Categoriearchief: open orgeldag

Orgeldag Noord-Nederland 2013

image

Een trip naar Groningen is een dagreis. We vertrekken bijtijds, mijn vader haal ik af van het station en we gaan gelijk door naar de snelweg. We moeten op tijd in Groningen zijn en er zijn meer dan 426 kilometers te bedwingen en in totaal meer dan 5 uur rijden. Tenminste dat voorspelt de routeplanner van Google. Om half 11 is de eerste beurt: het orgel van de katholieke kerk in Kloosterburen.

Kloosterburen
De routebeschrijving van Google brengt ons op tijd in Kloosterburen. Gewoon rijden in de richting van de plaats waar de boten naar Schiermonnikoog vertrekken. De katholieke kerk, een creatie van Cuypers prijkt duidelijk zichtbaar boven het landschap uit. Dat kan niet missen.

image
Mijn vader bespeelt het Adema-orgel in Kloosterburen

Vlakbij de kerk een antiquariaat. Ik kan mij nog net bedwingen, al is het erg zwaar bij het zien van zo’n bord met de tekst ‘boeken te koop’. Als ik de auto uitstap, hoor ik het orgel al klinken. Het orgel staat in de toren en is daardoor heel goed buiten vanaf de straat te horen.

Halfuurtje per orgel
We hebben afgesproken dat we het halfuurtje per orgel delen in een kwartiertje per persoon. Al betalen we wel voor twee personen, maar dat heb ik nog met iemand van de organiserende Stichting Hinszorgel Leens geregeld. Het is krap, maar lang genoeg het orgel vluchtig te leren kennen.

Ik heb een muziekstuk van Jehan Alain ingestudeerd Choral Dorien. Het klinkt mooi, al is het lastig te registeren. Ik bedenk snel welke combinaties in mijn ogen het beste klinken. Het orgel van Adema is vorig jaar gerestaureerd. Als afsluiter speel ik een improvisatie op Victimae Pascali Laudes.

De Rank Zuidhorn
De tijd is krap, we moeten weer snel verder in de richting van de Gereformeerd Vrijgemaakte kerk De Rank in Zuidhorn. Daar staat een prachtig Van Vulpen-orgel. Het telt 25 stemmen.

image
Orgel in De Rank te Zuidhorn

Ik ken het instrument van de cd die Jan Jongepier maakte, kort na de oplevering van het instrument in 1991. Ik heb de laatste week veel geluisterd naar deze cd als voorbereiding. Daar was het nog gestemd in de gemodificeerde variant van de 1/5-komma middentoonstemming.

Milder gestemd
Het is nu iets milder gestemd in de zogeheten Young-stemming. Iets minder sprekend en spannend, maar er is een veel breder palet aan muziekstijlen op te spelen.

Als mijn vader klaar is met spelen, leg ik een partita van Albert de Klerk op de lessenaar. Zingt nu de Heer! Hij zag ons aan, twee intonaties en twee variaties met een harmonisatie van lied 220 uit het liedboek. Het klinkt verrassend goed, ook al grenzen de variaties aan de stemming van het instrument.

image
Mijn vader achter de klavieren van het Van Vulpen-orgel in Zuidhorn

Verbazing over de grootte van het instrument. Wat een groot orgel staat hier op een kleine orgelgallerij gepropt. Het past allemaal maar net. Het gangetje achter dat toegang biedt tot het orgel, is berekend op slanke organisten. Het is dringen, maar dat maakt het extra spannend. Zeker ook omdat het een erg mooi instrument is.

In de improvisatie die ik zo uit de losse pols speel, ontdek ik de kracht en kleur van het instrument. Wat een orgel. Een feest om op spelen en naar te luisteren.

Hervormde kerk Zuidhorn
Nog snel een kopje koffie en gesprekje met de beheerder van de kerk. We moeten weer verder. De volgende kerk is de hervormde kerk van Zuidhorn. Hier staat een orgel van Freytag en Snitger jr. uit 1793. Het instrument is vorig jaar gerestaureerd nadat het in 1924 genadeloos was toegetakeld door een zogenaamde opknapbeurt.

De smalle toetsen neem je snel voor lief, al struikel ik er aardig over in het Ricercar in fis van Johann Pachelbel. Maar het instrument grijpt je beet. Wat een klank en helderheid. Dat het allemaal op een klavier moet gebeuren biedt eerder mogelijkheden dan grenzen. De rijke dispositie maakt dat ook mogelijk.

image
Freytag-Snitger-orgel in de dorpskerk van Zuidhorn

Ik speel als afsluiting een improvisatie op psalm 119. Het instrument bezit twee vier-voets-fluiten, een Speelfluit en een Gedektfluit. Het zijn allebei mooie registers met een heel eigen klankrijkdom. Het inspireert ongelooflijk om op dit instrument te spelen. Net als de bijzondere stemming waarin dit dorpsorgel is gestemd.

Uithuizermeeden
Weer weinig tijd, snel een broodje in de auto en door naar de volgende locatie. Dan gaat het fout, bij Groningen missen we een afslag. De routebeschrijving en de kaart besparen ons deze misstap niet. We verdwalen en komen bijna 20 minuten nadat de speeltijd begonnen is aan bij de gereformeerde kerk vrijgemaakt in Uithuizermeeden.

Net nog tijd om de variatie met koraal over psalm 139 van Bert Matter spelen. Het orgel van Menze Ruiter moet in dezelfde stemming staan als De Rank in Zuidhorn, maar hij klinkt hier beduidend spannender. Ik hanteer het registervoorschrift en het klinkt prachtig. De uitkomende tenor in het afsluitende koraal waarbij ik de dulciaan van het rugwerk gebruik, klinkt heel mooi.

Mariakerk Uithuizermeeden
Balen dat het zo kort kon, maar we moeten weer door. In de hervormde Mariakerk van Uithuizermeeden zijn we gelijk bij binnenkomst aan de beurt. Hier bouwde Hinsz zijn laatste orgel in 1785. Een imposant dorpsorgel dat liefst 28 stemmen telt. Het overzicht bij de klaviatuur is best lastig om in enkele minuten te doorgronden. Ik speel een voorspel met koraal op psalm 98 van Bert Matter en besluit met een grote improvisatie over psalm 103.

image
Het Hinszorgel in Uithuizermeeden

Wat een kracht zit er in dit orgel zeg. We blazen de kerk uit. Het instrument van Hinsz is in 1970 door Van Vulpen gerestaureerd. Komend jaar wordt het aan een nieuwe opknapbeurt onderworpen. Zo zal de windvoorziening worden verplaatst van de toren naar een vliering naast de toren. En natuurlijk zal het hele instrument doorlopen worden.

Steendam
Als klapstuk brengen we nog een bezoek aan orgelbouwer Sicco Steendam in Roodeschool. Voorbij het meest noordelijke treinstation van Nederland kijken we in de werkplaats van deze bijzondere orgelbouwer. Er staan leuke instrumenten opgesteld, ondermeer twee eenklaviers orgels uit de neobarok-periode (Pels en Van den Berg & Wendt). Het is lastig te beoordelen hoe de instrumenten klinken in een kerk.

image
Het houtsnijwerk van de preekstoel in Uithuizermeeden

Ik merk dat het vele autorijden ook zijn tol aan de oplettendheid begint te eisen. Er zitten bijna 400 kilometers rijden op. We gaan naar huis en onderweg eten we bij het wegrestaurant In de Klaver in Niebert.

Het lichaam weer verkwikt rijden we de laatste kilometers naar huis, waar ik mijn vader weer op de trein zet. Hij heeft nog een uur reizen tegoed voor hij thuis is. Ik merk dat de kilometers mijn lijf stijf hebben gemaakt. Maar een mooie dag met veel indrukken zit erop.

image
Gronings landschap gezien vanuit de werkplaats van Steendam in Roodeschool

Van MOV naar AVI

image

Ik haal de volgende dag maar eens het SD-kaartje uit de camera en stop het in de computer. Het MOV-bestand zorgt voor problemen. Hij kan het niet lezen. Gelukkig is de VLC-player wel geschikt voor de video. Ik draai het af en hoor het geploeter in Viernes Berceuse. Dit wil ik mijn luisteraars niet aandoen.

Globaal beluister ik de fragmenten van de improvisatie. Best aardige stukjes. Niet alles is zoals ik het wil. Wat is het toch lastig om jezelf terug te horen. Maar ik wil wel een impressie achterlaten op internet en zoek naar het juiste bestandsformaat om het in Windows Movie Maker aan de slag te gaan.

Het zou via de VLC-speler moeten kunnen. Ik speur wat in de functionaliteiten en druk op converteren. Ik vink wat mogelijke opties aan. Het apparaat zet zich aan het werk. De lege balk vult zich langzaam met blauwe vierkantjes. Het percentage stijgt langzaam maar zeker. Om de paar minuten komt er een half vierkantje bij.

Ik loop weg voor de was en andere huishoudelijke karweitjes. Als ik mij een halfuurtje later weer durf te vertonen, zie ik dat de vierkantjes net over de helft zijn geschoten. Kopje koffie en de weekendkrant maar even gaan doen beneden. Een uurtje verder is de actie bijna voltooid, meldt het scherm in piepkleine lettertjes.

Als de actie wat minuten later werkelijk voltooid is, kruip ik nieuwsgierig achter het scherm. Ik probeer het bestand binnen te laten in mijn videobewerkingsprogramma. Het allereenvoudigste programma dat er bestaat. Hij ziet niks. Geen geschikt programma om in zijn programmatuur toe te laten.

Ik trek de player weer open en zoek naar een andere conversie. Vink enkele vakjes aan waarvan ik denk dat het beter is dat die aangevinkt zijn en zie het eerste halve vierkantje vertellen dat het converteren in gang is gezet.

De tweede ronde, een uur of wat later vertelt dat het weer niet werkt. De witte was draait ondertussen. Ik sla mismoedig de ogen open en speur naar mogelijke instellingen. Internet heeft veel programmaatjes. Misschien dat deze mij een eindje verder helpen.

Een flink aantal programma’s verder, heb ik iets gevonden dat heel makkelijk een MOV-bestand verandert in een handzaam AVI-formaat. Dat zou mijn bewerken een eindje op weg kunnen helpen.

Mijn computer is ondertussen vervuild met allemaal bestandjes en extensies. Ze helpen mij bij het zoeken op internet, verschonen de computer of sporen eindelijk alle fouten op mijn harde schijf op. De hele mikmak verstoort mijn vertrouwde beelden. De startpagina in mijn browser is veranderd. Ook zit er ineens een hinderlijk brede balk bovenin. Gratis software mag dan gratis zijn, je krijgt er allerlei ongewenste troep bij.

OOk dit converteren vraagt aandacht van de vierkantjes. Het kost de nodige tijd een AVI-bestand te maken uit een MOV-filmpje. Zeker van mijn zaak converteer ik ze allebei na elkaar. De wasmachine draait de volgende was. Het dekbed moet ook schoon. Als de 2 filmpjes eindelijk geconverteerd zijn is het al laat in de avond.

Gespannen open ik het videobewerkingsprogramma. Zouden ze het nu wel doen? Hij herkent de programma’s en ook hier beginnen balkjes op te lichten. Alleen zijn het groene balkjes en ze stoppen ook plotseling met oplichten. Ik krijg een melding dat het programma de codec mist. Ik voel mij een Dan Brown die speurt naar een geheime code.

Mijn vriend Google helpt me weer uit de brand. Het is een simpel vinkje in het programma. Opgelucht haal ik adem en start de band weer. Maar het programma is onvermurwbaar. Hij mist weer iets anders belangrijks en kan de codec niet ophalen. Moedeloos hap ik naar adem. Ik probeer al de hele dag een video te bewerken, maar krijg het bestand niet eens in mijn het programma te zien.

Gelukkig biedt mijn lief uitkomst. Zij heeft meer geduld dan ik. Een dag eerder heeft ze nog enkele verloren gegane bestanden van mijn SD-kaartje terug weten te halen. Ik was de koning te rijk, want er zat best veel typwerk in. Net als een indrukwekkend verhaal dat ik alleen op dat kaartje had staan. Niet alles is terug maar wel het belangrijkste.

Nog voor het slapen gaan speurt mijn lief wat rond op het wereldwijde web. Ze vindt het antwoord ook niet. ‘Ja’, zegt ze nog vlak voor het slapen gaan als we dag nog even doornemen. ‘Op zo’n nerdsite zeggen ze dat je gewoon .mov moet veranderen in .avi.’ Ik wuif dit idee onmiddellijk weg. ‘Dat bestaat niet. Dat het zo makkelijk is. Waar heb je anders al die bestandsformaten voor.’ Ze beaamt het. ‘Ja, bij de reacties stond dat het bij veel bestanden ook niet werkt.’

De volgende ochtend, besluit ik het toch eens te gaan proberen. Niet geschoten is altijd mis, denk ik. Voor ik de grote operatie voortzet, is het verstandig de simpelste mogelijkheid, een andere extensie achter het bestand tikken, eerst te doen. Baat het niet, dan schaadt het ook niet. Zo type ik de letters achter het bestandje. Voor de zekerheid verander ik de hele naam van de 2 bestanden in het veelzeggende ‘test1’ en ‘test2’.

Tot mijn stomme verbazing begint het programma te ratelen. Geen codec of ander gebrek komt aan het licht. De groene vierkantjes vullen zich langzaam maar zeker. Meer dan een uur doet Windows Movie Maker erover om het bestand naar binnen te halen. Maar daar staat hij. Het geluid is wat minder hard dan in het origineel. Maar dat komt alleen maar beter uit.

Het oorspronkelijke breedbeeld rekt ook in een ander formaat. Ik wordt in .avi wat langer en slanker dan in .mov. Dat komt ook beter uit, vind ik. Misschien is alleen af te dingen op de bos haar op mijn hoofd. Die daarmee ook wat hoger wordt dan het nu is. De registratie is niet anders. Dezelfde fouten en dezelfde onvolkomenheden. Wat dat betreft een mooie afspiegeling van de werkelijkheid.

Zo kan ik de rest van de dag goed aan de slag met de enorme hoeveelheid materiaal die geschoten is. Het Berceuse van Vierne transporteer ik naar de bak met prive-opnames. De improvisatie selecteer ik tot een grove versie. Al het geklets trek ik eruit en de onvolkomenheden en halve dingen. Ik beluister het geheel en kom tot een nieuwe volgorde.

Niemand die het ziet, maar het klinkt gelijk een stuk beter. Zelfs de pedaalsolo kan mijn goedkeuring verdragen. Ik ben immers een amateur en ook op youtube mogen ze dat best weten. Bovendien zijn organisten niet gewend naar elkaar te luisteren. Ze maken alleen tijd en aandacht vrij voor hun betergewaarde collega’s. Dus daar hoef ik evenmin iets voor te vrezen.

De laatste transformatie geschiedt. Ik zet nog wat tekst tussen de verschillende delen en dan is hij af. Aandachtig luister ik de band nog een keer af. Tot vandaag. Ik luister hem nog een keer. Dan zet ik hem met een druk op de knop online en voeg wat tekst toe in het opmerkingsveld. Het staat er.

Ik luister nog een keer. Zo vaak heb ik nog nooit naar een improvisatie van mijzelf geluisterd. Ik besluit dat ik best trots mag zijn op het resultaat. Op een orgel dat ik niet ken en voor iemand die slechts een paar keer per jaar op een ‘echt’ orgel speelt.

Dan kruip ik weer snel achter mijn harmonium en speel de sterren van de hemel

Open Orgeldag Ede 2010 – Oude Kerk Bennekom

Het kabinetorgel van Onderhorst uit 1762 in de Oude Kerk van Bennekom

Zoals met zoveel dingen, was ook bij de Open Orgeldag Ede het lekkerst voor het laatst bewaard: de 2 prachtige orgels in de Oude Kerk van Bennekom. Vooral het vorig jaar gerestaureerde kabinetorgel van Detlef Onderhorst uit 1762 is een heel bijzonder instrument. Het orgel is tamelijk ongerept de tijd doorgekomen en daarmee een klankgetuige van een geheel eigen muziekcultuur: die van de Amsterdamse burgerij.

Ad Verhage begon het concert op het grote Leichel-orgel uit 1878. Met zijn zoon Koos Verhage speelde hij 3 koralen van Jean Langlais. Een vaste burcht klonk gratieus en feestelijk tegelijk. Het solowerk, de vijfde sonate van Carl Philipp Emanuel Bach, klonk mooi op het hoofdorgel, maar achtte ik persoonlijk bij uitstek geschikt om het kamermuzikale karakter van het kabinetorgel te presenteren. Een gemiste kans. Nu hoorde ik nu fraaie strijkers en het werkelijk schitterend doorslaande tongwerk, de Clarinet. Dit op en top Duits-romantische orgel leent zich erg goed voor werken van Liszt en Rheinberger. Daarvan raakte ik goed overtuigd bij het spel van Ad Verhage.

Het grote Leichel-orgel dat in 1878 in Bennekom gebouwd werd.

Dat zou er bijna voor hebben gepleit heel het programma uit te voeren op het kabinetorgel, want dit instrument klinkt werkelijk voortreffelijk en authentiek. Ik werd helemaal gegrepen door de klank. Het instrument viel daarmee een beetje weg in de vioolsonate in A van Bach. Een indrukwekkend werk, maar  pittig. Het vraagt veel van uitvoerders en toehoorders. Bovendien is dit werk ook goed uit te voeren op een regulier kistorgeltje en biedt dit kabinetorgel zoveel andere mogelijkheden. Bij een volgende Open Orgeldag mag wat mij betreft het hele concert op het kabinetorgel worden gegeven. In elk geval smaakte wat ik gisteren hoorde zeker naar meer.

Open Orgeldag Ede 2010 – Ontmoetingskerk Bennekom

Het Kam & Van der Meulen-orgel uit 1840 in de Bennekomse Ontmoetingskerk

Het middagdeel van de Open Orgeldag Ede was in het nabijgelegen Bennekom, dat deeluitmaakt van de gemeente Ede. Het begon met een concert van Erik Zeillemaker in de Ontmoetingskerk. Deze ruimte waarin de Nederlandse Protestanten Bond kerkt, bevat een heel bijzonder orgel. Helaas wordt het instrument weinig gebruikt in de wekelijkse diensten. Erik Zeillemaker liet in een zeer afwisselend programma horen dat het orgel perfect het electronische orgel dat nu gebruikt wordt, kan vervangen.

Over de herkomst van dit orgel heerst veel onduidelijkheid. De orgelencyclopedie ziet door de gelijkenis met het rugwerk van het Van Dam-orgel in Tholen uit 1832 er de hand van Van Dam-leerlingen Kam & Van der Meulen in. Het wordt gedateerd op 1840, maar het instrument bevat veel ouder pijpwerk, een deel is gedateerd op 18e eeuw. Maar mogelijk is het nog ouder.

Op de toehoorder komt het instrument niet over als een eenheid, een totale compositie, maar de specifieke registers kwamen mooi tot uiting. Zeker in de ingetogen Elegie van Vierne. Net als bij het Berceuse dat Bert Wisgerhof eerder speelde in de Noorderkerk, is de Elegie een werk waarin fluiten en strijkers elkaar afwisselen en soms ook combinaties klinken. Dit klonk zeer overtuigend in de Ontmoetingskerk. Ik zou me op dit orgel heel goed kunnen vermaken, als ik organist was. Ook al vraagt het instrument om een uitvoerige inventarisatie en misschien ook wel een restauratie of reconstructie. Tot die tijd verkeert het instrument in een conditie waarin het prima bespeeld kan worden.

Erik Zeillemaker attendeerde mij door zijn concert op een mooi instrument boordevol historie, raadsels en verrassingen. Want bijvoorbeeld het Preludium G-Dur van Felix Mendelssohn-Bartholdy klonk heel sterk op dit orgel. De zangerige en sterk aanwezige prestant was hier op zijn best, net als de Viool 8. De uitvoerder demonstreerde een breed inzetbaar instrument met karakter, historie en veel geheimen.

Open Orgeldag Ede 2010 – Evangelisch-Lutherse kerk

Het orgel van de Evangelisch-Lutherse kerk uit 1970 dat Dick Troost bespeelde

In de Evangelisch-Lutherse kerk gaf de vaste organist van deze kerk, Dick Troost, een demonstratie van zijn instrument. Het is een orgel van Pels & Van Leeuwen uit 1970. Het instrument bezit van origine een sterk neo-barok karakter dat in de loop van de jaren zeer gunstig is omgebogen naar een veel karakteristiekere klank. Zo heeft het orgel in 1989 en 1993 diverse kleine wijzigingen ondergaan en is het in 2007 uitgebreid met een nieuwe dulciaan en op het pedaal een fagot.

Ik kende het orgel alleen van een cd met Nederlandse Koraalkunst na 1945 die Dick Troost in 1993 uitbracht. Hierop klinkt het instrument heel aardig, maar gisteren merkte ik dat de wijzigingen van 2007 het orgel heel veel goed hebben gedaan.

Dick Troost weet daarnaast alle stemmen zo te combineren dat hij het meest optimale resultaat uit dit orgel weet te halen. Hij maakt hierbij ook gretig gebruik van de deuren voor het borstwerk die hij kan openen en dicht doen met behulp van een trede. Dit moet wel voorzichtig en ‘met beleid’ gebeuren, benadrukte hij gisteren toen een gastspeler na het concert even op het instrument wilde spelen. Dick Troost speelde Spaanse muziek uit de 17e eeuw en Noord-Duitse muziek uit de 18e eeuw. Maar het best kwam het instrument tot zijn recht bij de werken van Christian Finck (1831-1911) en Otto Heinermann (1887-1977).

Vooral de koraalbewerking op ‘Schmücke dich, op liebe Seele’ van Christian Finck klink erg goed op het Pels & Van Leeuwen-orgel. De fluiten van het orgel kwamen hierin optimaal tot uitdrukking. De associaties met Bachs beroemde bewerking op hetzelfde koraal waren overal in het werk van Finck te horen, maar op geen enkel moment kwam dit vervelend over. Sterker nog, hij verwees uitvoerig naar dit werk door van zijn bewerking ook een trio te maken en daarnaast de pedaalpartij bijna op dezelfde te manier op te bouwen.

De langere bekers van de nieuwe dulciaan, het enige tongwerk op de manualen, hebben de mogelijkheden van dit instrument enorm uitgebreid. In combinatie met het openen en sluiten van de borstwerkdeuren, levert dit heel veel nieuwe klankkleuren op. Het register leent zich goed voor een uitkomende stem, maar mengt zich ook perfect in het tutti als het hoofdwerk aan het borstwerk gekoppeld is. De wijzigingen aan het orgel demonstreren dat er best na de bouw van een instrument aan een orgel ‘gesleuteld’ mag worden. Het moet wel gebeuren binnen de klankwereld van het orgel en met respect voor de bouwer.

Open Orgeldag Ede 2010 – Noorderkerk

Bert Wisgerhof bespeelde het Ypma-orgel in de Edese Noorderkerk

Bert Wisgerhof opende de Open Orgeldag Ede 2010 in de Noorderkerk met een boeiend repertoire uit de ontstaanstijd van het instrument. Het orgel is in 1882 gebouwd voor de Sint Corneliuskerk in het Noord-Hollandse Limmen. De bouwer is Lodewijk Ypma (1823-1887), die veel instrumenten bouwde in de Noord-Hollandse katholieke (dorps)kerken. Bekend zijn de instrumenten van Westwoud (1864), Hoogwoud (1873) en Tuitjenhorn (1874).

Het repertoire waren werken uit de katholieke en de gereformeerde traditie, omdat het katholieke orgel een plekje kreeg in de eerste gereformeerde kerk van Ede: de Noorderkerk. Zo speelde Bert Wisgerhof naast Guilmant en Vierne ook werken van de op en top protestantse Jan Zwart (1877-1937). Van de laatste zullen de kerkgangers zo rond 1920 zeker genoten hebben. Koraalbewerkingen als ‘Morgenglans der eeuwigheid’ of ‘Hij die op Gods bescherming wacht’, deden en doen het nog altijd goed na een stevige preek.

Bert Wisgerhof demonstreerde dat deze muziek erg mooi en ingetogen klinkt in de Edese Noorderkerk. Zeker ook omdat Wisgerhof het speelde zonder de effecten zoals sommige organisten dat proberen te doen. Hij speelde het zelfs zo overtuigend dat ik moest bekennen dat Jan Zwart mooie orgelwerken heeft gecomponeerd. Vooral de pedaalpartij in ‘Hij die op Gods bescherming wacht’ klonk diep en bezonken, waarmee de bas op een prachtige manier de bescherming uitdrukte.

Bert Wisgerhof licht zijn programma toe in de Noorderkerk van Ede

Voor mij persoonlijk was het hoogtepunt wel Louis Viernes Berceuse, dat als een echt gebed klinkt. Het stuk is ingetogen en tegelijk heel expressief. Het demonstreert de gevoelige kanten van het orgel en vooral ook de grote hoeveelheid mogelijkheden die het orgel biedt om binnen het rustige spectrum (piano) af te wisselen. Het gedeelte waarin de fluit hoog en intens door de gewelven klinkt, kwam in de Noorderkerk sterk over. De fluiten waarover het Ypma-orgel beschikt kunnen deze Franse sfeer zondermeer oproepen. Ook al drukt de geringe akoestiek van de Edese kerk je snel tot de gereformeerde werkelijkheid.

Het zorgde ervoor dat ik al mijn eerdere bedenkingen vergat.