Tagarchief: cruise

Het boze oog

image

Als Paul Theroux in zijn boek De Zuilen van Hercules op Sicilië is, haalt hij een interessant bijgeloof aan: het boze oog. Volgens veel Italianen laten priesters die langs een slagerswinkel lopen, het vlees bederven.

Priesters zijn noch man, noch vrouw. Ze hebben het boze oog. (173)

Bij het zien van een priester, kijkt Paul Theroux snel om zich heen om te zien hoe de Italianen reageren. Hij doet een interessante ontdekking:

Bij Italiaanse mannen was de meest algemene en effectieve manier om dat geestelijke boze oog af te weren, een aanraking van de eigen testikels en een subtiel gebaar met twee vingers in de richting van de priester. Wat Italiaanse vrouwen deden, heb ik nooit kunnen ontdekken. (173/174)

Als hij in de trein zit naar Metaponto komt er in zijn lege coupé een priester te zitten. De coupé blijft verder leeg. Elke voorbijganger die naar binnen kijkt, wendt zijn blik meteen af en loopt snel verder door de gang. Als de priester weg is, verkoopt een non een bidprentje van Maria aan hem. Hij gebruikt het plaatje van de Heilige Maagd als bladwijzer in het boek Frankenstein dat hij op dat moment leest.

Later op het cruiseschip de MS Seaborne Spirit komt Paul Theroux het boze oog weer tegen. Hij vraagt ernaar bij de gids Riccardo als hij door Pompeii loopt. Volgens Riccardo speelt het boze oog vooral op Sicilië en ten zuiden van Napels. ‘Hier kom je dat niet zo vaak tegen’, zegt hij.

Daarna komt een verhandeling van Paul Theroux over het boze oog. Het is waarschijnlijk op afgunst gebaseerd. Als er één overeenkomst te vinden is aan de kusten van de Middellandse Zee, dan is het de vrees voor het boze oog. Dat strekt van de Franse kust tot in Turkije.

In Griekenland en Turkije is eenzelfde remedie tegen het boze oog: het glazen blauwe oog. In Turkije is dat oog in alle gedaantes verkrijgbaar. Elke kraam of winkel verkoopt glazen blauwe ogen bij de andere dagelijkse benodigdheden als lucifers of spijsolie.

In werkelijkheid is het een visseoog, en het oog van een vis verwijderen en erop trappen is werkzame contramagie in het oostelijk bekken van de Middellandse Zee. (309)

Zo zijn de verschillende culturen rond de Middellandse Zee meer met elkaar verbonden dan je in eerste instantie zou denken. Van een priester of non tot een bezwering in Turkije dat overwegend Islamtisch is. Een prachtige bevinding van Paul Theroux in De Zuilen van Hercules. Zeker ook omdat het steeds weer in andere gedaantes terugkomt in zijn verhaal.

Bespreking van Paul Theroux: De Zuilen van Hercules, Een reis rond de Middellandse Zee. Vertaling van The Pillars of Hercules, A grand Tour of the Mediterranean. Vertaald door Tinke Davids. Amsterdam: Uitgeverij Atlas, 1996. 512 pagina’s.

Dubbele cruise

image

In De zuilen van Hercules schrijft Paul Theroux over zijn tocht door het Middellandse Zeegebied. Zo doorkruist hij de zee op een cruiseboot. Aan boord van het luxeschip de MS Seabourne Spirit doet hij Italië en Griekenland aan. Uieindelijk belandt hij in Istanbul.

De reizigers aan boord van het schip zijn of heel rijk of ze hebben lang gespaard voor de cruise. De kosten zijn dan ook aanzienlijk. Voor bijna 2000 dollar per dag laten de passagiers zich in de watten leggen. Na een paar dagen varen, meert het schip weer ergens aan waar de passagiers van boord kunnen om de stad te bezichtigen. Het zijn vrijwel allemaal bejaarden of zieken met wie Paul Theroux vaart:

De meerderheid bestond uit ‘senioren’, zoals ze zichzelf noemden, mensen die het geld of de tijd hadden om aan zo’n cruise te beginnen. De meeste passagiers schreeuwden, want ze waren doof. Hun gezichtsvermogen was zwak. Afluisteren was dus een makkie voor me, evenals het maken van aantekeningen. (297)

Paul Theroux vaart gratis mee. Hij krijgt de reis aangeboden van de cruisemaatschappij. Hij ziet dat niet als een probleem. Zijn manier van schrijven wekt voortdurend de indruk alsof hij hapt naar de hand die hem te eten geeft, schrijft hij.

Het leven aan boord van het schip, weet Paul Theroux perfect te vangen. De gasten morren over het eten in de steden die ze aandoen. Soms blijven ze zelfs aan boord omdat ze geen afscheid kunnen leven van de luxe. Voor 2000 dollar per dag krijgen ze ook een vorstelijke behandeling.

Ook de schrijvende Paul Theroux wordt in de watten gelegd. Hij begint er zelfs positief over te schrijven. Hij neigt er even naar om een saai reisverslag te schrijven. Vanaf de MS Seabourne Spirit wordt de zee blauwer en de kust schoner. Een reisverslag waarvoor hij zelf waarschuwt:

Het saaiste reisboek is volgens mij een boek waarin de schrijver vagelijk beweert dat hij het zo heerlijk heeft. (289/299)

Hij houdt niet van dit soort pochers. Ze verbergen voor de lezer de opeenstapeling van ergernissen waaruit een reis doorgaans bestaat. Gelukkig nadert het schip Pompeii. Paul Theroux kan de verleiding niet weerstaan hier te kijken.

Hij knoopt in de antieke stad een gesprek aan met de Italiaanse gids over geslachtsdelen. Iets waarvan Italianen bezeten zijn, zou James Joyces hebben gevonden. Volgens Paul Theroux is Pompeii niet meer dan ‘één grote pik’. De reactie van de gids laat zich raden.

Paul Theroux zou Paul Theroux niet zijn als hij in Istanbul overstapt op een ander cruiseschip. Hij verruild het paradijs voor een roestig en oud schip dat hij in de haven ziet liggen. Het is de MS Ak Deniz wat zoveel betekent als ‘witte zee’, ze oude Turkse naam voor de Middellandse Zee.

Het contrast met de luxecruise op de MS Seabourne Spirit is enorm. Hij is de enige Westerling op het schip en geniet van de gesprekken met de voornamelijk Turkse passagiers aan boord van het schip. Hier spreekt de Paul Theroux die net zo goed observeert als op het andere schip, maar het levert een heel ander verhaal op.

Het mooie van De zuilen van Hercules is dat Paul Theroux beide verhalen geeft en daarmee binnen één reis op meerdere manieren reist. Het geeft een mooie inkijk in de verschillende culturen die hij aandoet, waarbij de luxe cruise het belachelijkste is.

Bespreking van Paul Theroux: De Zuilen van Hercules, Een reis rond de Middellandse Zee. Vertaling van The Pillars of Hercules, A grand Tour of the Mediterranean. Vertaald door Tinke Davids. Amsterdam: Uitgeverij Atlas, 1996. 512 pagina’s.

De cruise een jungle – #WOT

image

Arctisch dagboek van Jelle Brandt Corstius is uitverkocht. Gelukkig komt er een herdruk van dit boekenweekessay. Ik las het gisteravond nadat ik gisteren één van de laatste exemplaren wist te bemachtigen. Het is een heerlijk verhaal om te lezen.

De bekende schrijver, reiziger en journalist Jelle Brandt Cortius schreef het verhaal aan boord van het cruiseschip de MS Discovery. Normaal houdt hij geen dagboek bij, vertelt hij op de zijflap van het boekje, ‘maar dit waren geen normale omstandigheden.’

Moermansk

Hij is uitgenodigd gedurende de cruise een drietal lezingen Moermansk aan boord te komen. Het reisdoel: de Noordkaap. Daar wil hij zijn hele leven al naartoe. Zodoende vaart hij een dag of vier mee tot aan Archangelsk. Alleen is hij vergeten dat hij als bekende Nederlander aan boord geen moment voor zichzelf heeft. ‘Er waren vijfhonderd passagiers aan boord, en ze bleken allemaal met mij te willen praten.’

Een cruise is de tegenhanger van de jungle. De boot vaart op open zee en biedt zo alle overzicht en uitzicht. Alleen het dagboek dat Jelle Brandt Corstius in al zijn wanhoop bijhoudt, laat zien dat het ook aan boord van een cruiseschip een jungle is. De enige plek waar hij niet lastiggevallen wordt is zijn hut. Zonder ramen.

Zodoende verschanst hij zich hele dagen in zijn hut en komt er alleen voor het hoogstnoodzakelijke uit. Dat zijn de summiere zoutloze hapjes voor de bejaarde passagiers. Jelle Brandt Cortius beleeft eigenlijk nauwelijks plezier aan het eten. En daarnaast moet hij eruit voor de lezingen. Deze vallen slecht in de smaak bij het publiek.

Hoerdier

Het levert een kostelijk verhaal op over de gasten aan boord van het schip en hun relatie met de Ruslandkenner. Ze gebruiken de bekende Nederlander voornamelijk om hun verhaal bij te deponeren. En daarnaast hun ongrieven over de lezingen, de medepassagiers en de excursies te uiten. Van een gesprek is nauwelijks sprake, concludeert Jelle Brandt Cortius.

Ik voelde mij als een kruising tussen een hoer en een huisdier. Een hoerdier, bij wie je met al je sores terechtkon, zonder enige schroom of reservering, want per slot van rekening zat ik bij de prijs inbegrepen. (34)

Het levert een verhaal op aan boord van een cruiseschip dat iets anders loopt dan The Love Boat. Jelle Brandt Corstius doet dit niet zonder ook kritisch naar zichzelf te kijken. Het verhaal biedt een leuk inkijkje in het gedrag van de reizigers van een cruise. Mensen die volgens hem bang en avontuurlijk tegelijk zijn. Een combinatie die fataal is en daarom zulke klagende passagiers oplevert.

Educatiecomplex

Daarbij roept Jelle Brandt Cortius associaties op met de cruisebeschrijvingen die Paul Theroux geeft in zijn reis rond de Middellandse Zee: De Zuilen van Hercules. Het biedt een inkijkje in het leven aan boord van een cruise, waar mensen met teveel geld en met een educatiecomplex.

Mensen met een ‘educatiecomplex’ denken dat de wereld ze niet voor vol aanziet omdat ze hun bul niet hebben gehaald, licht Jelle Brandt Cortius toe. Hierdoor strooien ze maar met citaten en schrijvers om hun belezenheid te benadrukken. Voor Jelle Brandt Cortius koren op de molen voor zijn verhaal, waardoor het boekenweekessay een prachtig reisverhaal is van de jungle aan boord van een cruiseschip.

Bespreking van Jelle Brandt Cortius: Arctisch dagboek. Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek, 2014. 64 pagina’s. ISBN 987 90 596 5235 4. Prijs 2,50 euro.

#WOT

Elke donderdag geeft Irene een nieuw WOT-woord waarover een groep bloggers een blog schrijft. Deze week: jungle.

Paul Theroux: De zuilen van Hercules

image

Na de omzwervingen door de Pacific in zijn boek De gelukkige eilanden, kiest Paul Theroux in De Zuilen van Hercules voor een reis rond de Middellandse Zee. Zijn boek volgt een alternatieve ‘Grand Tour’ zoals de ondertitel van de Engelse uitgave ook vermeldt: The Pillars of Hercules, A grand Tour of Mediterranean.

In dit reisverslag uit 1995 (de vertaling van Tinke Davids is van 1996) volgt hij de Odyssee en bezoekt de plekken die Odysseus bij zijn omzwervingen aandoet. Alleen doet hij dit aan het eind van de 20e-eeuw, waarbij in Bosnië Kroaten en Bosniërs tegen elkaar vechten. Syrië gaat (al) gebukt onder het bewind van Assad en Algarije is voor Amerikanen verboden gebied is.

Het is een prachtige reis geworden waarbij hij ruim anderhalf jaar door het gebied rond de Middellandse Zee zwerft, met een korte onderbreking in het zomerseizoen. Dan vliegt hij even naar huis, de toeristen en het gedoe ontlopend om even ontwapend in het najaar aan een heuse cruise te beginnen.

Het verhaal begint bij de Rots van Gibraltar, een van de Zuilen van Hercules, en eindigt op de andere zuil: Ceuta. Gevolgd door een kort ‘coda’ in Tanger waar hij de schrijver Paul Bowles bezoekt. Het is een reis dat veel elementen uit de vorige reisboeken bevat: het lezen onderweg, het bezoeken van schrijvers en de hekel aan het reizen per vliegtuig.

Paul Theroux maakt een alternatieve Grand Tour langs al die plaatsen die door miljoenen toeristen en pensionada’s worden bezocht of (tijdelijk) bewoond: de Costa del Sol, Barcelona, Mallorca, Nice, Sardinië, Sicilië, Venetië, Triëst, Athene, Corfu, Istanbul, Efese en Alexandrië.

Hij wisselt hierbij het reizen per boot, trein en bus af door liefst twee cruises te maken: eentje op een Amerikaans schip en eentje op een Turks schip. Hier evenaart hij de vermakelijke beschrijvingen van de georganiseerde treinreis aan het begin van zijn China, per trein. Opnieuw moeten vooral zijn landgenoten, de Amerikanen, het ontgelden.

Het contrast is de reis op het Turkse cruiseschip. Op het schip ms. Ak Deniz is hij de enige Westerling aan boord. Hij zet hier de komische beschrijvingen van zijn eerste cruise door. Alleen gaat het een andere kant op en verandert de grap soms in verontwaardiging of verwondering.

Als een Odysseus slingert hij over de Middellandse Zee van de ene kust naar de andere. Hierdoor krijgt het verhaal een mooie structuur. Het krijgt iets van de Odyssee, zelfs compleet met de wilde stormen. Tegen het einde wordt het verhaal steeds grilliger. Het lijkt dat Paul Theroux geen afscheid kan nemen van het zwerversbestaan.

Ook omdat het verhaal, het belangrijkste ingrediënt mist: het verlangen naar huis en de wachtende geliefde. Dat verlangen is juist zo kenmerkend voor de Odyssee. Het verlangen om in de armen van Penelope te vallen. Dat aspect valt ten deel aan de omzwervingen over de Pacific in De gelukkige eilanden.

In De Zuilen van Hercules kan Paul Theroux weinig anders doen aan het einde dan de ‘rozevingerige dageraad’ te veranderen in ‘een omgekeerde zonsondergang’. Het is een einde dat misschien wel het beste past bij een boek dat een grote omzwerving is.

Bespreking van Paul Theroux: De Zuilen van Hercules, Een reis rond de Middellandse Zee. Vertaling van The Pillars of Hercules, A grand Tour of the Mediterranean. Vertaald door Tinke Davids. Amsterdam: Uitgeverij Atlas, 1996. 512 pagina’s.