Categoriearchief: schilderen

Avercamp, Voerman en Claassen

hendrick-avercamp-ijspretHet schilderij van Hendrick Avercamp viel Doris een beetje tegen. Ze had meer schilderijen van deze kunstenaar in het Stedelijk Museum Kampen verwacht. Een zaal vol met wintertaferelen. Al speurend op internet vond ik dat dit alleen in 2010 in het Rijksmuseum is geweest, waarbij een kleine 20 schilderijen van Avercamp bij elkaar verenigd waren. Dat moet een bijzondere tentoonstelling zijn geweest.

Voor de liefhebber van het vorstenhuis is er in het Stedelijk Museum Kampen een complete collectie schilderijen waarop alle vorsten van Oranje staan afgebeeld. Ook op het gebied van religie is veel te vinden. Ik was zelf best getroffen door het zwaard waarmee in vroeger tijden vonnissen werden uitgevoerd. Niet alleen het afhakken van ledematen, maar ook onthoofdingen werden met dit mes gepleegd. Het stond er roestig en dreigend.

20141005_145828

Tom Claassen

Van de tijdelijke tentoonstelling van Tom Claassen heb ik vooral onthouden dat hij de maker is van de vijf olifanten bij knooppunt Almere, de T-splitsing van A6 en A27. Er stond zelfs een klein exemplaar in het Kamper museum. De rest van het werk sprak minder tot mijn verbeelding. Met uitzondering van de drie dames en de danseres. Wat de schaal met knikkers en schelpen er deed, weet ik niet.

jan-voerman-koe-op-stal

Jan Voerman

Ook kwamen we een oude bekende tegen: Jan Voerman sr. Hij is in Kampen geboren in 1857. Een medewerkster van het museum wist mij haarfijn te vertellen waar hij geboren is. Van hem stond een schilderij van een koe op stal. Een vrij zeldzaam binnentafereel van een schilder die vooral buiten schilderde, met uitzondering van de stillevens van bloemen in de mosterdpot. Van dit laatste lag ook een klein schilderijtje.

Overigens vertelde het schilderij met de koe het bijzondere verhaal van de stadsboerderijen die Kampen telde. Aan het begin van de 20e eeuw moeten er zo’n 75 hebben bestaan. De koeien liepen zo midden in de stad en werden via de voordeur het huis binnenhaald. Op een gemeenschappelijke weide konden de dieren in de zomer grazen. Een verhaal dat voor veel Zuiderzeestadjes gold, maar dat bij mijn weten niet meer in gebruik is. In Kampen verdween de laatste stadboer in de jaren 1980.

Zo had de Stomme van Kampen ons verleid naar Kampen te komen. Een leuk uitje voor de zondagmiddag. Zeker ook omdat in Kampen zo’n heerlijke zondagsrust heerst waar het heerlijk tegen zondigen is door het zelf te negeren.

20141005_145717

Kijk voor meer informatie over Hendrick Avercamp op de website van het Rijksmuseum.

Stedelijk Museum Kampen

oude-raadhuis-kampenHet boek De stomme van Kampen van Thea Beckman dat Doris op dit moment leest, lokte ons naar de IJsselstad. Niets leuker dan in de plaats van deze bijzondere schilder Hendrick Avercamp (1584-1634) naar zijn werk te kijken. Wie weet konden we onderweg gelijk even het Observatorium bekijken. Ik ben gek op landschapskunst.

Observatorium

Om met het laatste het eerste te beginnen, als je erlangs rijdt over de N307 zie je een geluidsscherm waar in dikke letters Observatorium staat geschreven. Het glas houdt het verdere zicht op de groene heuvels weg en het is onmogelijk om er te komen. Je schijnt een hele omweg te moeten maken via Swifterband en andere b-wegen om er een kijkje te kunnen nemen.

De weg naar Kampen kenden we al van het hondjes kijken twee jaar geleden. Nu zouden we de binnenstad zelf gaan verkennen. En het is zeker een aanrader om Kampen op zo’n dag in oktober te bezoeken. Alle winkels zitten dicht, er is geen hond op straat en er is weinig te beleven. Perfect voor een bezoek aan het museum.

bijzonder-gemetselde-schoorsteen-stadhuis-kampen

Stedelijk Museum Kampen

Het Stedelijk Museum Kampen is gevestigd in het oude raadhuis. De Schepenzaal uit 1545 is het pronkstuk in dit gebouw. De wanden waarboven een lange rij speren staat uitgestald, de prachtige schouw en de plek waar de Schout en schepenen zaten. Het zijn allemaal indrukwekkende bouwwerken. Bovenop de schouw kijkt Karel V toe. Het gewelf in deze ruimte sluit alles heel mooi af.

Daarnaast bekeken we op de bovenste etage de twee werken van Hendrick Avercamp, de Stomme van Campen. Het is een schilderij in bruikleen van het Rijksmuseum met een ijstafereel erop. Het is een klein schilderijtje op een houten paneel. Direct viel de verfijnde verwerking van Avercamp op. De rietkragen, zelfs de glinstering van de schaatsen en de fijne uitwerkingen van de ijspret was buitengewoon fijngevoelig vastgelegd.

hendrick-avercamp-ijspret

Wordt vervolgd…

Zonder titel – #50books

image

Een titel richt, stuurt de lezer of de kijker ergens heen. Daarom is een boektitel zeker niet te verwaarlozen. De titel vertelt wat je kunt verwachten. Daarmee misleidt hij de lezer net zo goed als dat hij hem begeleidt bij het lezen. Het is een hulpmiddel, maar net zo vaak een afleidingsmanoeuvre.

Schilderij

De titel van een schilderij drukt de kijker ook in een bepaalde richting. Laatst brak ik mij over de titel van een schilderij van Bruegel. Ik schreef het verkeerd op, uit mijn hoofd. ‘Het gevecht tussen vasten en vastenavond’ schreef ik. Het moest zijn ‘De strijd tussen carnaval en vasten’.

De titel geeft duiding aan de interpretatie van het schilderij. Zonder deze achtergrondinformatie bekijk je het schilderij op een heel andere manier. De titel vult aan, duwt je in een bepaalde richting, maar misleidt evenzeer.

Drie levens

Dat gebeurt bij een boek ook. Ik neem de titel tot mij als ik het opensla, maar ik laat mij bij het lezen er niet door beheersen. Zeker ook ik vroeg mij af wat De drie levens van Tomomi Ishikawa eigenlijk te betekenen had, maar heb mij daar niet meer over gebogen.

Het antwoord op de vraag ligt misschien besloten in het boek, maar ik weet niet of het mijn zienswijze verandert. Daarvoor is het boek ook te raadselachtig. En die raadselachtigheid maakt het ook tot een heel mooi boek.

Deze week publiceer ik nog twee blogs over het boek, mogelijk ligt het antwoord rond de titel besloten de blog die ik morgen publiceer. Ik vind het heerlijk om de interpretatie van zo’n boek over meerdere blogs te spreiden. Bij het boek van Benjamin Constable zijn dat er liefst vijf geworden. Een beetje veel, maar dat is het boek zeker waard.

Gewichtige titel

Je moet oppassen de titel niet meer gewicht te geven dan het al heeft. Dat je ervan bewust bent dat hij misleidt en je een bepaalde richting opduwt, is genoeg. Soms blijf je verstoten van het antwoord.

De is reactie die Benjamin Constable aan Peter schreef ook maar een mening. Zou de betekenis heel sterk veranderen als het boek Drie levens van Tomomi Ishikawa zou heten? Het biedt meer ruimte in interpretatie, maar of de duiding daardoor verandert?

Het boek blijft het boek. En daar ben ik blij mee want als het alleen van de titel zou afhangen zou het lezen van de titel genoeg zijn. Gelukkig volgt na de titel een lang verhaal waarbij ik de titel het liefst vergeet en mij het liefst laat meenemen door de rest van het verhaal.

#50books

Dit is het antwoord op vraag 3 van het blogproject #50books. #50books is een initiatief vanPeter PellenaarsMartha Pelkman heeft in 2014 het stokje overgenomen. Bekijk mijn andere bijdrages voor dit bijzondere boekenblogproject. 

Schilderij in roman – #50books

image

Een schilderij of een muziekstuk in een boek, daar kan ik erg van genieten. De vermenging van muziek, schilderijen, beelden, gedichten, films of andere boeken versterken de roman.

Een boek waar ik het ontdekte was het boek dat ik kortgeleden las voor het project Een perfecte dag voor literatuur van Notjustanybook.nl. Het gaat om het schilderij ‘De strijd tussen carnaval en vasten’ uit 1559 van Pieter Bruegel. Dit schilderij speelt in de roman Jouw gezicht zal het laatste zijn van João Ricardo Pedro een belangrijke rol.

De roman van de Portugees João Ricardo Pedro bevat veel verwijzingen naar muziek en naar dit schilderij. Ik kan er erg van genieten. Het heeft bij mij voor een hernieuwde belangstelling voor het werk van Pieter Bruegel gezorgd. Daarbij werd ik ook gesteund door de enthousiaste verhalen van Jacob Jan Voerman. Zeker als je het boek van de kunstenaar Harold van de Perre erbij leest.

Deze Belgische kunstenaar laat op een onthutsende wijze zien dat Bruegel een uitstekend observator is. Zijn schilderijen bestaan uit eindeloos veel verschillende taferelen en verwijzen naar universele menselijke waarden. De link die Harold van de Perre legt tussen het schilderij ‘De triomf van de dood’ en de holocaust gaat ver, maar is zeker onthutsend.

De roman Jouw gezicht zal de laatste zijn, maakt dat die belangstelling in mij wakker. Dat kreeg ik bijvoorbeeld niet toen ik de Da Vinci Code las. De romans van Dan Brown irriteren mij daarvoor teveel. Er zitten teveel fouten en toevalligheden in en daar kan ik alleen tegen als de verteller daar de spot mee drijft.

De versmelting van verschillende kunstvormen vind ik erg mooi. Zo inspireert muziek mij heel vaak bij het schrijven van een gedicht. De componist Franz Liszt doet dit bij heel veel werken. Hij verwijst dan naar de ervaring in de Sixtijnse kapel of verwerkt de Goddelijke komedie in muziek. Erg inspirerend is het om daar weer zelf mee aan de slag te gaan.

Het geeft een extra laag aan een boek en helpt je mee om bepaalde schilderijen te waarderen. Het is een vorm van totaalkunst. Een vorm die ik terugvond in het theater van Jacob Jan Voerman en die hij nog verder mag verdiepen. Het is mooi en het versterkt de beleving door de prikkeling van meerdere zintuigen.

#50books

Dit is het antwoord op vraag 2 van het blogproject #50books. #50books is een initiatief vanPeter PellenaarsMartha Pelkman heeft in 2014 het stokje overgenomen. Bekijk mijn andere bijdrages voor dit bijzondere boekenblogproject. 

Noppende paarden

image

De mooiste vondsten in de kringloopwinkel zijn de boeken waarmee je net mee bezig bent. Of dat werk dat je net zoekt. Als je zoiets voor een zacht prijsje op de kop tikt, is mijn hele dag goed.

Zo vond ik even onverwacht als gewenst het boekje Voerman’s paarden, samengesteld door Jan Voerman sr. bewonderaar Henk van Ulsen. Ik hoorde veel over deze acteur en Voerman-verzamelaar van Jacob Jan Voerman. Het was zelfs zijn droom om samen met deze bekende Overijsselse acteur een toneelstuk te schrijven en te spelen over de twee Voermannen.

Noppende paarden

Jacob Jan sprak even raadselachtig als het woord zelf is over ‘noppende paarden’. Hij vertelde dat deze aanduiding de paardenschilderijen van Jan Voerman met een geheimzinnigheid omhulde. Niemand wist precies wat het was. Het riekte naar iets dat misschien wel een beetje vies was. Had het met de voortplanting te maken of was het iets anders.

De paarden van Jan Voerman zijn bijna even sprekend als zijn wolkenluchten. Het mooiste is natuurlijk de combinatie van paarden die in de uiterwaarde staan. De IJssel op de achtergrond en boven dit alles de wolkenhemel.

Schilderijen en gedichten

In het boek Voerman’s paarden staan de schilderijen afgewisseld met gedichten over paarden van onder andere Gerrit Achterberg, Jan Baeke, Ida Gerhardt en Rudger Kopland. Het boek bevat de schilderijen uit de Voerman-collectie van Henk van Ulsen, die de Hannema-de Stuers Fundatie in 1994 verwierf.

In haar inleiding bij dit boek vol paarden – in woord en beeld – geeft Saskia Derksen een duidelijke omschrijving van het woord noppen, dat volgens het Woordenboek der Nederlandsche Taal een Gelders woord is:

Met noppen wordt bedoeld dat twee paarden in tegengestelde richting naast elkaar staan, de hoofden naar elkaar toegewend en elkaar zachtjes met tong of tanden de noppen (oneffenheden) uit de vacht masseren. (15)
image
Noppende paarden van Jan Voerman sr.

Winterlandschap

winterlandschap-voerman-detailHet overweldigende winterlandschap had ik al in het boek over Jan Voerman junior had gezien. Wat een schilderij. Ik dacht eerst dat het een foto was, keek nog een keer heel goed. Nee, het is een schilderij. Dan in het echt. Zoveel mooier, levendiger. Alsof je zelf het spoor van voetstappen in de sneeuw achter je gelaten hebt. Zo sprekend dat de kleur van het wit niet in een afdruk is te vereeuwigen.

Tenslotte naar het huis van Voerman sr. aan de kade. Daar waar de bijzondere luchten overdrijven en waar hij onrustig werd bij onrustig weer. Dan moest hij naar huis. De lucht is vandaag ook prachtig. We maken een foto voor het huis en fantaseren bij het kleine atelier langs de weg. Was dit zijn atelier? We weten het niet. Er schijnen nog vaak mensen te schilderen in het zeshoekige gebouwtje.

doris-en-jacob-jan-voor-het-huis-van-voerman
Jacob Jan Voerman staat samen met Doris voor het huis van zijn overgrootvader.

Maar dat landschap, het groene gras dat in de herfst zo anders groen is dan in het voorjaar of de zomer. Volgens Jacob Jan omdat de zonder lager staat en daardoor anders valt. Terwijl ik denk dat de samenstelling van het gras anders is in de herfst. Waarschijnlijk ligt het aan beide.

Dan de imposante luchten die voorbij komen. Boven ons zweven schaapjeswolken aan het einde van de horizon prachtige wolkenstraten. Ergens anders weer een paar vage vegen. De hemel kan niet op. Ik voel zijn aanwezigheid hier sterker dan bij zijn voordeur.

Lees ook de andere bijdragen over deze ontmoeting: