Tagarchief: constant van den heuvel

Veens verzet

image

Het arrestatie van Jan van Munnik is een hoofdstuk in Constant van den Heuvels boek Het kruis op de berg over het verzet in Veenendaal. In de Tweede Wereldoorlog vervult sigarenfabrikant Ad van Schuppen een belangrijke rol in het verzet tegen de Duitsers. Hij wordt ook gearresteerd maar weet door corruptie van de SD vrij te komen.

De 18-jarige Jan van der Munnik gaat het wat minder goed af. Ook hij maakt een fout door onzorgvuldigheid. Hij gaat na een klus voor het verzet niet slapen bij Ad van Schuppen, maar kiest als slaapplaats het huis van zijn tante. Daar verblijft een verrader, de vrijpostige Belia Tussenbroek-Opendorp.

Zij en haar drie oudste dochters hebben van het vrome huis een legerbordeel gemaakt. Als Jan van der Munnik er komt en met een handgebaar verraad dat hij bij de ondergrondse zit, ziet Belia het ook en geeft hem diezelfde avond nog aan.

In de bossen bij Veenendaal en Rhenen bevinden zich ondergrondse schuilplaatsen. Net als bij de mislukte aanslag langs de spoorlijn bij Utrecht, spelen overmoed en onervarenheid een rol in de bossen. Als 3 jongelui door de bossen fietsen worden ze aangehouden door een Duitse Ortskommandant.

Ze schieten en er ontstaat een schietpartij waarbij de onervaren verzetsmensen raken gewond en denken dat de Duitser morsdood is. In werkelijkheid was het slechts een schampschot en is hij eerder in het dorp dan de schutters. De schietpartij is de directe aanleiding tot de fusillade van 6 verzetsmensen in de bossen bij Veenendaal.

Aan de hand van het verhaal van Jan van der Munnik weet Constant van den Heuvel een goed beeld te schetsen van het verzet in en rond Veenendaal. Daarbinnen past ook het verhaal van de ‘partizanen’ in de bossen. Hun onzorgvuldigheid zorgt voor de represaille van de Duitsers.

Constant van den Heuvel: Het kruis op de berg, De fusillade van 20 november 1944 tussen Rhenen en Veenendaal. Utrecht: Uitgeverij Matrijs, 2015. ISBN: 978 90 5345 493 0. Prijs: € 17,95. 176 pagina’s.

Bestel het boek via Uitgeverij Matrijs

Zwakke schakels

image

De andere personen in Het kruis op de berg beschrijft Constant van den Heuvel op een andere manier dan dominee Ader. De andere mannen zijn ook jonger waardoor ze een minder prominent levensverhaal hebben weten op te bouwen. Gelukkig lost Constant van den Heuvel die leemte op door veel andere informatie te geven.

Met het verhaal van Philip de Leeuw vertelt  Constant van den Heuvel het verhaal van de Joden in Nederland. Hij weet aan de hand van interviews met ondermeer Betty de Leeuw heel aangrijpend te vertellen over hoe het de Joden verging. Hoe moeilijk het is voor de luitenant om stand te houden in een wereld vol Jodenhaat.

Het verhaal van Philip de Leeuw loopt evenwijdig met het verhaal van dominee Ader die enkele Joden in de pastorie laat onderduiken. Het is erg riskant, vertelt Constant van den Heuvel. Zeker ook als er een meisje in huis komt dat last heeft van hysterische aanvallen. De ondergrondse is bang dat haar aanvallen de hele zaak zullen verraden.

Die angst is niet ongegrond. Vaak verraadt de zwakke schakel de rest van de groep. Dat zie je ook gebeuren bij de aanslag bij de spoorbaan bij Utrecht. De groep wordt geleid door de ervaren Philip. De onervaren Machiel Balk wil ook mee. De jongen weet zich niet stil genoeg te houden als de lamp van de Bahnschutz op hem schijnt.

Hij springt op. De patrouille – waarschijnlijk bestaand uit twee of drie landwachters – ziet het en opent het vuur. De voorgeschreven waarschuwing zal er wel niet bij geweest zijn. Machiel wordt geraakt. (101)

Machiel wordt zwaargewond meegenomen voor verhoor. Die nacht komt een arrestatieteam Philip halen. Als door een wonder wordt zijn vrouw Betty vrijgelaten. Ze is vrijgepleit door door haar man Philip. Dat geldt niet voor hemzelf. Hij zal 2 weken later samen met de leider van de verzetsgroep uit Bilthoven Pieter ter Beek wordt neergeschoten bij Veenendaal.

Constant van den Heuvel: Het kruis op de berg, De fusillade van 20 november 1944 tussen Rhenen en Veenendaal. Utrecht: Uitgeverij Matrijs, 2015. ISBN: 978 90 5345 493 0. Prijs: € 17,95. 176 pagina’s.

Bestel het boek via Uitgeverij Matrijs

6 verzetsmensen, 6 verhalen

image

In zijn boek Het kruis op de berg vertelt de historicus Constant van den Heuvel de verhalen van de 6 verzetsmensen die op 20 november 1944 bij Veenendaal werden gefusilleerd. Zoveel als de 6 mannen met elkaar verschillen, komen ze ook met elkaar overeen.

De leeftijd van de 6 omgekomen mannen varieert van 20 tot 34 jaar. Onder hen een predikant, een student, een luitenant en een zeeman. Ze komen van alle windstreken van Nieuw-Beerta tot aan Amsterdam en Bilthoven. Mannen van verschillend pluimage, maar allemaal een band met het verzet.

De aandacht van Constant van den Heuvel gaat vooral naar de oudste van de 6 mannen: de predikant B.J. Ader. Uitvoerig staat de historicus uit Veenendaal stil bij de theologiestudie en de reis die ds. Bas Ader maakt naar Palestina in 1936. Van de 176 pagina’s die het boek telt, gaat zeker een kwart op aan de verhalen rond de predikant.

De 34-jarige predikant uit Nieuw-Beerta spreekt zeker tot de verbeelding. Hij heeft als enige een jong gezin met kinderen. Zijn oudste zoon is 4 als de verzetsheld sterft, als de predikant gearresteerd wordt is zijn vrouw hoogzwanger. Zijn jongste zoon Erik komt 2 weken voor de fusillade ter wereld. Hij zal zijn vader nooit leren kennen.

Het daarom zeker begrijpelijk dat Constant van den Heuvel dieper ingaat op deze bijzondere man. Het verhaal rond de gevangenschap en de fusillade behoort tot de indrukwekkendste verhalen uit het onderzoek van de Veense historicus. Hij neemt de lezer mee de gevangenis in, waar de predikant uit Nieuw-Beerta zijn medegevangenen steunt door het zingen van liederen uit de Hervormde bundel:

Maar aangezien zingen niet mag, neuriën ze samen geestelijke liederen. Ze stellen zich verdekt op achter hun strozakken, zodat het gezangenboekje niet te zien is voor de bewaker, die door het kijkgat loert. Elke avond – voor het slapen gaan – bidt hij hardop met zijn celgenoten. (84)

Ondanks zijn geloof, worstelt ook de predikant met de vraag of hij het er levend vanaf zal brengen, schrijft Constant van den Heuvel in zijn boek. De passages over het zakbijbeltje dat de politiemensen in Veenendaal later vinden bij het lichaam van dominee Ader, zijn aangrijpend.

De agent die de bijbel en het gezangboek in bewaring krijgt, zal na de oorlog de familie persoonlijk inlichten over de dood van de predikant. Voor zijn boek citeert de geschiedenisleraar uit Veenendaal veel uit de bijbel waarin Bas Ader allerlei passages aanstreepte en in de liederenbundel vouwtjes aanbracht bij de laatste 23 verzen van gezang 139.

Het zijn elementen in het verhaal van de historicus goed uit de verf komt. De geloofswereld van de predikant staat dicht bij hem. Hij weet dit aspect heel overtuigend in zijn verhaal te weven. De predikant uit Nieuw Beerta roept dit allemaal op bij Constant van den Heuvel.

Constant van den Heuvel: Het kruis op de berg, De fusillade van 20 november 1944 tussen Rhenen en Veenendaal. Utrecht: Uitgeverij Matrijs, 2015. ISBN: 978 90 5345 493 0. Prijs: € 17,95. 176 pagina’s.

Bestel het boek via Uitgeverij Matrijs

Het kruis op de berg

image

Soms treffen je bijzondere dingen. Zo benaderde kortgeleden Constant van den Heuvel me. Hij is de schrijver van een interessant boek. Hij had mijn blog gelezen over het boek van Pauline Broekema over de fusillade van haar oom Pieter ter Beek. In de Tweede Wereldoorlog werd deze verzetsheld samen met 5 andere verzetslieden vermoord bij Veenendaal.

Ik zocht vorig jaar de plek op waar de fusillade plaatsvond. Op de plek van het kruis las ik een fragment voor uit Broekema’s boek Het Boschhuis, Kroniek van een familie over de aangrijpende gebeurtenis. Pauline Broekema geeft in haar boek een beeldende beschrijving van wat er gebeurde daar op die avond in 1944. Zes mensen lieten hun leven voor vrijheid en recht.

Wat ik niet wist, maar later wel hoorde, was dat het Ichtus College in Veenendaal de plek geadopteerd heeft. Samen met de nabestaanden onthulden leerlingen op 20 november vorig jaar – 70 jaar na de gebeurtenis – het vernieuwde monument.

Het is een beladen plaats daar aan de rand van Veenendaal. Misschien wel zo beladen dat ik wel van de gruwelijke gebeurtenis gehoord had, maar nooit precies wist waar de plek was. Het was ook lastig om te zien als je er met de auto snel langsreed. En op de fiets was het ook niet zo duidelijk zichtbaar door alle bomen en struiken die er omheen en voor groeiden.

Wat Pauline Broekema beschrijft in haar boek is onderdeel van haar familiegeschiedenis. Het vormt misschien wel het hart van haar boek, het is de meest aangrijpende gebeurtenis in haar familiegeschiedenis, maar het is ingebed in een groot verhaal.

De historicus, Veenendaler en geschiedenisdocent Constant van den Heuvel heeft zich in zijn boek Het kruis op de berg, De fusillade van 20 november 1944 tussen Rhenen en Veenendaal geconcentreerd op deze gebeurtenis. Hij geeft de 6 mensen allemaal een gezicht. Hij bedt zijn verhaal in het verhaal van de oorlog, toegespitst op de rampplek, de locatie langs de weg van Veenendaal naar Elst.

Ik ben heel blij dat de schrijver mij op zijn boek attendeerde. Hij geeft met zijn boek de gebeurtenis een gezicht. Sterker nog: 6 gezichten. Daarbij vertelt hij de verhalen om de 6 verzetshelden heen. Zijn boek past daarmee in het grote verhaal van de Tweede Wereldoorlog met alle verschrikkingen.

Constant van den Heuvel: Het kruis op de berg, De fusillade van 20 november 1944 tussen Rhenen en Veenendaal. Utrecht: Uitgeverij Matrijs, 2015. ISBN: 978 90 5345 493 0. Prijs: € 17,95. 176 pagina’s.

Bestel het boek via Uitgeverij Matrijs

Een perfecte dag voor literatuur

Het is vandaag Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nl. Omdat de dichtbundel Alle zeeën zijn geduldig van Ineke Riem op uitdrukkelijk verzoek van de dichteres niet besproken wordt – heel jammer -, schrijven we vandaag over een boek dat ons getroffen heeft. Voor mij is dat het boek van Constant van den Heuvel: Het kruis op de berg. Lees de bijdragen van anderen in de reacties.

Meer info vind je op www.hetkruisopdeberg.nl