Categoriearchief: Verenigde Staten

Klagende Jay

Het lezen van Moederland roept soms ook associaties op met een film van Woody Allen. Ik kijk al heel lang geen films meer van Woody Allen. Werd ik vroeger nog weleens geraakt door de mooie beelden en de interessante dialogen.

Ik was het ook heel snel beu: het zijn zeurfilms waarbij een onderwerp komt binnendrijven en wordt opgeblazen tot een reuzenprobleem. Terwijl het alleen maar een opblaasbare, paarse krokodil is, vol met lucht.

Dat gevoel krijg ik ook bij Moederland. Het idee dat ik naar een film van Woody Alan zit te kijken. Moeder wordt tot een groot probleem opgeblazen. De kinderen voelen zich kinderen in haar nabijheid. Ze willen zich vrijmaken, maar dat lukt niet. Allemaal kleven ze zich vast om de gunst van moeder. Daar maakt de oude vrouw dankbaar gebruik van.

Zeker, het systeem van verdeel en heers, weet moeder goed te benutten. In het verhaal dobber je van het ene probleem in het andere. Maakt Jay zich nog heel druk over zijn te spraakzame moeder, als moeder spullen gaat weggeven aan haar kinderen, dringt een ander probleem op. Waarom krijgen de andere huizen, stukken land, auto’s en meubels, en ik niks?

Moeder kent Jay goed, zo ontdek je regelmatig tussen de regels door. Zo stuit Jay bij het sorteren van zijn moeders papieren op een dik boek waarop Dagboek staat. Hij leest er naast de gebruikelijke informatie over het weer van die dag, ook een opmerkelijke zinssnede over zichzelf:

Ik keek of er bij vorige week woensdag stond dat ik had schoongemaakt. Jay kwam langs, begon het. Daarna: Het gebruikelijke geklaag. Wat heb ik het zwaar, geen cent te makken. Arme ik, arme ik.
Ik zag het niet als belediging of bespotting, maar eerder als extra bevestiging dat moeder weer de oude was. (532)

Terug te lezen dat Jay zichtbaar over weinig zelfkennis beschikt. Hij vervalt regelmatig in een zelfbeklag zoals zijn moeder in haar dagboek schrijft. Het beeld van moeder is dus heel wat minder eenzijdig dan de ik-verteller Jay in de roman schetst.

Heel soms, zoals in het hier geciteerde gedeelte, komt de aard van Jay zelf naar voren. Dan snap je moeder ook een beetje. Jay vindt zich heel snel zielig en in het gesmeek om aandacht, wil hij zichzelf dikwijls als zielepiet neerzetten.

Niet altijd terecht, zoals je in het dagboek van moeder kunt lezen.

Paul Theroux: Moederland. Roman. Oorspronkelijke titel: Mother Land. Nederlandse vertaling Linda Broeder, Betty Klaasse en Anne Roetman. Amsterdam/Antwerpen: Uitgeverij Atlas Contact, 2017. ISBN: 978 90 254 5101 1. 622 pagina’s. Prijs: € 27,99. Bestel

Onuitstaanbaar

Het lezen van Moederland van Paul Theroux is heerlijk. Het verhaal gaat over een onuitstaanbare moeder. Ze bezit alle kenmerken van onuitstaanbare moeders bij elkaar is daarmee wel een zeer extreme, onuitstaanbare moeder geworden. Ieder kind herkent trekjes van je eigen moeder in de moeder die de verteller schetst.

De onuitstaanbare trekjes van alle moeder ballen zich samen in de moeder van Jay. Ze kent haar kinderen stuk voor stuk van haver tot gort, manipuleert en weet haar kinderen op het meest zwakke moment te treffen.

De verteller meet telkens de slachtofferrol aan. Hij laat het hem gebeuren. Zo heeft hij een vrouw ontmoet waarmee hij verder wil. Niemand mag het weten, maar zijn moeder is aan het gissen. Het lijkt wel of ze de rest van zijn lichaam afleest om het geheim te ontrafelen. Hij wil zijn nieuwe liefde een beloftering geven. Daarvoor gaat hij bij zijn moeder langs.

Onverstandig.

Ze vraagt of hij nog ergens naartoe moet. Jay ontkent, maar in zijn ontkenning zit juist de bevestiging. Terwijl hij ontkent, moet hij lachen.

Moeder zei: ‘Ik hoop dat ze leuk is.’
Ze had alles door, wist het al voordat ik ook maar iets zei. Op achtduizend kilometer afstand kon ik best een geheim voor haar bewaren, maar als ze tegenover me zeat en me geconcentreerd aankeek met haar strakke, serieuze gezicht, was ik hulpeloos. Bovendien was ik in de greep van de liefde. Ik wenste de wereld niets dan goeds; ik wilde dat de werled mij ook niets dan goeds wenste. (137)

Allemaal vormen van excuses om te verklaren waarom hij zijn geheim juist aan zijn moeder verklapt heeft. De belofte van zijn moeder dat ze het aan niemand verder zal vertellen, ligt er zo dik op dat je als lezer onmiddellijk weet, dat de hele wereld het al weet voor Jay de kamer verlaten heeft.

Het hele verhaal dat het geen verlovingsring is, maar een beloftering, doet er geen afbreuk aan. Ze weet heus wel wat voor een ring het is. Een verlovingsring. Waarom zou je anders aan een vrouw die je leuk vindt, een ring geven.

Zijn geliefde Madison vindt de ring helemaal niet leuk. Ze interpreteert het hetzelfde als Jay’s moeder. Ze vindt dat hij te ver gaat. Al zegt ze het niet meteen. Als iedereen van haar ring weet, wordt ze woest en is de relatie voorbij.

Bovendien haalt Jay er de vijandschap van zijn broer Floyd mee op de hals. Hij voelt zich bedrogen omdat hij via moeder hoort dat zijn broer verloofd is. Dan verschuift het perspectief even. Jay heeft een extra dimensie om over te klagen. Zijn moeder heeft de relatie tussen hem en zijn broer Floyd verknalt. En dat allemaal om een geliefde die een ring kreeg en waarmee hij nu ook in onmin leeft.

Moeders.

Paul Theroux: Moederland. Roman. Oorspronkelijke titel: Mother Land. Nederlandse vertaling Linda Broeder, Betty Klaasse en Anne Roetman. Amsterdam/Antwerpen: Uitgeverij Atlas Contact, 2017. ISBN: 978 90 254 5101 1. 622 pagina’s. Prijs: € 27,99. Bestel

Lees morgen verder: Klagende Jay »

Niet snel te vangen

Zen of de kunst van het motoronderhoud is niet een boek dat snel te vangen is. Het maakt je als lezer nieuwsgierig. Je merkt hoe de 2 personages (en als je Phaedrus als apart personage ziet, 3) zoeken naar de zin van het leven en van het bestaan. De beelden in het verhaal lijken soms uit de lucht te vallen, maar ze hebben vaak ook een duiding.

De beelden die Chris ziet, en de herinneringen van Phaedrus waarin bijvoorbeeld ook de steppewolf voorbijkomt. Zoals als hij terugdenkt aan een reis door de bergen waarbij de ik-verteller een hond op het pad ziet lopen. Pas veel later beseft hij dat het niet een hond was, maar een wolf.

Een directe verwijzing naar de ideeënroman van Herman Hesse, de steppewolf. Ook Phaedrus ziet zichzelf als een wolf.

Evenals die grijze wolf in de bergen bezat hij een bepaald soort dierlijke moed. Hij ging zijn eigen gang zonder zich te bekommeren om de gevolgen die de mensen roms perplex deden staan en die mij nu met stomheid slaan wanneer ik erover hoor. Hij maakte niet vaak zijwaartse bewegingen naar links of naar rechts. Daar ben ik achtergekomen. Maar deze moed stamde niet uit een of andere idealistische hang naar zelfopoffering, maar kwam alleen voort uit intensiteit van zijn jacht en was op zich helemaal niet zo’n edel streven. (79)

Daarmee krijgt het boek meer lading dan je in een eerste lezing kunt bevatten. Want lastig lezen is Zen of de kunst van het motoronderhoud zeker. Je weet niet wat waarheid is en leugen. Waar begint de fantasie of het idee en waar ligt de waarheid van het verhaal? Het boek is een zoektocht van een man die slim is, maar ook in de war is. Daarmee word je als lezer heen en weer geslingerd. Verwarrend en intrigerend tegelijk.

Robert M. Pirsig: Zen en de kunst van het motoronderhoud, Een onderzoek naar waarden. Oorspronkelijke titel: Zen and the Art of Motorcycle Maintenance, An Inquiry into Values. Vertaald door Ronald Jonkers. 32e druk. Amsterdam: Ooievaar, 2001 [1976]. ISBN: 978 90 5713 535 3. 380 pagina’s. Prijs: € 19,99.Bestel

Zen en de kunst van het motoronderhoud

Het boek Zen en de kunst van het motoronderhoud houdt het midden tussen een spannende roman en een filosofisch essay. Ik werd op het idee gebracht door de roman Geboren uit een roos van Tineke Aarts.

In deze roman vertelt de schoonzus van Juliette Bonave dat ze zo weinig tijd om te lezen heeft. Het laatste boek dat ze gelezen heeft, is Zen en de kunst van het motoronderhoud van Robert M. Pirsing. Zodoende ben ik het boek ook maar eens gaan opslaan.

Een boek dat vertelt over de motorvakantie van de hoofdpersooon en ik-verteller door Amerika. Hij reist door verschillende staten en natuurgebieden, met als eindbestemming Calafornia. Het zijn plaatsen waar de ik-verteller eerder is geweest. Hij laat ze zien aan zijn zoon die achterop de motor zit.

De roadnovel waar het boek in eerste instantie op lijkt, wordt onderbroken door uitvoerige filosofische gedachten en flashbacks van de verteller. Soms ligt er een verband met de gebeurtenissen onderweg. Dat geldt zeker voor de opmerkingen die hij heeft over de verschillende motorrijders.

De ene motorrijder is heel zuinig en spaarzaam met zijn motor. Hij durft en wilt er vooral niet teveel zelf aan doen. Voor elke wissewasje, zelfs om de olie te verversen, gaat hij naar de garage. Dat is zijn medereiziger John Sutherland en zijn vrouw Sylvia.

De ik-verteller is een andere motorrijder. Hij vindt het heerlijk om te prutsen aan zijn motor, onderdelen te vervangen en te proberen om hem weer aan de praat te krijgen als hij hapert.

Het zijn beschouwingen die de ik-verteller geeft in zijn verhaal. Daarbij afgewisseld door het levensverhaal van ene Phaedrus. Het is het alterego van de verteller. Hier komt het verhaal over de zoektocht naar het ware. Een reis langs universiteiten als student, docent en onderzoeker.

Zijn zoon Chris vormt een mooie tegenhanger. De jongen worstelt met zichzelf en met zijn vader. De verteller botst regelmatig met zijn 10-jarige zoon. Ze lijken weinig begrip voor elkaar te hebben en de verteller ziet hem soms meer als tegenstander dan als medestander. Langzaam maar zeker brengt de reis hem in een staat van gekte. Ook een staat van zijn, maar onwenselijk.

Robert M. Pirsig: Zen en de kunst van het motoronderhoud, Een onderzoek naar waarden. Oorspronkelijke titel: Zen and the Art of Motorcycle Maintenance, An Inquiry into Values. Vertaald door Ronald Jonkers. 32e druk. Amsterdam: Ooievaar, 2001 [1976]. ISBN: 978 90 5713 535 3. 380 pagina’s. Prijs: € 19,99.Bestel

Slavernij en Burgeroorlog

img_20160731_192304.jpgEen reis door het Zuiden van Amerika, brengt automatisch 2 verhalen aan het licht. Het verhaal over de Amerikaanse Burgeroorlog en het verhaal over de slavernij. Beide aspecten zijn nauw met elkaar verbonden. Het ene komt voort uit het andere. Zonder de discussie over de afschaffing van de slavernij, zou er ook niet een Burgeroorlog zijn geweest.

2 verhalen in 1

Ook in Het diepe Zuiden van Paul Theroux komen beide aspecten van de Amerikaanse samenleving in het Zuiden aan bod. De Amerikaan uit het Zuiden verschilt van de Amerikaan uit het Noorden. Net als dat de slavernij nog altijd zichtbaar is. Bijvoorbeeld als je kijkt naar de leefgebieden van de zwarten. Zoals bijvoorbeeld als hij Cynthia Burton ontmoet en het katoengebied de Zwarte Gordel spreekt: zwart vanwege de vruchtbare grondm zwart vanwege de mensen.

Het verleden was niet dood, en niet voorbij. Cynthia was zelf zwart en legde de demografie van de Zwarte Gordel van nu uit door te verwijzen naar de slavernij, een herinnering die kon worden bezocht omdat de gevolgen nog steeds aanwijsbaar waren. (98)

De zwarte bevolking leeft gescheiden van de blanke in de minder vruchtbare gebieden. Ook beschikken ze stelselmatig over minder grond. Net als dat ze vaak achtergesteld worden. Al is dat moeilijk te bewijzen en wordt het vaak weggemoffeld. Daarom zijn de rellen in Dallas zo goed uit te leggen. Zwarte mensen worden in het Zuiden van de VS vaak achtergesteld.

Pijnlijke historie

Paul Theroux legt de pijnlijke historie bloot in zijn nieuwe reisboek. Hij bezoekt beide kampen en merkt hoe sterk de werelden gescheiden zijn. Een verhaal van achtergesteld zijn en een leven in armoede. Vaak veroordeeld zijn vanwege je huidskleur, waarbij de grote gemene delers – geloof en vuurwapens – eerder voor verdeeldheid zorgen dan voor eenheid.

Paul Theroux: Het diepe Zuiden, Vier seizoenen op tweebaanswegen. Met foto’s van Steve McCurry. Oorspronkelijke titel: Deep South. Nederlandse vertaling: Miebeth van Horn. Amsterdam/Antwerpen: Uitgeverij Atlas Contact, 2016. ISBN: 978 90 450 3051 7. Prijs: € 34,99. 508 pagina’s. Bestel

Bill Clinton

img_20160731_192320.jpgDe Amerikaanse oud-president Bill Clinton komt uit het Zuiden, merkt Paul Theroux op in zijn nieuwste reisboek Het diepe Zuiden. De president werd geboren in het plaatsje Hope, in het zuidwesten van Arkansas.

Hot Springs

Bill Clinton zat nog in de buik van zijn moeder toen zijn vader William Blythe verongelukte. Later trouwde zijn moeder met de ‘luie zuipschuit’ Roger Clinton en verhuisden ze naar het 150 kilometer verderop gelegen Hot Springs.

Paul Theroux haalt de schrijver uit Arkansas, Jay Jennings aan als hij het over de rassenscheiding heeft die Bill Clinton zich zou menen te herinneren in zijn autobiografie My life. Het zou vooral om sepiakleurige en nostalgisch gekleurde herinneringen gaan.

Zwijgen

Zo schrijft de Amerikaanse president over roomijsjes, pittige kaasburgers, appeltaart, films en bioscopen. Over het ‘echte’ onderwerp, de rassenscheiding, zwijgt Clinton in alle talen:

[H]ij zegt er niet bij dat de balkons en de achteringang van die bioscopen voor zwarten waren; dat motels en restaurants gesegregeerd waren; dat die zwarte buurt van Hot Springs ellendig arm en vervallen was. (398)

Paul Theroux rijdt met zijn auto door de andere kant van de stad waar Bill Clinton woonde. Hier ziet hij dat het 50 jaar later nog steeds arm en overduidelijk verwaarloosd is. Langston lijkt op een zwarte ‘lokasie’ in een buitenwijk van Johannesburg.

Grote projecten

Het is de kritiek die Paul Theroux heeft op de oud-president van de Verenigde Staten. Waarom zet het ‘Clinton Global Initiative’ zich in voor grote projecten in India en Afrika, maar verwaarloost het de arme mensen in eigen land? Het is een vraag die regelmatig terugkeert in Paul Theroux’ Het diepe Zuiden: waarom zoveel aandacht voor armoede in de wereld, terwijl de bevolking in eigen land bittere armoede lijdt?

Liever geen Bill Clinton

Het antwoord vindt hij niet. Al merkt Paul Theroux dat ze in het Zuiden Clinton liever niet zien komen:

‘Als CLinton hier kwam,’ zei Andre, ‘zouden die ouw jongens zeggen: “Waarom kom je hier? Waarom wil je dingen veranderen?”‘ Hij keek de kamer rond voor bevestiging en kreeg de knikjes die hij had verwacht. ‘Daarom doet hij dat niet.’ (463)

Zou Bill Clinton nu speciaal voor zijn vrouw gaan afreizen naar het Zuiden? Ik vraag het mij af. In het Zuiden hebben ze Bill Clinton namelijk door.

Paul Theroux: Het diepe Zuiden, Vier seizoenen op tweebaanswegen. Met foto’s van Steve McCurry. Oorspronkelijke titel: Deep South. Nederlandse vertaling: Miebeth van Horn. Amsterdam/Antwerpen: Uitgeverij Atlas Contact, 2016. ISBN: 978 90 450 3051 7. Prijs: € 34,99. 508 pagina’s. Bestel