Categoriearchief: ouderen

Schrijft Hendrik Groen een roman?

image

In zijn tweede dagboek doet Hendrik Groen een belofte voor het volgende jaar. Nog 3 weken en dan zit het jaar erop, dan heeft hij weer een vol jaar geschreven. Gymnastiek voor de geest, noemt de 85-jarige Amsterdammer het.

Wie schrijft, blijft. Dat geldt voor Hendrik Groen letterlijk. Het houdt de geest soepel en zo blijven de hersenen in beweging. Niet-schrijven zou aftakeling betekenen. Daarom heeft hij voor 2016 een nieuw doel gesteld:

[I]k ga in januari aan een roman beginnen. Ik heb tot nog toe alleen nog maar bedacht dat mijn boek zal gaan over twee oudere mannnen. Oude mannen zijn nou eenmaal mijn specialiteit. Ze zullen onontkoombaar een beetje op Evert en Hendrik lijken. (351)

Iets anders dan een nieuw dagboek. Dit dagboek bevat minstens de hilariteit als het vorige maar om nu elk jaar een nieuw melig dagboek van Hendrik Groen door te ploegen, is waarschijnlijk iets te heftig voor de lezer.

In het voornemen voor het schrijven van een roman, schuilt een mooie belofte: een roman van Hendrik Groen. Het sluit perfect aan bij de 2 reeds verschenen dagboeken. Ik zie er heel erg naar uit. Net als Hendrik zelf al beloofd aan het eind van de dagboekaantekening op maandag 7 december:

Ik krijg er zin in.

Nou ik zeker ook! Ik hoop dat Hendrik Groen inderdaad dit jaar aan het schrijven is gegaan. Een roman. Wat klinkt dat goed.

Hendrik Groen: Zolang er leven is, Het nieuwe geheime dagboek van Hendrik Groen, 85 jaar. Amsterdam: Meulenhoff, 2016. ISBN: 978 90 290 9076 6. 376 pagina’s. Prijs: € 19,99. Bestel

Veel lachen

image

De typering van de ouderen maakt ook het 2e dagboek van Hendrik Groen tot een boek dat je met heel veel lachen en soms een kleine traan leest. In Zolang er leven is weet de bewoner van het bejaardentehuis in Amsterdam Noord heel treffend zijn medebewoners te beschrijven.

Dat hij hiermee alle soorten ouderen typeert, lijkt mooi meegeenomen, maar is vooral het feest der herkenning voor de lezer. Hendrik Groen weet feilloos elke situatie in het bejaardentehuis te benoemen en vertelt er op een bijna afstandelijke manier over.

Hij kan dit doen omdat hij zichzelf niet spaart. Soms is hij zelf die norse, momperende bejaarde die hij opvoert in zijn dagboek. Het geeft niks. Iedere oudere kan zo’n dag hebben. Een jongere zelfs.

Juist de stereotype oudere die mopperend door het leven gaat en geen enkel vreugdevol moment lijkt te hebben, is het doelwit in zijn boek. En er zijn er heel veel van. Ze lijken wel allemaal geconcentreerd te zitten in het bejaardentehuis van Hendrik Groen.

Je wordt bijna blij als hij bericht dat een knorrende medebewoners is overleden. Het lijkt wel of je de zucht van verlichting door het hele huis hoort gaan.

De schattige momenten volgen bijna terloops. Zoals bij de latijd tevreden mevrouw Hoensbroek waarover Hendrik Groen het volgende opmerkt:

Zij heeft ooit een poging gedaan om het deel van haar AOW dat ze overhield aan het eind van de maand, terug te geven aan de uitkerende instantie door twee briefjes van twintig in een enveloppe te doen en op te sturen. Daar raakte het ambtelijke apparaat helemaal van in de war. Het heeft maanden geduurd voor die veertig euro weer bij mevrouw Hoensbroek op de bankrekening stond. De hele operatie moet honderden euro’s hebben gekost. (128/9)

Een heerlijk voorbeeld uit de werkelijkheid die zo gebeurt kan zijn. Niet dat ik zelf zo iemand ken, maar ik kan mij goed voorstellen dat er ouderen zijn die geld over houden en dat terug willen sturen. Dat dit het ambtelijk apparaat van de kaart brengt, is eerder een gegeven dan fantasie.

En dan heb ik nog helemaal niks over het echte verhaal verklapt…

Hendrik Groen: Zolang er leven is, Het nieuwe geheime dagboek van Hendrik Groen, 85 jaar. Amsterdam: Meulenhoff, 2016. ISBN: 978 90 290 9076 6. 376 pagina’s. Prijs: € 19,99. Bestel

Kunstfruit

image

Zo’n motief dat bijna stiekem binnendruppelt, zonder dat je het echt in de gaten hebt. Het is het raadsel van het fruit dat plotseling overal opduikt in het bejaardentehuis waar Hendrik Groen woont.

In zijn 2e dagboek Zolang er leven is schrijft hij over mandarijntjes, appels en bananen die worden gevonden door bewoners. Het verontrust de bewoners. Wie of wat zou erachter zitten? Een verwarde bewoner of is het de voorbode van een naderend onheil.

Het fruit wordt exotischer met een ananas en kiwi. Het personeel houdt het allemaal wat nauwlettender in de gaten, maar komt nog altijd niets op het spoor. Het fruit wordt niet meer opgemerkt, tot ineens een paar dagen later Hendrik Groen schrijft dat een nieuwe bewoner opstaat in een goedgevulde eetzaal. Het is mevrouw Lacroix die haar keel schraapt:

‘Zoals iedereen hier wel weet, ben ik performancekunstenaar.’ Gemurmel om haar heen. Velen hadden geen idee wat dat was. ‘Ik heb als zodanig de afgelopen twee weken een performance gegeven door op verschillende plaatsen fruit achter te laten. Als teken van vervreemding. En om te laten zien dat geven belangrijker is dan ontvangen. En omdat het gezond is.’ (31)

Verontwaardiging alom en een flinke commotie. Zo groot dat sommige bewoners het koekje bij de thee vergeten op te eten.

Kenmerkend voor de Hendrik Groen van het eerste dagboek (over 2014). Het fruit komt bijna terloops in de belevenissen in het bejaardetehuis binnengewandeld. Het verandert in een verhaallijn, waarvan de uitkomst even verrassend als vanzelfsprekend is.

Het is de alledaagsheid en de herkenbaarheid hiervan, dat het dagboek van Hendrik Groen zo leuk om te lezen maakt.

Hendrik Groen: Zolang er leven is, Het nieuwe geheime dagboek van Hendrik Groen, 85 jaar. Amsterdam: Meulenhoff, 2016. ISBN: 978 90 290 9076 6. 376 pagina’s. Prijs: € 19,99. Bestel

Vissenkom

image

De vissenkom in het bejaardentehuis van Hendrik Groen is een terugkerend fenomeen in zijn dagboek. Op 5 januari gaat hij op de koffie bij mevrouw Visser. Hij wordt overvoerd met cake:

Haar geleuter is nog slapper dan haar thee. Gezegd dat ik van de dokter geen cake mocht. Waarom dan niet? Ik zei dat het voor mijn bloedspiegel was. Die is met 20 tot 25 aan de hoge kant. Ik had die onzin eruit geflapt voor ik er erg in had maar zij vond het zeer verstandige taal. Ik heb wel drie plakken cake mee moeten nemen, voor als de spiegel weer gezakt was. Die liggen nu in het aquarium op de derde verdieping. (10)

De vissen leggen het loodje en er wordt een onderzoek gestart. Hij gaat zelf naar het afdelingshoofd om te melden dat hij een paar plakjes cake bij wijze van anoniem geschenk had neergelegd op de derde verdieping. Hij laat het verder schimmig.

Zijn vriend Evert vindt het een geweldig verhaal en gooit 6 gevulde koeken in het aquarium. De volgende dag drijven de resterende vissen in het aquarium. De 2 mannen genieten met volle teugen van het hele visincident.

De baldadigheid verdwijnt als ze deel uitmaken van het rebellenclubje ‘Oud-maar–niet-dood’. De dode vissen drijven niet meer in het aquarium, al kan Hendrik het niet laten regelmatig naar deze heldendaden te verwijzen.

Als de directrice camera’s wil ophangen is het huis in rep en roer. Dat willen ze niet. Al weet Hendrik dat de angst voor de camera betrekkelijk is:

Als AT5 opdraaft voor een honderdjarige weten ze van gekkigheid niet wat ze moeten doen om in beeld te komen. Bewoners die al jarenlang voornamelijk mompelen gaan opeens uit volle borst zingen. (163)

Het is die heerlijke humor waarmee Hendrik Groen de wereld om zich heen weet te beschrijven. Zonder veel moeite kun je dat als lezer verder invullen. Daar heb je weinig verbeeldingskracht voor nodig.

Wordt vervolgd

Hendrik Groen: Pogingen iets van het leven te maken, Het geheime dagboek. Amsterdam: Meulenhoff, 2014. ISBN: 978 90 290 8997 5. 328 pagina’s. Prijs: € 18,99. Bestel

Dromen achterna lopen

image

Een bijzonder boek is de roman Etta & Otto & Russell & James van de Canadese schrijfster Emma Hooper. Het vertelt het verhaal van Etta en Otto en hun vriend en buurman Russell. Etta vertrekt in het holst van de nacht om naar de zee te gaan lopen. Ze wil het water zien schrijft ze in een brief aan haar man Otto.

Gedurende de roman maakt ze tocht te voet door Canada, naar het oosten. Als haar man Otto ‘s morgens de brief vindt, gaat hij op zoek naar de wereldbol.

Er zat een lampje in waarvan het licht door de lengte- en breedtegraden naar buiten scheen. Hij knipte het aan en deed de gewone keukenverlichting uit. Hij zette de bol op het andere uiteinde van de tafel, bij de brief en de kaarten vandaan, en volgde een route met zijn vinger. Als ze naar het oosten ging, had Etta 3232 kilometer af te leggen. Naar het westen, naar Vancouver, 1201 kilometer. Maar ze zou naar het oosten gaan, wist Otto. (7/8)

Gedurende het verhaal trekt Etta door Canada. Ze loopt door het land, vergezeld door een coyote die ze James noemt, naar haar doodgeboren neefje en zoontje van haar bij de bevalling overleden zus Alma. Etta maakt haar tocht door Canada en krijgt steeds meer fans die haar in de steden aanmoedigen.

Het is een prachtig verhaal over een liefde tussen twee mensen. Etta, Otto en Russell zijn even oud. Otto en Russell groeiden met elkaar op, hebben bij elkaar in de klas gezeten en werden door Otto’s moeder tweelingbroers genoemd. Etta kwam bij de jongens in de klas als onderwijzeres. Ze gaf les in het schooltje aan de oudere jongens.

Bij het lezen van dit boek heb ik genoten. Het is een heel lief boek, boordevol met verwijzingen naar het verleden waarin veel gebeurd is. De 83-jarige vrouw maakt een indrukwekkende reis door heden en verleden, waarbij de twee in elkaar vervloeien doordat haar geheugen haar in de steek laat.

Daarmee is Etta & Otto & Russell & James een ontroerend levensverhaal dat heel beeldend, filmisch geschreven is. Het Canadese landschap met de uitgestrekte kale vlaktes komt hierin heel poëtisch tot uitdrukking. De lange voettocht door het land gedreven door het verlangen naar de zee. En de hartstocht van haar man Otto die van krantenpapier en meel levensgrote beelden maakt. Het geeft het verhaal nog meer kracht en verbeelding.

Ik heb genoten van dit verhaal waarbij de dromen van weleer letterlijk achterna worden gelopen. Het is nooit te laat om te doen wat er in je opkomt. Gevaren mogen er misschien zijn, het weerhoudt Etta niet om te doen wat ze altijd al wilde doen: het water zien.

Emma Hooper:Etta & Otto & Russell & James Oorspronkelijke titel: Etta and Otto and Russell and James Uit het Engels vertaald door Johan Hos. Uitgeverij Podium, Amsterdam, 2014. ISBN 987 90 5759 688 9. 320 pagina’s. Prijs: € 19,95.

Een perfecte dag voor literatuur

Dit is mijn bijdrage over Emma Hooper roman Etta & Otto & Russell & James. We lazen dit boek op 15 november bij Een perfecte dag voor literatuur van notjustanybook.nlLees de bijdragen van anderen in de reacties.

Tijgers in de nacht

image

Ruth wordt wakker van het geluid en geur van een tijger. Meteen belt ze haar oudste zoon Jeffrey op. Een tijger? vraagt hij. Ja, een tijger. Dat kan niet. Je hebt gedroomd. Ze laat zich sussen, al is ze er niet helemaal zeker van.

De volgende ochtend komt er een wildvreemde vrouw in huis. Frida Young. De regering heeft haar gestuurd, zegt ze. Ze komt Ruth verzorgen en helpen. Meteen belt ze weer Jeffrey. Zo slecht gaat het niet met haar dat ze hulp nodig heeft. Haar zoon die ver weg in Nieuw-Zeeland woont, ziet wel wat in de gratis hulp. Hij vindt het een goed gebruik van het geld van de belastingbetaler.

Een begin dat staat als een huis en waarvan je eigenlijk de afloop ook wel kunt raden. Het is te mooi om waar te zijn. Voor de blogmiddag van uitgeverij Meulenhoff lees ik Tijgers in de nacht van Fiona McFarlane. Het is een vertaling van het boek The Night Guest.

Ik ben gegrepen door het verhaal. Al komt het pas later. Het verhaal dut een beetje in. De herinnering aan haar overleden man Harry, het denken aan haar eerste liefde Richard en de mijmeringen over haar jeugd op Fiji. Het zijn allemaal ingrediënten die nodig zijn voor het verhaal, maar soms de aandacht verslappen.

Toch neemt het verhaal mij mee in de gedachtenwereld van een vijfenzeventig-jarige die langzaam wegglijdt in haar dementie. Ze raakt meer en meer in de war en vertrouwt helemaal op Frida. Ze gelooft deze vrouw op haar woord en laat heel haar leven van haar afhangen.

Er vallen gaten in het verhaal. De ongenode gast verstoort niet alleen de nachtrust. De tijger slaat ook overdag toe. Ruth hoort en ruikt het roofdier om zich heen, maar ze kan niets ondernemen. Ze duikt angstig in een hoekje. En ook al beweert Frida Young dat ze het dier heeft gedood, Ruth gelooft het niet helemaal. Ze blijft het dier horen en ruiken op die momenten dat het onheil toeslaat.

Zo weet Fiona McFarlane een spannend verhaal te creëren van de gedachtenwereld en vooral de fragmentatie van deze oude vrouw. Ze leeft in het verleden en de gebeurtenissen in het heden passen daar nauwelijks in. Alleen verliest de herinnering het van de dingen die nu gebeuren. Of zoals Ruth het zelf zegt:

Ze dacht aan Harry terwijl hij zo in de tuin lag, omdat ze wist dat hij dood was, en ze wist dat ze was vergeten dat hij dood was. Dat leek hetzelfde als vergeten dat hij had geleefd. Ze dacht voornamelijk aan hoe zijn gezicht eruit had gezien, naast haar in bed. Ruth dacht aan Harry en kneep in haar eigen hand. (279)

De herinnering zweeft door het verhaal en maakt het echt verhaal troebel. Daardoor zie je als lezer niet alles even helder. Het maakt het verhaal geheimzinnig en spannend tegelijk. Zo vind ik de passage waarin ze de bus naar het dorp pakt, heel sterk. In het dorp kent ze iedereen en is iedereen even vriendelijk tegen haar.

Als ze later met Frida naar het dorp gaat, lukt het haar amper om uit de bus te komen. Ook groet niemand haar die ze tegenkomt. Frida snapt niet hoe Ruth alleen het dorp in heeft kunnen vinden en ook weer is thuisgekomen. De lezer snapt pas veel later waarom Frida zo radeloos is als Ruth eindelijk thuiskomt.

Voor dat grote verhaal hoef je het boek niet te lezen. Het plezier geven de passages waarin de herinnering triomfeert en de verhalen van vroeger naar boven borrelen. Waarin het heden door de bril van het verleden wordt gezien. Het is de vertroebeling door de dementie die Fiona McFarlane prachtig weet te raken in haar boek.

Fiona McFarlane: Tijgers in de nacht. Vertaald door Dirk-Jan Arendsman. Oorsponkelijke titel: The Night Guest Amsterdam: Meulenhoff, 2014. 294 pagina’s. ISBN: 987 94 6023 922 9. Prijs: € 18,95