Tagarchief: boekverslag

Bill Clinton

img_20160731_192320.jpgDe Amerikaanse oud-president Bill Clinton komt uit het Zuiden, merkt Paul Theroux op in zijn nieuwste reisboek Het diepe Zuiden. De president werd geboren in het plaatsje Hope, in het zuidwesten van Arkansas.

Hot Springs

Bill Clinton zat nog in de buik van zijn moeder toen zijn vader William Blythe verongelukte. Later trouwde zijn moeder met de ‘luie zuipschuit’ Roger Clinton en verhuisden ze naar het 150 kilometer verderop gelegen Hot Springs.

Paul Theroux haalt de schrijver uit Arkansas, Jay Jennings aan als hij het over de rassenscheiding heeft die Bill Clinton zich zou menen te herinneren in zijn autobiografie My life. Het zou vooral om sepiakleurige en nostalgisch gekleurde herinneringen gaan.

Zwijgen

Zo schrijft de Amerikaanse president over roomijsjes, pittige kaasburgers, appeltaart, films en bioscopen. Over het ‘echte’ onderwerp, de rassenscheiding, zwijgt Clinton in alle talen:

[H]ij zegt er niet bij dat de balkons en de achteringang van die bioscopen voor zwarten waren; dat motels en restaurants gesegregeerd waren; dat die zwarte buurt van Hot Springs ellendig arm en vervallen was. (398)

Paul Theroux rijdt met zijn auto door de andere kant van de stad waar Bill Clinton woonde. Hier ziet hij dat het 50 jaar later nog steeds arm en overduidelijk verwaarloosd is. Langston lijkt op een zwarte ‘lokasie’ in een buitenwijk van Johannesburg.

Grote projecten

Het is de kritiek die Paul Theroux heeft op de oud-president van de Verenigde Staten. Waarom zet het ‘Clinton Global Initiative’ zich in voor grote projecten in India en Afrika, maar verwaarloost het de arme mensen in eigen land? Het is een vraag die regelmatig terugkeert in Paul Theroux’ Het diepe Zuiden: waarom zoveel aandacht voor armoede in de wereld, terwijl de bevolking in eigen land bittere armoede lijdt?

Liever geen Bill Clinton

Het antwoord vindt hij niet. Al merkt Paul Theroux dat ze in het Zuiden Clinton liever niet zien komen:

‘Als CLinton hier kwam,’ zei Andre, ‘zouden die ouw jongens zeggen: “Waarom kom je hier? Waarom wil je dingen veranderen?”‘ Hij keek de kamer rond voor bevestiging en kreeg de knikjes die hij had verwacht. ‘Daarom doet hij dat niet.’ (463)

Zou Bill Clinton nu speciaal voor zijn vrouw gaan afreizen naar het Zuiden? Ik vraag het mij af. In het Zuiden hebben ze Bill Clinton namelijk door.

Paul Theroux: Het diepe Zuiden, Vier seizoenen op tweebaanswegen. Met foto’s van Steve McCurry. Oorspronkelijke titel: Deep South. Nederlandse vertaling: Miebeth van Horn. Amsterdam/Antwerpen: Uitgeverij Atlas Contact, 2016. ISBN: 978 90 450 3051 7. Prijs: € 34,99. 508 pagina’s. Bestel

Een vlucht regenwulpen

image

Voor de actie Nederland leest, leest Nederland Een vlucht regenwulpen van Maarten ‘t Hart. Bij dit leesevenement deelt de openbare bibliotheek een gratis boek uit en is het iedereen dat een grote groep hetzelfde boek leest. Het boek moet oud zijn en genoeg voer voor discussie opleveren.

Dat doet het boek van Maarten ‘t Hart zeker. Het levert genoeg stof voor een goed gesprek. Een gesprek over geloof, hoop en liefde. Een vlucht regenwulpen laat zich namelijk op verschillende manieren lezen. Je kunt er een liefdesroman in zien zoals Abdelkader Benali, maar je kunt het boek ook opvatten als een aanklacht tegen het gereformeerde geloof.

Ik las het boek als puber. Ik had al veel andere boeken van Maarten ‘t Hart gelezen voordat ik aan dit boek begon. Misschien was het de angst voor de populariteit ervan. Misschien was het de waarschuwing van de godsdienstleraar op de Mavo. Misschien was het wel de flinke aanklacht tegen het geloof dat ik toen aanhing.

Het begon zeker te wankelen nadat ik het boek gelezen had. Al vond ik het zeker niet het beste boek van Maarten ‘t Hart. Ik had veel meer liefde voor de roman over zijn vader, De aansprekers en boeken als De Jacobsladder. Of zijn debuut Stenen voor een Ransuil waarin kerk en orgel een veel prominentere rol speelden.

Het zorgde ervoor dat ik als 17-jarige het grootste gedeelte van de boeken van Maarten ‘t Hart las. Als afsluiting koos ik voor Een vlucht regenwulpen. Zijn boeken inspireerden mij tot het schrijven van een roman, dat qua onderwerpskeuze sterk doet denken aan dit boek van Maarten ‘t Hart.

Ook hielp dit boek mij een radicale keuze te maken: ik stopte met de MTS en ging via Havo en Vwo naar de universiteit om Nederlands te studeren. Toen dat zover was, las ik allang geen Maarten ‘t Hart meer. Ik stortte me op veel zwaardere boeken en had het geloof vaarwel gezegd.

Het is een openbaring om het boek zo’n twintig jaar later weer te lezen en de ervaringen van toen weer te voelen. Het boek doet nu heel anders aan. Het komt enigszins zeurderig over. Zeker over de merkwaardige liefde voor een meisje, het verlegene, bleue gedrag van de hoofdpersoon Maarten en zijn opvattingen over het geloof.

Het komt zeker overeen met mijn worsteling met geloof en liefde in die tijd. Nu lees ik de ervaringen of ik mijn eigen verleden aan het oprakelen ben. Het geloof vervult niet meer de rol die het toen vervulde. Net als dat de liefde voor een meisje een andere plek heeft gekregen.

Maarten ‘t Hart: Een vlucht regenwulpen. 1e druk, 1978. 65e druk met toestemming van Uitgeverij De Arbeiderspers, Amsterdam, 2014. ISBN 9879059652613. 166 pagina’s.

Geen heilig boontje

20141019_102827Hoofdpersoon Bunt in De laatste dagen van Hongkong is zeker geen heilig boontje. Hij is niet getrouwd, maar weet wel waar hij de liefde haalt. Zijn favoriet is zijn werkneemster Meiping en daarnaast bezoekt hij tussen de middag geregeld een club om aan zijn grieven te komen. Of zoals de verteller het zegt:

[H]et kwam hem voor alsof hij met zijn lunchbezoekjes aan The Pussy Cat, Happy Bar en Kack’s Place misschien wel een familietraditie voortzette. (31)

De meisjes uit de clubs en het bedrijven van de liefde met een medewerkster, zijn Bunts geheim. Niemand weet het. Zelfs zijn moeder niet, terwijl zij alles van hem weet.

Het maakt hem chantabel want als de Chinees Hung de geheimen op het spoor komt, zet hij het goed in om Bunt tot verkoop van zijn textielfabriek te dwingen. Het maakt Bunt tot een hopeloos figuur. De lezer heeft het zelf al op de eerste bladzijde in de gaten. Terwijl de hele wereld zich tegen hem spant, lijkt Bunt de laatste te zijn die de val ziet.

Paul Theroux: De laatste dagen van Hongkong Oorspronkelijke titel: Kowloon Tong, The Last Days of Hongkong. Amsterdam, Antwerpen: Uitgeverij Atlas, 1997. ISBN 90 254 2102 4. 238 pagina’s.

Evolutie – #WoT

20141029_203436evolutie (v.; -s) [<Fr. évolution of Lat. evolutio], 1 draaiende beweging, syn. zwenking; 2 (bij uitbr.) ingewikkelde bewegingsfiguur: evoluties op het slappe koord3 (mil.) zwenking van troepen (van een vloot), beweging m.betr.t. stelling of opstelling; 4 geleidelijke ontwikkeling tot iets anders, m.n. tot iets hogers of beters, tgov. revolutie: het ontstaan en de evolutie van een eigen Noordnederlandse plastiek (NRC); 5 ontwikkeling van het leven op aarde, vgl. evolutietheorie.

Vandaag lezen we van de leesclub Een perfecte dag voor literatuur het boek De evolutie van een huwelijk van Rebekka W.R. Bremmer. Het boek hinkt en slingert op veel gedachten. Eentje ervan is het huwelijk.

Eigenlijk suggereert de verteller met de titel dat het huwelijk evolueert, maar in de roman lijkt er eerder sprake te zijn van een evolutie naar een huwelijk. In het boek komen de personages Masha en Bastiaan juist tot een huwelijk, maar of dat nu echt het einde van het verhaal is…

Dagen en momenten

De roman speelt op enkele dagen en momenten. Elk hoofdstuk wordt dit weer herhaalt met de kopjes vandaag, morgen, gisteren, herfst, winter en zomer. Gebeurtenissen komen vaak terug, gezien vanuit verschillende personages uit het gezin.

Het is een ingewikkeld verhaal dat bij lezing bijna helemaal ontleed en uitgekleed moet worden. Raadselachtig is het ook en die spanning zorgt ervoor dat je verder leest. Wat dat betreft lijkt het op de evolutie van het verhaal. Maar ik kan mij goed voorstellen dat je ergens bij het lezen strandt.

Ik weet niet meer goed wanneer ik besloot door te lezen. Het verhaal buitelt eindeloos over zichzelf heen en zinnen van pagina’s geleden krijgen pagina’s verderop een vervolg. De betekenis dwarrelt overal doorheen. En het verhaal ‘an sich’ is ook niet zo interessant. Het is het spel tussen werkelijkheid, fictie en literatuurtheorie.

Poging huwelijk te vatten

Waarom het boek dan toch De evolutie van een huwelijk heet? Het is een poging een huwelijk te vatten in een verhaal, met een begin, middendeel en einde. Of zoals de verteller het zegt:

(Waar zou ze beginnen? Wat het begin ook altijd het begin? Of was het beter het eindpunt te kiezen en dan terug te werken naar waar het was begonnen? En wat was het eindpunt? Het einde was nog niet in zicht. Ze leefden nog lang en gelukkig, een rechte weg naar het verdwijnpunt – wat ook wel een vluchtpunt werd genoemd. Maar hun verhaal was geen sprookje. Of toch wel? Er waren eens een arme vreemdeling en een jonkvrouw aan de overkant van het water…) (68)

Het zijn de passages tussen haakjes waarin de verteller (Molly Bloem) iets laat doorschemeren van haar twijfel en strijd met het verhaal dat ze aan het vertellen is. Het zijn de passages waar ze iets verklapt over de afloop en toch niet.

Begin of einde?

Kent een evolutie een begin en einde? Of cirkelt het als een autoband over het asfalt? Langzaam vooruit, maar je weet eigenlijk na al dat draaien niet meer of je vooruit of achteruit bent gegaan?

Rebekka W.R. Bremmer: De evolutie van een huwelijk Amsterdam, Antwerpen: Querido, 2014. ISBN 987 90 214 5710 9. Prijs: € 18,99. 270 pagina’s.

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn bijdrage over Rebekka W.R. Bremmers roman De evolutie van een huwelijk. We lezen dit boek vandaag bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nl. Lees de bijdragen van anderen in de reacties.

#WoT

Bij de #WoT schrijven bloggers over een woord of een foto. Elke donderdag verschijnt een nieuw woord waarover je kunt bloggen. Deelname is geheel vrijblijvend. Plaats een reactie onder dit bericht waarin je het linkje plaatst naar je blog.

De #WoT is opgezet door @metkcom en daarna door @pixelprinces overgenomen. Vanaf september 2014 hou ik het stokje in mijn hand. Schrijf vandaag mee over het woord: evolutie.

Dubbele cruise

image

In De zuilen van Hercules schrijft Paul Theroux over zijn tocht door het Middellandse Zeegebied. Zo doorkruist hij de zee op een cruiseboot. Aan boord van het luxeschip de MS Seabourne Spirit doet hij Italië en Griekenland aan. Uieindelijk belandt hij in Istanbul.

De reizigers aan boord van het schip zijn of heel rijk of ze hebben lang gespaard voor de cruise. De kosten zijn dan ook aanzienlijk. Voor bijna 2000 dollar per dag laten de passagiers zich in de watten leggen. Na een paar dagen varen, meert het schip weer ergens aan waar de passagiers van boord kunnen om de stad te bezichtigen. Het zijn vrijwel allemaal bejaarden of zieken met wie Paul Theroux vaart:

De meerderheid bestond uit ‘senioren’, zoals ze zichzelf noemden, mensen die het geld of de tijd hadden om aan zo’n cruise te beginnen. De meeste passagiers schreeuwden, want ze waren doof. Hun gezichtsvermogen was zwak. Afluisteren was dus een makkie voor me, evenals het maken van aantekeningen. (297)

Paul Theroux vaart gratis mee. Hij krijgt de reis aangeboden van de cruisemaatschappij. Hij ziet dat niet als een probleem. Zijn manier van schrijven wekt voortdurend de indruk alsof hij hapt naar de hand die hem te eten geeft, schrijft hij.

Het leven aan boord van het schip, weet Paul Theroux perfect te vangen. De gasten morren over het eten in de steden die ze aandoen. Soms blijven ze zelfs aan boord omdat ze geen afscheid kunnen leven van de luxe. Voor 2000 dollar per dag krijgen ze ook een vorstelijke behandeling.

Ook de schrijvende Paul Theroux wordt in de watten gelegd. Hij begint er zelfs positief over te schrijven. Hij neigt er even naar om een saai reisverslag te schrijven. Vanaf de MS Seabourne Spirit wordt de zee blauwer en de kust schoner. Een reisverslag waarvoor hij zelf waarschuwt:

Het saaiste reisboek is volgens mij een boek waarin de schrijver vagelijk beweert dat hij het zo heerlijk heeft. (289/299)

Hij houdt niet van dit soort pochers. Ze verbergen voor de lezer de opeenstapeling van ergernissen waaruit een reis doorgaans bestaat. Gelukkig nadert het schip Pompeii. Paul Theroux kan de verleiding niet weerstaan hier te kijken.

Hij knoopt in de antieke stad een gesprek aan met de Italiaanse gids over geslachtsdelen. Iets waarvan Italianen bezeten zijn, zou James Joyces hebben gevonden. Volgens Paul Theroux is Pompeii niet meer dan ‘één grote pik’. De reactie van de gids laat zich raden.

Paul Theroux zou Paul Theroux niet zijn als hij in Istanbul overstapt op een ander cruiseschip. Hij verruild het paradijs voor een roestig en oud schip dat hij in de haven ziet liggen. Het is de MS Ak Deniz wat zoveel betekent als ‘witte zee’, ze oude Turkse naam voor de Middellandse Zee.

Het contrast met de luxecruise op de MS Seabourne Spirit is enorm. Hij is de enige Westerling op het schip en geniet van de gesprekken met de voornamelijk Turkse passagiers aan boord van het schip. Hier spreekt de Paul Theroux die net zo goed observeert als op het andere schip, maar het levert een heel ander verhaal op.

Het mooie van De zuilen van Hercules is dat Paul Theroux beide verhalen geeft en daarmee binnen één reis op meerdere manieren reist. Het geeft een mooie inkijk in de verschillende culturen die hij aandoet, waarbij de luxe cruise het belachelijkste is.

Bespreking van Paul Theroux: De Zuilen van Hercules, Een reis rond de Middellandse Zee. Vertaling van The Pillars of Hercules, A grand Tour of the Mediterranean. Vertaald door Tinke Davids. Amsterdam: Uitgeverij Atlas, 1996. 512 pagina’s.