Categoriearchief: selexyz scheltema

Het boekenparadijs

image

Een klein jaar geleden dreigde de grote boekhandelketen Polare om te vallen. Nauwelijks twee jaar daarvoor waren de boekwinkels van Selexyz en De Slegte bij elkaar gevoegd. Een bijzondere samenvoeging, vond ik. Zou een mooi fenomeen als De Slegte niet om zeep geholpen worden?

Best wel lef om daar ook een boek over te schrijven. Het boek lijkt jaarlijks minder kopers te hebben. De boekwinkels worstelen met een markt waar jaarlijks de procenten van af vliegen. Het kost grote moeite voor boekwinkels om overeind te blijven. En niet alleen boekwinkels hebben het moeilijk, ook uitgeverijen moeten vechten voor hun behoud.

Het boek Het boekenparadijs probeert de opkomst en ondergang van het boekenketen Polare te beschrijven. Het bestrijkt gelukkig niet zoveel tijd om er heel veel intriges bij te fantaseren. Het boek van Hanneke Chin-A-Fo en Toef Jaeger maakt een mooie reconstructie van deze tijd. Aan de hand van interviews met de betrokkenen en gesprekken die de twee NRC-redacteuren hadden met de mensen in en rond dit grote boekenketen.

Het verhaal van Polare is even spannend als treurig. Twee mannen zonder passie voor boeken – ze spreken over ‘boekjes’ – maar met een groot idee voor de boekhandels van Selexyz. Paul Dumas en Maurits Regenboog weten met geleend geld het fortuin bij elkaar te krijgen dat nodig is om doe hele boekwinkelketen over te nemen. Bovendien krijgen de avonturiers het voor elkaar dat het Centraal Boekhuis voor een periode de leveringsvoorwaarden verruimt.

Dat het ondanks al deze gunstige dingen toch mislukt. En niet zomaar een beetje, maar heel erg. Dat verbaasde mij destijds het meeste. De directie kreeg een riant salaris, maar het lukte de directeuren niet om de boekverkoop gelijkte tred te laten ophouden met het dalende markt. Ze blijven ver achter op de instortende boekenmarkt.

Het wachten is hoe lang de laatste stuiptrekking duurt. Dat gaat sneller dan verwacht. Zeker ook omdat de directeuren hun afspraken niet na komen. Dat geeft de genadeklap. Ze weten te weinig van boeken, ontberen de passie voor het boek en zijn meer bezig met geld dan met het product dat ze verkopen.

Na het faillissement belandt de boekwinkel waar ze hoort te zijn: klein en deskundig. Hier kan geen grote investeerder als ProCures tegenop. Daarmee is het verhaal van Het Boekenparadijs een boek dat onverwacht toch goed afloopt. Het besef dat je zomaar zonder boekwinkel kunt komen te zitten. Al is het de grote vraag hoeveel van de in dit boek genoemde boekwinkels zullen overleven.

Hanneke Chin-A-Fo & Toef Jaeger: Het boekenparadijs, De opkomst en ondergang van de grootste boekenhandelsketen in Nederland. Amsterdam: Ambo Anthos, 2014. ISBN: 987 90 263 2830 5. 218 pagina’s. Prijs: € 17,99.

Boekenopruiming – de allerlaatste fase

image
Bakken met boeken in de opruiming

Schreef ik vorige week dat de derde en laatste fase van de boekenopruiming bij Selexyz Scheltema was aangebroken, vandaag zag ik dat er nog een vierde fase is. Waarschijnlijk is dit de laatste fase: alle boeken voor 2,50 euro.

Ik kwam terug van de markt en liet mijn fiets met de zalmkop, aardappels en bospeen staan om even te snuffelen in de laatste bakken met boeken. Natuurlijk lag er nog een boek die ik vorige week ook kocht. Dat moest dan maar. Ik was allang blij dat het snelwegboek al wel weg was.

image

Zo snuffelde ik verder en wist nog 4 interessante titels eruit te ‘scoren. Boeken die ik normaal niet zo snel zou meenemen, maar nu wel heel verleidelijk waren. Ook omdat ze nog betrekkelijk recent zijn. Zo kocht ik de Noord-Amerika Special van het literaire tijdschrift Lava. Volgens de zwarte openingspagina’s de laatste. ‘Lava is definitief gestold’, staat er.

image

Dat ik die stolling 3 jaar later nog mag meemaken in de boekenopruiming, schept mijn verbazing. Het nummer van ruim 350 pagina’s bevat prachtige korte verhalen uit Noord-Amerika, vertaald door studenten van de vertalersvakschool. En dat allemaal in de laatste week van de opruiming.

Snelwegverhalen

image
Het boek Snelwegverhalen van Melle Smets en Bram Esser

Bij de boekenopruiming kocht ik het boek Snelwegverhalen van Melle Smets en Bram Esser. Ik kies bij de opruiming vaak een boek dat ik anders niet zo snel zou kopen. De derde fase van de boekenopruiming geeft je de kans een boek te nemen dat grenst aan je belangstelling. Ik laat mij dan verrassen. Het boek van Smets en Esser is precies zo’n boek.

De snelweg is het grootste monumentale bouwwerk van Nederland. Het vormt in elk geval de grootste infrastructurele ingreep van de 20e eeuw. Het landschap in Nederland is ingrijpend veranderd sinds de komst van snelwegen. Ze doorkruisen steden en natuurgebieden. Op vrijwel elke plaats in Nederland hoor je wel een snelweg ruisen.

Een stad
Dat de snelweg zich bijna gedraagd als een stad, vol van verhalen, gebeurtenissen en emoties, lijkt minder vanzelfsprekend. Een kunstenaar (Melle Smets) en filosoof (Bram Esser) gaan in Snelwegverhalen samen de snelweg op voor dertig dagen.

Ze noemen het een snelwegsafari of expeditie, hun tocht over de Nederlandse snelwegen. De weg is voor de twee niet het middel om ergens te komen, maar het doel op zich. Als ze op de eerste pagina in de verbouwde Volkswagen Passat de snelweg A15 bij Charlois oprijden, is hun expeditie begonnen. ‘De expeditieleden schudden elkaar de hand, want ze hoeven nergens meer heen, ze zijn reeds op de plek van bestemming. Het onderzoek kan beginnen.’

Onderzoek
En dat is een heel bijzonder onderzoek. Een onderzoek van parkeerplaatsen, pleisterplekken, snelwegboulevards, tankstations en bijzondere bouwwerken. Het levert een spannend boek op, waarin mensen vooral een rol spelen. De afwisseling van de teksten van Bram Esser en de prachtige tekeningen en fotocollages van kunstenaar Mele Smets maken het tot een avontuur om te lezen.

image
Een infografic over de uitspanning Frans op den Bult langs de A1

Fascinatie
Ik kan mij die fascinatie voor de snelweg wel voorstellen. Het is vergelijkbaar met de trein. De ijzeren spoorwegen maken de wildste capriolen om via bruggen, viaducten en vreemde constructies ergens te komen. De snelweg heeft dat ook. Ik heb bijvoorbeeld vaak bij knooppunt Buren gefietst of gelopen. Of ik verbaas mij over het razende verkeer bij knooppunt Muiderberg. Het laat zien dat je op de snelweg minder ziet dan erlangs. Het boek Snelwegverhalen zoekt die verhalen en beelden. Daarmee is het een heerlijk boek om te lezen.

Blog
Melle Smets en Bram Esser reisden over de Nederlandse snelwegen van 16 oktober tot 15 november 2009. Onderweg hielden ze een blog bij. Hier is ook achtergrondinformatie te vinden over dit bijzondere project: snelwegsafari.nl

Canto ostinato in boekwinkel

image

De Canto ostinato temidden van boeken. Het klinkt als 2 paradijselijke genoegens bij elkaar. Ik mocht het vanmiddag meemaken in boekhandel Selexyz Scheltema in Almere.

Het iniatief van een stel liefhebbers kreeg erg veel belangstelling. Sommige mensen kwamen bewust even langs. Anderen lieten zich erdoor overvallen. ‘Ik moet eigenlijk weg, maar het lukt me niet’, zei een luisteraar tegen mij. Hij was veranderd van een boekkoper in een luisteraar.

De muziek van Simeon ten Holt doet dat met je. ‘Het stuk grijpt je of grijpt je niet’, zei kenner Jeroen van Veen laatst tegen mij. Een andere weg is er niet. Dat heb ik vanmiddag bij de boekhandel wel gemerkt. Het geroezemoes, het winkelalarm en kinderen die hun moeder roepen. Het maakt allemaal niet uit. Je wordt meegenomen door de muziek.

Vandaag gebeurde het in estafettevorm. De 4 piano’s werden afwisselend door in totaal 14 pianisten bespeeld. Daar waren 6 zaterdagen repeteren in de Kunstlinie voor nodig op liefst 8 piano’s. Sommige pianisten hadden dit stuk namelijk nog nooit gespeeld. Ook speelden professionals en amateurs door elkaar. Het resultaat was niet altijd zuiver en het tempo mocht van mij een tikkeltje hoger. Toch vond ik het een mooie uitvoering. Zeker voor een onschuldige middag winkelen.

Opnieuw werd ik bevangen door de tonen, akkoorden en ook de melodie. Het greep niet iedereen, sommige mensen vluchtten de boekwinkel uit. Maar de hoeveelheid publiek dat bleef zitten, was ongekend.

V&D
‘Verschrikkelijk, wanneer is het nou afgelopen? Het gaat maar door.’ Een verkoopster van de bovengelegen V&D liet haar collega haar mening ongezouten weten. Haar collega vond het echter prachtig. ‘Maar met de muziek in de winkel erbij’, probeerde de medewerkster nog. ‘Toch vind ik het mooi’, antwoordde ze zeker.

De meneer die eigenlijk wat anders te doen had, liep even weg voor zijn afspraak en kwam een halfuurtje later weer terug. Gegrepen door de muziek. En weet je wat het leukste is: luisteren en gelijk bladeren in het boek. Het is dan net of een engeltje je ogen en oren tegelijk kust.

Victor Klemperer de Shakespeare onder dagboekschrijvers

De dagboeken van Victor Klemperer

Victor Klemperer (1881-1960) is de Shakespeare onder de dagboekschrijvers. De Joodse hoogleraar woonde een groot deel van zijn leven in Dresden en hield al vanaf zijn 17e jaar een dagboek bij. Het zijn indrukwekkende dagboeken, misschien wel de indrukwekkendste getuigenissen van de Tweede Wereldoorlog. Misschien wel het aangrijpendste deel van zijn dagboeken is de periode 1933 tot 1945. Hierin lees je hoe de macht van Hitler zich langzaam maar zeker uitbreidt en ingrijpt in het persoonlijk leven van Victor Klemperer.

De dagboeken verschenen een paar jaar geleden in drie zeer dikke delen. Het verbaasde mij toen al dat iemand gedurende een mensenleven zoveel kon schrijven en er is nog veel meer. De periode 1918-1933 is bijvoorbeeld niet uitgegeven in het Nederlands. De dagboeken zijn ook in Duitsland postuum verschenen.

Ik had op het moment dat ik die drie dikke delen met dagboeken zag liggen in de boekwinkel, maar 1 wens: ze hebben.

Maar ze waren te duur. Voor elk deel vroeg uitgever Atlas 50 euro, de 2 verzamelbanden Tussen de wal en het schip waarin de periode 1945-1959 staat kostte zelfs 60 euro. Bedragen die mij deden duizelen en die ik werkelijk veel te hoog vond. Ik nam me gelijk na de wens 1 ding voor: als ze ooit in de aanbieding komen, dan koop ik ze!

De wens ging gisteren in vervulling. Omdat ik vaste klant ben, kreeg ik een uitnodiging om gisteravond als eerste in de bakken van de uitverkoop te snuffelen. Daar lagen ze: de drie delen met de dagboeken en herinneringen van Victor Klemperer. Enorm dikke boeken die mij nu voor nog minder dan de prijs van 1 toekwamen. Ze staarden mij direct bij binnenkomst al aan en lieten mijn gedachten niet meer los. Ik nam ze mee en was helemaal gelukkig.

Hoe ongelukkig het levensverhaal van Victor Klemperer ook mag zijn, het verhaal van de verschrikkingen in de oorlog en het verhaal van de tijd van het communisme erna. Aan de andere kant kun je een mooiere en vollediger levensgeschiedenis weinig vinden…

Mulisch en de boekhandel

Het Mulisch plekje bij boekhandel Selexyz Scheltema in Almere

Het land is in rouw vanwege het heengaan van een groot schrijver, maar in de boekhandels die ik vandaag bezocht vond ik weinig sporen van dit bericht. Een extra journaaluitzending, veel uitzendingen op televisie, extra krantenbijlages waarin de schrijver geëerd wordt. Iedereen zegt wat, maar de boekhandel waarin ik vanmorgen stond, had geen enkel boek van Mulisch op voorraad.

De Almeerse Selexyz Scheltema waar ik vanmiddag even rondneusde, liet ook weinig zien van Mulisch.
Of het moesten de twee goedkope uitgaven zijn van De aanslag (10 euro) en Het stenen bruidsbed (7,50 euro). In de kast bij de M stonden Twee vrouwen en een pocket van Siegfried. Niks geen Compositie van de wereld of De zaak 40/61. Boeken die naar mijn oordeel in deze dagen echt niet mogen ontbreken naast natuurlijk de magnum opus De ontdekking van de hemel.

Ik zou van een boekhandel verwachten dat ze een knus hoekje maken waarin mensen eventueel hun gedachten bij het werk van Mulisch kunnen opschrijven. Daar staan dan wat boeken van de schrijver en kunnen mensen eventueel boeken bestellen die er niet staan.

Het lijkt misschien dat je op zo’n manier een slaatje wilt slaan uit de dood van iemand, maar naar mijn mening is dit gewoon inspelen op de actualiteit. Mulisch is dood en dat geeft aandacht aan het publiek. Het is misschien niet zo voorspelbaar als seizoensactiviteiten als Sinterklaas, Kerst en de zomervakantie, maar het toont wel dat je als boekhandel reageert op wat er in de wereld gebeurt.

Wat dat betreft roep ik alle boekhandels en bibliotheken van de gelegenheid gebruik te maken en ergens een plekje te maken dat mensen de mogelijkheid biedt om even stil te staan bij de dood van een schrijver.