Tagarchief: doodshoofdvlinder

Difterie en inenten

img_20160809_122303.jpgIn het werk van Jan Wolkers komen een paar elementen steevast terug. Zoals de streng gereformeerde opvoeding, de autoritaire vader, het grote gezin en de dood van zijn broer in de oorlog. Vooral het laatste vormt in bijna elke roman een bezwering. Het is een vermenging van rouw, verdriet en weemoed naar zijn in de hongerwinter overleden broer.

In De doodshoofdvlinder gebruikt de verteller het overlijden van zijn broer in de oorlog om zijn vader van katoen te geven. Hij verwijt vader dat zijn weigering zijn kinderen in te enten, heeft bijgedragen aan de dood van zijn broer. Paul denkt eraan als hij bij het kerkhof is en aan het boek over hengelsport denkt. Hij schonk dit boek aan zijn broer toen hij 20 jaar werd.

Er laaide ineens een vurige woede in hem op.
Als mijn vader niet tegen inenting was geweest omdat de hemelse vader zelfs geen mus zonder zijn wil laat vallen, was Hugo niet aan difterie gestorven, dacht hij. Godverdomme. Die klootzak had toch ook een bel op zijn fiets. (61)

Broer Hugo komt verderop in de roman voor als hij spreekt met zijn jongere broer Karel. De gelovige Karel vertelt dat hij de dood van hun broer destijds zag als straf. Karel noemde zijn broer ‘Hugo spugo’, waarna hij een trap op zijn achterwerk kreeg. Bij zijn dood, dacht Karel: ‘Dat komt er nou van’. Aan Paul vertelt hij dat hij er nog steeds zo over denkt.

Vader krijgt een plekje boven zijn zoon en zijn dochter. Pauls moeder spreekt wel over de dood van vaders broer Hendrik, maar niet over hun overleden zoon Hugo en haar jongste dochter die eveneens in de oorlog gestorven was. Hendrik was ongelovig en zag eruit als een duivel, herhaalt ze steeds.

Jan Wolkers: De doodshoofdvlinder. Roman. Amsterdam: Uitgeverij De bezige bij, [1979]. 3e druk, 1999. ISBN: 90 234 3923 6. Prijs: € 10. 244 pagina’s. Bestel

De doodshoofdvlinder

img_20160911_193647.jpgDe titel van Jan Wolkers’ roman De doodshoofdvlinder verwijst naar de vlinder uit de familie van de Pijlstaarten. Deze vlinder komt uit Afrika en Azië en komt in vrijwel heel Europa voor als trekvlinder. De karakteristieke tekening op het borststuk lijkt op een menselijke schedel, waaraan de naam van de vlinder is ontleend.

In Europa kan het dier zich niet voortplanten. In de roman De doodshoofdvlinder van Jan Wolkers komt de Afrikaanse vlinder voor als hij thuiskomt net nadat zijn vader is overleden. Hij verwerkt de gebeurtenissen van de dag en denkt aan het dodenschip waarop zijn vader ligt:

Dat dreigende vaartuig in mensengedaante met zijzwaarden als grote vleugels leek precies op de doodshoofdvlinder die hij in een aardappelveld gevonden had. […]. Hij vroeg zich af hoe een vlinder zo met de mensendood op zijn rug kon rondvliegen. (71/72)

De doodshoofdvlinder staat in het natuuralbum Texel van Jac. P. Thijsse. De tekening is gemaakt door Jan Voerman jr. In het boek Tarzan van de schapen schrijft Wolkers’ biograaf Onno Blom over de relatie van Jan Wolkers met het waddeneiland Texel.

Blom refereert naar de doodshoofdvlinder die Wolkers kent van het Thijsse-album. Later ziet hij een opgezet exemplaar dat hij krijgt van mevrouw Boon. Dit is eveneens op Texel.

img_20160911_193656.jpg

Het verhaal krijgt mythische proporties als hij verhaalt over de doodshoofdvlinder die 3 jaar na Wolkers’ overlijden op diens geboortedag in zijn huis terecht komt. Het dier kan de uitgang niet meer vinden en sterft. Voor Onno Blom illustreert deze komst van het dier, dat Jan Wolkers zijn paradijs op Texel gevonden heeft.

Jan Wolkers: De doodshoofdvlinder. Roman. Amsterdam: Uitgeverij De bezige bij, [1979]. 3e druk, 1999. ISBN: 90 234 3923 6. Prijs: € 10. 244 pagina’s. Bestel

De doodshoofdvlinder van Jan Wolkers

img_20160911_193551.jpgDe roman De doodshoofdvlinder van Jan Wolkers vertelt over het sterven en de begrafenis van de vader van de hoofdpersoon. Paul is docent Engels en heeft net herfstvakantie wanneer hij hoort dat zijn vader op sterven ligt. Als hij onderweg is naar het huis van zijn ouders krijgt hij een aanrijding.

Het houdt hem allemaal op. Als hij dan eindelijk ergens aanbelt om naar huis te kunnen bellen, hoort hij dat zijn vader al overleden is. In de auto met het kapotte zijraam rijdt hij naar het huis van zijn ouders, het sterfhuis. Zijn vader is al verzorgd en ligt opgebaard in de slaapkamer. Als Paul gaat kijken, komt zijn moeder ook bij hem staan.

Kille kippen

Dagelijks bezoekt Paul zijn ouderlijk huis. Elke hoofdstuk van de 5 hoofdstukken is een nieuwe dag in de periode tussen overlijden en de begrafenis. Allerlei aspecten die in het eerste hoofdstuk aan de orde zijn geweest, zijn in de rest van het verhaal verweven. Zoals de kippen die Paul aan het begin van de roman heeft gekocht om die middag met een stel leerlingen op het terras te gaan barbecuen.

Hij probeert op alle mogelijke wijzen van de kippen af te komen. Hij legt ze terug in de supermarkt, stopt ze in de tas van Liz na een vrijpartij, maar het lukt niet. Ze komen steeds terug:

Maar toen hij de koelkast opendeed lagen ze er allemaal weer in terwijl hij Liz vlak bij zijn oor schel hoorde zeggen, ‘Een tas is een kut. Dacht je soms dat ik niet weet wat er bij me naar binnen gaat.’ (163)

Net als dat hij dagelijks bij Carla langsgaat, de vrouw met wie hij een aanrijding had. Ze is geopereerd aan haar gezicht en Paul bezoekt haar elke dag, haalt spulletjes voor haar uit haar huis of maakt een wandeling door de hortus botanicus achter het ziekenhuis.

Al deze elementen kleuren het verhaal. Ze vullen de stilte waarover de verteller in alle talen zwijgt. Heel soms komt er iets meer naar voren. Als hij over het geloof spreekt of de verhoudingen in de familie. Zijn relaties met zijn broers en zussen. Net als zijn relatie met zijn moeder.

Mist

Het hangt allemaal als een mist om het verhaal heen. Net als de mist in het verhaal zelf. Het lijkt niet op te willen lossen, pas als vader begraven is, is de mist opgetrokken.

Jan Wolkers: De doodshoofdvlinder. Roman. Amsterdam: Uitgeverij De bezige bij, [1979]. 3e druk, 1999. ISBN: 90 234 3923 6. Prijs: € 10. 244 pagina’s. Bestel