Categoriearchief: politiek

Overbodige goden

image

Wotan laat zich in Elfriede Jelineks politieke pamflet Rijngoud niet uit het veld slaan door het betoog van zijn dochter Brünnhilde. Sterker nog, het sterkt hem in de overtuiging dat de goden niet meer nodig zijn. Hij is verworden tot een spook dat door Europa waard. En dat vindt hij prima. Van hem hoeft hij niet zonodig de mensheid te redden. De mens is zelf een god geworden:

Dat is de revolutie: dat iedereen overal naartoe kan gaan, als een god, en tegelijk thuis kan blijven of in het cafénet, in het internetcafé, dat ook allang niet meer wordt gebruikt omdat ieder mens zijn eigen hotspot is, iedere mens is heet en hij heet ook zus of zo en hij is ook zijn eigen portaal, alleen is geen mens nog zichzelf, iedereen is in zichzelf gekeerd of zit met zijn toestel in een normaal café, want het portaal waar hij doorheen moet, is hij immers zelf, ieder in zichzelf of waar hij graag wilde zijn. De ene freak naast de andere. (230)

Daarom moet de mensheid zichzelf maar zien te redden en verdwijnt Wotan. Geen contracten meer voor Wotan. Alleen de liefde zou hem nog kunnen prikkelen.

Elfriede Jelinek trekt Wagner in onze tijd. De goden zijn geen goden meer en hebben aan kracht verloren. Een leuk spel met de opera’s van Wagner. Ze weet met humor de bombastische componist te doorbreken. Maar het vraagt bijna evenveel concentratie als het luisteren naar een opera van Wagner.

De zwaarte is soms een lichtheid, maar vaker sleurt de lange gedachtestroom je mee. Zonder er erg in te hebben verdwijnen de mooie zinnen en gedachten in een kolkende maalstroom waar je als lezer geen enkele vat op hebt. Als je dat overwint, heb je een heerlijk boek in handen. Maar het vraagt wel wat van je om daar te komen.

Elfriede Jelinek: Rijngoud. Roman. Oorspronkelijke titel: Rein Gold. Vertaald door Inge Arteel. Amsterdam: Querido, 2014. ISBN: 978 90 214 5501 3. 238 pagina’s. Prijs: € 22,99.

Wagner als politiek pamflet

image

Rijngoud heet het nieuwste politiek pamflet van Elfriede Jelinek. Het boekje is een dialoog tussen Wotan en zijn dochter Brünnhilde. In de opera Die Walküre van Richard Wagner is zij ongehoorzaam aan haar vader. Ze helpt Siegmund in het gevecht met Hunding. Het maakt haar vader razend als hij erachter komt.

Met dat gegeven speelt Elfriede Jelinek in haar pamflet. De dialoog heeft ze verplaatst naar onze tijd. Ze wendt de kredietcrisis en de hebzucht van de mensheid aan voor een aanvulling op Wagners opera. Ze doet dit in een dialoog waarbij de gesprekspartners pagina’s lang als een gedachtestroom hun betoog opbouwen.

Het is ontzettend wennen deze bijzondere stijl. De monologen komen langdradig en soms eentonig over. Maar bij het idee dit verhaal weg te leggen, werd ik toch gegrepen door de eindeloze gedachtestromen van de twee personages uit Wagners opera.

De gedachten van de Wotan en Brünnhilde komen voorbij zoals het water van de Rijn onder je doorstroomt als je op een brug staat. Het sleurt alles mee. Niet zozeer alles wat erbij hoort, maar meer wat het tegenkomt.

En dat is best veel. Brünnhilde bevecht de geldzucht van haar vader. Ze vindt dat Wotan het rijngoud dat hij gestolen heeft moet teruggeven. Hij is het niet met haar eens. Hij stelt dat de mensen zelf hun schulden niet willen terugbetalen. Bovendien brandt het huis dat hij heeft betaald met het verworven goud: er is vuur op het dak:

Het isolatiemateriaal brandt helaas ook, wat eigenlijk niet zou mogen. Je kan ook nergens meer van op aan, want eigenlijk zou dat materiaal een brand moeten verhinderen, moeten afremmen, niet activeren, en nu staat het zelf in brand! Geen wonder dat jij jouw jaloezie, jouw oude haat niet afremt, kind! Wij goden hebben ons vermogen volledig aan de arbeid van anderen te danken, maar daarvoor hebben we uiteindelijk ook betaald, met tegenzin. En dan brandt ons huis af omdat de reuzen het verkeerde isolatiemateriaal hebben gebruikt! Polystyreen voor de polymorfen, die de anderen polyform bedriegen. Zelfs in de gedaante van een draak! Recht geschiedt hun, en het recht komt bovendien ook van hen. Zo. (83/84)

Hij wil de mensheid dus niet redden en vlucht in zijn reislust. Brünnhilde probeert hem nog over te halen door te zeggen dat de goden door deze mensheid zijn vervangen door auto’s, televisie en internet. Zelfs de opera is vervangen door concerten en de robots maken de walküren overbodig.

Lees morgen verder: Overbodige goden

Elfriede Jelinek: Rijngoud. Roman. Oorspronkelijke titel: Rein Gold. Vertaald door Inge Arteel. Amsterdam: Querido, 2014. ISBN: 978 90 214 5501 3. 238 pagina’s. Prijs: € 22,99.

Verkiezingsappel – #stemmen

image

Vanmorgen kreeg ik een appel op het station van een volksvertegenwoordiger. Het is een rimpelige vrucht en nodigt niet echt uit om te gaan eten. Blijkbaar groot ingekocht en de campagnemakers kwamen op het idee omdat de naam van de vrucht in de naam van de partij schuilt. Ik krijg een christen democratische appel van de christen democratische appèl.

Italiaanse man

De laatste dagen staan er veel politieke partijen bij de stations. Het doet me denken aan iemand die via twitter liet weten dat politici net Italiaanse mannen lijken. Voor het aanzoek doen ze een paar weken ‘misselijkmakend charmant’ om je daarna niet eens meer te zien staan.

Zweven

Ik weet niet meer wat ik moet stemmen. Het lijkt er steeds meer op dat het zweven bij verkiezingen toeneemt. Politiek lijkt steeds meer een emotioneel moment in plaats van gezond verstand. Het lijkt ook dat je je hart verpand voor een periode van 4 jaar. Politici maken niet waar wat ze zeggen. Doen en zeggen liggen mijlenver uit elkaar. En de kiezer kiest niet meer voor een ideaal, maar wat hem het beste uitkomt en aanspreekt.

Ik moet nog stemmen en weet vooral wat ik niet moet stemmen. Eerlijk gezegd blijven er weinig partijen over om nog op te stemmen.

Macht en Europese verkiezingen – #WoT

imageVandaag zijn de verkiezingen voor het Europese parlement. Politici beweren bij hoog en laag dat je stem belangrijk is. Je geeft zo een signaal af hoe belangrijk Europa voor jou is.

Het interessante van deze verkiezingen is dat Europa de meest ondemocratische regering van heel Europa bezit. Het parlement mag misschien over dingen beslissen, als een paar Europese regeringsleiders anders wil, gebeurt het anders. En die macht is heel groot.

Bij elke verkiezing komt bijvoorbeeld het onzinnige maandelijkse gereis van Brussel naar Straatsburg aan de orde. Als het Europees parlement het voor het zeggen had, zou deze onzinnigheid allang zijn opgeheven. Maar Frankrijk houdt een dergelijk besluit vanwege chauvinisme tegen.

En zo gaat eigenlijk alles, het Europees parlement mag misschien wel over iets beslissen, als een leider van een machtig land iets anders wil, dan gebeurt het niet.

Zo ligt de macht in Europa niet bij een democratisch gekozen parlement, maar bij het machtigste land. En politici mogen wel anders beweren, de kiezer heeft het als geen ander echt in de gaten.

Onderwijsvernieuwing

image

Steve Jobs heeft aan het eind van zijn leven in het contact met Obama gewezen op het hopeloos ouderwetse onderwijsstelsel. Hij verbaast zich erover dat de schoolklas nog helemaal is ingericht volgens een systeem waarbij de leerkracht voorin de klas bij het bord staat en de leerlingen uit het schoolboek hun informatie halen.

Leerkrachten moesten behandeld worden als specialisten, zei hij, niet als fabrieksarbeiders die aan de lopende band staan. Schoolhoofden zouden de bevoegdheid moeten hebben om hen aan te nemen en te ontslaan op basis van hun kwaliteiten. Scholen zouden tot minstens 6 uur ‘s avonds en elf maanden in het jaar open moeten zijn. (649)

Al het leermateriaal en tests moeten volgens Jobs digitaal beschikbaar zijn, aangepast aan elke leerling met directe feedback. Het vraagt om een heel andere inrichting van het onderwijs, afgestemd op elke individuele leerling en de leerkracht die daar als coach doorheen laveert. Het huidige onderwijs – ook in Nederland – is veel te veel ingericht op alles om de leerling heen en niet op de leerling zelf.

Politiek verlamt

Het project valt stil en Steve Jobs is teleurgesteld in Obama.

‘Hij heeft moeite met het geven van leiding omdat hij niet graag mensen schoffeert of wegstuurt.’

In zijn gesprekken met de president valt hem op dat politiek verlamt, zeker als je op een positie zit waarbij je macht afhankelijk is van anderen.

‘De president is heel slim, maar hij bleef maar redenen geven waarom dingen niet konden. Ik werd er woest van.’
Walter Isaacson: Steve Jobs, de biografie. Oorsponkelijke titel: Steve Jobs - the Biography. Vertaald door Rob de Ridder. 16e druk. Houten, Antwerpen: Uitgeverij Unieboek/Het Spectrum, 2013 [eerste druk: 2011].

Spanningsopbouw

image

Mirjam Pool houdt de spanning goed vast in haar boek Procedures en pistolen. Na het hoofdstuk over de gijzeling in het Almelose stadhuis, weet ze ondanks alle informatie de lezer goed bij zich te houden. Hierbij wisselt ze haar persoonlijke bevindingen bij het onderzoek mooi af met de dingen die haar duidelijk worden.

Het meest fascinerend is misschien wel het ‘beeldvormingshoofdstuk’ getiteld ‘De gemeente onder vuur’. Hierin vertelt ze over hoe de landelijke media de gemeente kapittelen, met als hoogtepunt de uitzending van Zembla in augustus 2008. Dat is drie maanden na de gebeurtenis.

In de reconstructie die het programma maakt, staan vooral de dingen buiten het drama centraal. De gemeente zou met twee maten meten, bepaalde ondernemers voortrekken en anderen juist achterstellen. Bovendien suggereert het programma dat wethouder Anthon Sjoers bij de aankoop van een stuk grond misbruik maakt van zijn positie. Hij zou het stuk grond vele malen onder de marktwaarde hebben verkregen.

Dat de gemeente dit enigszins over zich heeft afgeroepen door niet mee te werken aan het programma uit angst voor verdraaiing van de feiten, spreekt voor zich. De ophef die erover ontstaat op het stadhuis is ongekend, maar de gelederen roeren zich niet. Ze laten het allemaal over zich heenkomen. Intern is iedereen verontwaardigd, maar naar buiten toe gebeurt er weinig. Alle officiële uitingen die gedaan worden, lijken eerder olie op het vuur dan een goede blusdeken om de brand te weren.

Mirjam Pool wijdt dat aan de cultuur op het stadhuis. De gemeente Almelo leidt zeker wel aan bestuurlijke arrogantie en loyaliteit. Wie goed ligt bij de gemeente krijgt dingen makkelijker voor elkaar dan iemand die niet over de juiste connecties beschikt. Kritische geluiden worden snel monddood gemaakt, of zoals Mirjam Pool dat zegt in relatie tot loyaliteit:

Ik heb echter ook kunnen waarnemen hoe door het gebrek aan zakelijkheid een kritische houding al snel wordt opgevat als wantrouwen en gebrek aan loyaliteit (en ‘dus’ afgestraft). (200)

Ze raakt hiermee een deel van het wantrouwen waar het publiek mee worstelt. Die loyaliteit breekt ook op in tijden van crisis: er ontstaat een wij-zij-gevoel. Waardoor eigenlijk alleen maar de zaak verder escaleert. Als de deur dichtgaat, dan zal men wel iets te verbergen hebben, is het beeld bij het publiek.

Wordt vervolgd