waar ze een pot thee op tafel zet voor het kerstontbijt. De thee omschrijft de verteller als weerstandthee. De thee heet zo omdat het gesprek met haar puberende dochter Julia niet goed wil loskomen. Sterker nog, ze voelt weerstand. De weerstand komt van beide kanten, maar daar lijkt Jowi zich niet zo van bewust.

Gelukkig worden haar voornemens om deze kerst met haar dochter door te brengen onderbroken door een telefoontje. Het is Othman Nawros, een oud-cliënt van Jowi. Hij vraagt haar om onmiddelijk naar Ter Apel te komen. Het is dringend en kan niet wachten:

‘De man die mijn familie heeft gemarteld is hier.’ (45)

Ze gaat meteen naar hem toe, maar daar treft haar een bijzondere situatie. De tolk Othman Nawros heeft de man vastgebonden en gegijzeld. Hij vraagt haar hulp en wil haar vastbinden, maar ze weet op hem in te praten. Ze zoekt geen hulp van bewakers of andere mensen die haar uit deze penibele situatie kunnen halen.

Het is dan uiteindelijk haar dochter die haar te hulp schiet en wonder boven wonder weet Jowi zich uit deze hachelijke situatie te redden. Het is de weerstandthee die haar lijkt te redden. De weerstand die misschien niet zoveel weerstand geeft als ze verwacht en die haar zelfs redt.

Blijft voor mij wel lastig dat ik daarvoor een verhaal van 200 pagina’s moet lezen, terwijl het in een kort verhaal misschien veel sterker zou zijn overgekomen. De langdradige monologue intérieur van de verteller. Het lijkt wel of er geen eind aan komt en alles bijgehaald wordt van de Scientology tot aan het vriendinnetje van haar lesbische dochter. Allemaal ballast die de vaart uit het verhaal haalt.

Toch blijft het verhaal door mijn hoofd jengelen. Misschien komt het door de tijd van het jaar. Dat de periode rond kerst toch treffender is beschreven door Karin Giphart in haar roman De gijzelaar dan ik in eerste instantie dacht.

Karin Giphart: De gijzelaar. Amsterdam: Nieuw Amsterdam Uitgevers, 2016. ISBN: 978 90 468 2133 6. Prijs: € 17,99. 208 pagina’s. Bestel

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn bijdrage over de roman De Gijzelaar van Karin Giphart. We lezen dit boek bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nlLees de bijdragen van anderen in de reacties.

Schuldgevoel

Op een mooie manier weet Nelleke Noordervliet in haar roman Aan het einde van de dag het personage Katherina Mercedus Donker te verweven met haar eigen verhaal. Ze heeft een slechte relatie met haar vader. Haar vader is arbeider in hart en nieren en moet weinig hebben van intellectuelen met hun praatjes. Hij mist de daden van deze mensen en verwijt zijn dochter iets soortgelijks te doen.

De puber Katherina Mercedus Donker verzet zich op alle mogelijke manieren tegen haar dominante vader. Daarom loopt ze al op jonge leeftijd weg en gaat in Parijs werken. In de Franse hoofdstad hoopt het meisje dat nog op het gymnasium zit, zich te onttrekken aan haar vader.

De geschiedenis herhaalt zich als haar zoon Jimmy op 16-jarige leeftijd wegloopt en bij zijn vader in Spanje gaat wonen. Haar dochter verdwijnt uiteindelijk bij een therepeut in Amerika die haar onthoudt van haar broodnodige medicatie. De Amerikaan is van mening dat een vleesloos dieet met voornamelijk rauw voedsel de echte Hanna zou tonen. Voor Katherina is dat niet reden om haar dochter te leren begrijpen.

Ze wordt gegrepen door dezelfde trots als haar vader. Hij laat niet het achterste van zijn tong zien. Katherina hoort pas het echte verhaal van hem als haar vader dood is. Zeker, hij heeft gevochten in het Spanje als er de burgeroorlog heerst in 1936. Hij komt gewond terug. Gered door een vrouw die Mercedes heet. Ze haalt de kogel waarmee hij getroffen is, met een mes uit zijn lijf.

Hij is het contact met de groep verloren. Hij en zijn kameraad Benny komen onder vuur te liggen en worden geraakt. Willem neemt zijn vriend mee op de schouder, maar Benny sterft. Het is ijskoud, een dikke laag sneeuw ligt over het land. Willem moet zijn vriend achterlaten, maar heeft het stervenskoud.

Het echte verhaal vertelt oom Frits:

‘Hij zei dat het zijn schuld was dat ze het contact met de groep waren verloren. Dat-ie dat zichzelf nooit heeft vergeven. En dat-ie Benny naakt in de sneeuw heeft achtergelaten om zelf warm te blijven. Daar kon hij niet over uit. Ik moest erover zwijgen, zei hij.’ (229)

Vlak na het overlijden van Willem, verbreekt Frits de belofte omdat je aan een dode geen verplichtingen hebt. Maar hij vindt het wel heel belangrijk dat Willems dochter Katherina het verhaal hoort. Het werpt een ander licht op haar vader. Het lijkt erg op het schuldgevoel waaronder Katherina Mercedes Donker leidt.

De hoofdpersoon van deze roman worstelt eveneens met een schuldgevoel. Dat ze haar kinderen te weinig aandacht gegeven heeft en koos voor een druk leven als minister. Geen tijd voor de sores van het gezin. Voor haar voelt dit als falen. Ze beseft dat ze misschien haar kinderen te weinig aandacht en liefde heeft gegeven. Het is dezelfde harteloosheid waarmee haar vader haar gehart heeft.

Of zoals oom Frits het zegt:

‘Hij had het zichzelf makkelijker kunnen maken in zijn leven.’

Als hij meer zijn kwetsbaarheid had getoond en meer van zichzelf aan zijn dochter liet zien. Het zou mogelijk geholpen hebben om haar niet op te zadelen met eenzelfde harteloosheid en meedogenloze houding.

Dit heeft Nelleke Noordervliet heel mooi weten te verwoorden in haar roman Aan het eind van de dag.

Nelleke Noordervliet: Aan het eind van de dag. Roman. Amsterdam: uitgeverij Augustus, 2016. ISBN: 978 90 254 4869 1. Prijs: € 19,99. 352 pagina’s.Bestel

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn tweede bijdrage over de roman Aan het eind van de dag van Nelleke Noordervliet. We lazen dit boek bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nl. Lees de bijdragen van anderen in de reacties.

De trots van een generatie

img_20161129_222739.jpgIn de roman Aan het eind van de dag geeft Nelleke Noordervliet de vrouwen van de generatie babyboomers een stem. Ze weet dit heel treffend te vertellen in het personage Katherina Mercedes Donker, een getalenteerde vrouw die per ongeluk minister wordt en ook per ongeluk 2 feministische bestsellers schrijft.

Donker krijgt op een dag de vraag of ze wil meewerken aan de biografie die een jonge wetenschapper over haar wil schrijven. Door de vraag duikt ze in haar verleden. De roman geeft een mooi inkijkje in het leven van een vrouw die enerzijds heel ambitieus is en aan de andere kant haar het leven laat overkomen.

Nelleke Noordervliet schetst een vrouwenleven, afgetekend tegen de jaren ’70 en ’80 van de vorige eeuw. Precies de biografie die Clara Hartong wil schrijven over Katherina Mercedes Donker. Het is de worsteling van een vrouw die graag ziet dat bepaalde dingen uit haar leven niet aan het daglicht komen. Want het leven als minister en schrijfster van 2 bestsellers eist ook zijn tol. De verhalen van vrienden en haar 2 kinderen liegen er niet om.

Het verhaal meandert tussen het verzoek van de biografe en de 3 afspraken die ze samen hebben, naar het verleden waarin de echte verhalen verteld worden. Op een aanstekelijke manier vertelt Katherina Donker over haar jeugd in Amsterdam. Ze woont in een volkswijk en groeit gedeeltelijk op in het café van haar oom Frits en tante Sjaan, De Centenbak. Haar vader die gevochten heeft in de Spaanse burgeroorlog en bij terugkomst in Nederland de Nederlandse nationaliteit verloor.

Het botst met haar vader. Donker schrijft dit toe aan haar intelligentie en de kansen die ze krijgt. Haar vader ziet haar liever de handen uit de mouwen steken, dan de intellectueel uithangen. De karakters botsen en ze zet zich een groot deel van haar leven af tegen hem. Toch is ze er voor hem als hij haar smeekt om te mogen sterven:

Ik moet vechten om mijn vader dood te krijgen. Het voelt als moord met voorbedachte rade. Ik raak ervan in de war. Hier ben ik: een soldaat in de strijd voor de goede dood! Overtuigd van mijn zaak roep ik de veerman aan: hier is er een voor de Hades, kom hem halen! (225)

Met haar eigen kinderen heeft ze het zelf later te stouwen. Haar zoon Jimmy vlucht het huis uit en loopt weg naar zijn vader in Spanje. Daar vindt hij wat hij zoekt. Als Donker met haar dochter Hanna hem wil ophalen uit Spanje, merkt ze dat ze hem niet meer meekrijgt. Hij krijgt in Spanje de vader waarmee hij een hechte band heeft.

Ik was hem kwijt. Er was achter de tranen om het gemis van ons, van de wereld die hij achter zich had gelaten, een wezenlijke onverschilligheid in hem opgeweld, of was het de kern van volwassen worden: de erkenning van eigen en ieders eenzaamheid, het tragische inzicht dat in sociaal wenselijk gedrag wordt verhuld en verzacht. (176)

Het is de trots van haar ijzersterke karakter waarmee ze niet toegeeft. Ik zie in haar gedrag erg veel overeenkomsten met haar vader. Ook haar vader lijkt zich niet te willen ontdoen van zijn trots voor haar. Het gevecht tegen haar vader, wordt ook het gevecht tegen haar kinderen en misschien wel met zichzelf. Het is de trots van een generatie die Nelleke heel mooi verwoordt in haar roman Aan het eind van de dag.

Nelleke Noordervliet: Aan het eind van de dag. Roman. Amsterdam: uitgeverij Augustus, 2016. ISBN: 978 90 254 4869 1. Prijs: € 19,99. 352 pagina’s.Bestel

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn bijdrage over de roman Aan het eind van de dag van Nelleke Noordervliet. We lezen dit boek bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nl. Lees de bijdragen van anderen in de reacties.