Categoriearchief: orgeldag

De Duif

We lopen langs de grachten en stappen het Begijnhof in. Dan gaan we op het Spui op een bankje in de zon zitten. We genieten van onze broodjes en kijken naar de vele toeristen die voorbij lopen. Hoe een wagentje van de gemeente het plein schoonzuigt. Een grote stofzuiger waar een grote stofwolk vanaf komt als hij over het plein rijdt en tussen de kinderkopjes het vuil wegveegt en opzuigt.

We genieten van de voorjaarszon. Het vriest, maar het is helemaal niet koud om hier te zitten. De zon doet de rest en warmt je heerlijk op. Als we later langs de plek lopen met Vlaamse frites waar we vroeger altijd een zak patat aten aan het einde van een dagje Amsterdam, gaan wij verder naar De Duif.

Langs de Munttoren in de richting van de Prinsengracht waar we moeten zijn. Voorbij de Amstelkerk, helemaal van hout, vanwaar je al heel mooi de imposante gevel van De Duif ziet. Verstopt achter de hoge bomen, maar door de kale wintertooi is het gebouw goed te zien. De kerk zelf is ook indrukwekkend. Hoeveel ruimte er achter zo’n gevel verborgen zit.

We zijn mooi op tijd. Tijd om te acclimatiseren en de ruimte tot je te nemen. Als ik dan aan de beurt ben om te spelen, geniet ik vooral van de subtiele kanten van dit instrument. Het blijft een bijzonder orgel in Amsterdam, met veel Brabantse elementen erin. Dat komt ook door de lange bouwtijd van dit orgel waarbij de mooie dingen met elkaar verenigd zijn.

Ik moet wennen aan het toucher en de positie van het pedaal. Ik probeer er wat voorbereide werken op te spelen en leer dat je ‘Erbarm dich mein’ echt veel losser moet spelen, anders wordt het zo’n brei. Het beste lijkt Brahms uit de verf te komen, samen met die rustieke verfdoos boordevol met een klankpalet in alle soorten en toonaarden. Een instrument om bij weg te dromen, zelfs als je erop speelt. Het halfuur is zo voorbij.

Lees verder: De wallen en Oude kerk »

2013 in blogs (7) – Muziek maken

image

Muzikaal volgt 2013 de weg die ik in 2012 insloeg. Met als hoogtepunten het spelen op het Smitsorgel in De Duif te Amsterdam en de rit langs vijf orgels in Groningen. Mijn vader schafte een ander pijporgel aan en ik hielp hem met de verhuizing.

Met improviseren ben ik verder gegaan op de ingeslagen wegen, met onder andere filmpjes op de orgels van De Duif in Amsterdam en De Rank in Zuidhorn. De maat houden is een punt van aandacht. Ik ben aan het zoeken naar nieuwe wegen, zoals ik afgelopen week heb gedaan met een improvisatie bij het gedicht Spiegel.

Lees verder

Dit is de zevende blog van tien blogs over 2013

Afstapje

image

Bij het bezoek aan de hervormde kerk van Zuidhorn, kocht ik het boek Zyne werken wyzen zyne kunde aan. Het boek behandelt de geschiedenis van het Freytag-Snitger-orgel in de kerk en verscheen bij de restauratie van het orgel. De schrijver en organist Kees Kugel signeerde het exemplaar speciaal voor mij. De aanzet van de hoofdletter K ziet er erg mooi uit.

Een hoofdstuk van het boek gaat specifiek in op de restauratie van het orgel. Dat is geschreven door orgeladviseur Stef Tuinstra. Hij schrijft over de activiteiten aan het orgel. Zo is er een nieuwe speeltafel gebouwd en zijn alle mechanieken gereconstrueerd. Het klavier zit aan de voorzijde van het instrument.

Over de plaats voor de organist achter het orgel schrijft Stef Tuinstra het volgende:

‘Het grote probleem deed zich voor van de veel te kleine zitpositie achter het oude klavier voor de tegenwoordig veel langere mensen. Veel organisten zouden zo helemaal niet op dit orgel kunnen spelen. Daarom is de balkonvloer bij de klaviatuur verlaagd, zo ver als mogelijk en verantwoord was. Maar wel op een wijze die niet doet vermoeden dat hier een aangepaste situatie is gecreeerd.

image

Historisch verantwoord
Een historisch verantwoorde beslissing natuurlijk om het balkon zelf te verlagen in plaats van allerlei aanpassingen aan de klaviatuur te plegen. Niemand heeft het in de gaten, het is nauwelijks te zien.

Daar schuilt ook het gevaar in voor de bespeler van dit orgel. ‘Pas op het afstapje’, zei mijn voorganger afgelopen zaterdag bij de Orgeldag. ‘Je struikelt zo’. Inderdaad het is een verraderlijk afstapje waarbij je zo uit evenwicht bent.

Volgens aanwezigen waren er al mensen gestruikeld over het afstapje. De dwang van de historie kan zo voor slachtoffers zorgen. Gelukkig was ik opmerkzaam genoeg het afstapje in de gaten te hebben.

Spelen in Amsterdamse De Duif

rugwerk-orgel-de-duif-amsterdamGisteren op de open orgeldag in de Amsterdamse De duif gespeeld. Daar staat een prachtig orgel van de Brabantse orgelbouwer Smits. Het is gebouwd in 1864 en in 1882 voltooid door zijn zoon. Het is het grootste Smits-orgel van boven de rivieren.

Het is een prachtig instrument waarop ik een halfuur mocht spelen. Ik speelde de Berceuse van Vierne met de mooie strijkers en fluiten die dit instrument rijk is. Elk werk bezit een holpijp met elk een eigen karakter.

Ik moest erg wennen aan het pedaal. De toetsen waren breed en vielen anders uit dan ik gewend ben. Zodoende was het lastig spelen. Ik heb het pedaal maar een beetje ontweken.

Na Vierne improviseerde ik enkele variaties op het lied ‘Ic wil mi gaen vertroesten’ (gezang 174). Het is natuurlijk altijd lastiger te improviseren op een onbekend orgel dan literatuur te spelen. Het gaf mij wel de kans om veel van het geleerde van de improvisatiecursussen in praktijk te brengen. Al met al leverde het best leuke stukjes muziek op.

hoofdwerkkas-smits-orgel-de-duif-amsterdam

Blijft staan dat je zo’n orgel eigenlijk nog beter wil leren kennen. Daar heb je meer tijd voor nodig dan het halfuurtje. Ook omdat het orgel van De Duif niet zo snel te doorgronden is. Het vraagt tijd en aandacht om de mooie dingen vand dit orgel te vinden.

Gelukkig hielp de organist Stephan van de Wijgert mee om het instrument wat sneller te leren kennen. Verder gebruikte ik mijn eigen gehoor om snel de fraaie elementen op te diepen uit de grote orgelkassen. De ruimte deed de rest, want het is een eerlijke profane ruimte waar ik echt van genoot.

smits-orgel-de-duif-amsterdam

Nadat ik gespeeld had, luisterde ik nog naar andere deelnemers. Het bewees weer dat het ‘boven’ heel anders klinkt dan beneden. Zo ontdekte ik dat het beneden nog intiemer klinkt. Een orgel naar mijn hart.

Bekijk de dispositie van het Smits-orgel op de website van De Duif

Beluister de improvisatie over ‘Ic wil mi gaen vertroesten’

Opzien baren en uitdagen in de Westerkerk

Het Skrabl-orgel in de Westerkerk te Veenendaal

Het programma in de Westerkerk was veruit het meest opzienbarend en uitdagend. De uitvoering van de ‘grote orgelmis’, de preludium en fuga met de ‘grote’ koraalvoorspelen uit de Klavier-Ubung III van Johann Sebastian Bach. Zeker de aanduiding ‘grote orgelmis’ is helemaal verkeerd. Bach heeft deze naam nooit gebezigd, maar onder het (orgelminnend) publiek is deze naam flink ingeburgerd.

Een dergelijke uitvoering in de Veense Westerkerk is gewaagd. Het Skrabl-orgel uit 2009 is niet zo groot (24 registers, waarvan 5 transmissies), bevat geen historisch pijpwerk en staat niet in een ruimte met de meest ideale akoestische omstandigheden. De eerste kennismaking met dit orgel op de eerste orgeldag maakte me niet razend enthousiast.

Veelgevraagd
Daarnaast vraagt een dergelijke uitvoering heel erg veel van uitvoerder en publiek. Het preludium, de 10 koraalbewerkingen en de fuga zijn niet de meest toegankelijke (orgel)werken van Bach. Misschien behoort de Klavier-Ubung III zelfs tot de zwaardere werken, vergelijkbaar met Bachs Hohe Messe, Matheüspassion of Kunst der Fuge.

Oefenen, oefenen, oefenen, dat is de enige oplossing om deze werken zonder kleerscheuren door te komen als uitvoerder. Met een gezin, meerdere banen en een druk sociaal leven is een dergelijke klus heel zwaar tot een goed einde te brengen. Het vraagt concentratie en aandacht. Aspecten die in dit jachtige leven vaak ontbreken. Lees verder Opzien baren en uitdagen in de Westerkerk

Franse mystiek in Sionskerk Veenendaal

Het orgel in de Sionskerk van Veenendaal

Adriaan van der Poel gaf zaterdag een fraaie demonstratie op het orgel dat in 1976 gebouwd is door Emile Verschueren uit het Belgische Tongeren. Hij had op deze 2e Veense Orgeldag een fraai recital bestaand uit werken van Sweelinck tot Langlais. De Sionskerk stamt uit 1965. De grote raampartijen doen denken aan de indrukwekkende ramen van de Coventry Cathedral. Overigens is er momenteel een discussie of de architect, jonkheer Guido de Sturler echt geïnspireerd werd door Coventry.

Sweelinck speelde Van der Poel met de verstilde bourdon van het positief, tegen de prestant van het hoofdwerk. Het bracht is programma gelijk in het hogere dat de ruimte zelf al oproept. De hoge raampartijen en het eenvoudig afgewerkte plafond maken het gebouw sacraal. De muziek van Sweelinck doet de rest. Deze muziek herbergt in zich al een sacraal karakter. Lees verder Franse mystiek in Sionskerk Veenendaal