Categoriearchief: litnet

Getallen

image

Het personage Lillian in Arnon Grunbergs novelle Het bestand heeft net zoals de hoofdpersoon Adam uit De Held van kamer 13B een voorliefde voor getallen.

Ook zij straft zichzelf met onmogelijke berekeningen:

Door bijvoorbeeld de som 207607:263 op te lossen, door het getal 263 te ontleden tot twee honderdtallen, zes tientallen en drie eenheden, verdwijnen de beelden langzaam, worden ze minder scherp. Het geweld wordt doorzichtig, de orgie vervaagt. (80)

Is het in de roman van Toten om de krankzinnigheid en dwangmatigheid te bewijzen, bij Arnon Grunberg is het meer om zijn personage een menselijk gezicht te geven. De gekken in de romans van Arnon Grunberg zijn net normale mensen. Daarin schuilt ook de bedriegelijkheid van zijn romanwereld.

Zoals de derde tatoeage van Lillian. Het is een getal:

Haar derde tatoeage is zichtbaar geworden. Het getal 206390. Een prachtig getal. Een van de mooiere getallen. Ze hoefde er niet lang over na te denken, dat getal hoorde op haar rechteronderbeen. (120)

Onmiddellijk klinkt hier de associatie met de cijfers die de nazi’s op hun kampgevangenen bij binnenkomst tatoeërden. Het spel van Arnon Grunberg behelst meer dan de typering van een personage. Het is onderdeel van de hele roman.

Arnon Grunberg gaat hiermee vele malen verder dan Teresa Toten in haar roman doet. Bij haar blijft het bij een tic als onderdeel van een compleet gestoord profiel. Bij Grunberg kun je het ook zo zien, maar de betekenis kan veel breder opgevat worden. Dat is de kracht van Grunberg.

Arnon Grünberg: Het bestand. Amsterdam: Nijgh & Van Ditmar, 2015. ISBN: 978 90 388 9988 6. 171 pagina’s. Prijs: € 18,50.

Lees mijn bijdrage voor Litnet over het 25-jarig schrijverschap van Arnon Grünberg

Het bestand

image

Het bestand behoort tot zo’n ‘tussendoor-boek’ van Arnon Grunberg. Dat geldt zeker voor de lezer. Het bestand is een handzame novelle in thematiek en in grootte. Het boek is zelfs voor lezers die weinig lezen snel te lezen. Het onderwerp sluit goed aan bij de vragen die op dit moment gelden.

Het bestand is een hack-novelle. Het verhaal gaat over het meisje Lillian. Ze ziet haar ouders als varkens, die omwille van hun enige dochter en hun werk af en toe transformeren tot mens.

Als ze bij het netwerkbeveiligingsbedrijf BClever solliciteert, is haar vader 2 weken daarvoor gestorven. Ze wil haar vaders naam als herinnering op haar linkerbil tatoeëren. Haar moeder vindt dat geen goed idee, maar daar laats Lillian zich niet zomaar door van de wijs brengen.

Ze heeft de baan gevonden op aanraden van een vriend die ze via internet kent. Ze is in het verleden gechanteerd met een naaktfoto op internet, waarna ze te hulp geschoten werd door een onbekend, ene Banri Watanuki. Hij wijst haar ook op de vacature van baliemedewerker bij BClever.

Bij het bedrijf ontmoet ze Sep en ze vermoedt dat hij Banri is. Dat ze het misheeft, zie je eigenlijk al aankomen voordat ze zelf denkt dat Sep Banri. Het ligt er best dik op, maar ondanks die snelle ontdekking is Het bestand van Arnon Grunberg een heel aardig boek.

Hij weet opnieuw het leven van een jong meisje heel treffend te beschrijven. De wereld die hij oproept met het personage Lillian en de hackersscene die hij mooi weet te vatten. Het zijn elementen die zijn roman bijzonder maken.

Arnon Grunberg sluit met zijn novelle aan op de actualiteit van internetbeveiliging en hacking. Hij weet in de digitale wereld binnen te dringen alsof het de echte wereld is en vermengt online en offline net alsof het de werkelijkheid is. Daarmee past Het bestand goed in het grote oeuvre van Grunberg. Qua onderwerpskeuze, absurditeit, gevatheid, humor en gewoon als meeslepende vertelling.

Arnon Grunberg: Het bestand. Amsterdam: Nijgh & Van Ditmar, 2015. ISBN: 978 90 388 9988 6. 171 pagina’s. Prijs: € 18,50.

Lees mijn bijdrage voor Litnet over het 25-jarig schrijverschap van Arnon Grunberg

Ultramarijn

image

Bij het horen van het project van Toef Jaeger om het leven
van Henk van Woerden te beschrijven, werd ik erg nieuwsgierig. Henk van Woerden is voor mij vooral bekend als de schrijver van Ultramarijn. Het is zijn laatste roman. Een heel sprookjesachtig verhaal waarin de Arabische wereld op een heel treffende manier wordt verwoord.

Ik was bij het lezen van dit boek zo getroffen dat ik het destijds niet aandurfde erover te schrijven. Later las ik het nog eens. Opnieuw was ik zo getroffen door dit totaal ‘on-Nederlandse’ boek.

Het valt helemaal uit de Nederlandse literatuur door zijn bijzondere onderwerp, getroffen beschrijvingen en indrukwekkende verhaalverloop. Een verhaal dat enerzijds heel exotisch is en aan de andere kant juist afstandelijk en abstract. Ik heb ervan genoten, maar kon er geen woorden voor vinden het te bespreken.

Bij het lezen van de biografie die Toef Jaeger schreef over Henk van Woerden, moest ik vaak terugdenken aan de bijzondere leeservaring die ik had met Ultramarijn. Het boek kwam erg on-Nederlands op mij over. Ik twijfelde lang waar het verhaal kon spelen. Ik dacht zelf aan Iran, Syrië of Cappadocië aan de kust van Turkije met de woningen in de rotsen.

Toef Jaeger verklapt een beetje de mystiek van waar het verhaal van Ultramarijn speelt. Ze verwijst naar Kreta. De periode dat Henk van Woerden op Kreta woonde, vormt volgens de biografe ongetwijfeld de inspiratie voor deze roman. Van mij mag ze het beweren. Ik denk liever niet over de plaats, maar voel meer voor de betoverende wereld die Henk van Woerden in Utramarijn beschrijft.

Toef Jaeger: Koning Eenoog, Een migrantenverhaal, Leven en werk van Henk van Woerden. Amsterdam/Antwerpen: Uitgeverij Atlas Contact, 2015. ISBN: 978 90 450 2801 9. 318 pagina’s. Prijs: € 24,95.

Lees mijn bespreking op Litnet over Toef Jaegers biografie

Lezen

image

De moeder van de hoofdpersoon in Van Dis’ roman Ik kom terug is gek op lezen. Ze leest meer boeken dan de verteller kan lezen:

In mijn schooltijd, toen ik met lange tanden voor mijn lijst las, haalde zij makkelijk zestig bladzijden per uur. Ik sukkelde tegen de twintig. Liefst las ze een paar boeken tegelijk. (71)

Als een boek te spannend wordt, legt ze het even aan de kant om met een ander boek een beetje af te koelen. Ook leest ze steevast het laatst hoofdstuk van een roman. Je zou dan minder gejaagd lezen.

Boeken verslinden

Ze verslindt het ene boek na het andere, maar blijft ze er enigszins stoïcijns onder:

Terwijl ik De bekentenissen van Zeno alleen maar rokend had kunnen lezen of me om het hoofdstuk moest afrukken bij Ik Jan Cremer, legde zij een roman na lezing onbewogen op de stapel KW – Kan Weg. (72)

Lezen helpt zijn moeder door de moeilijke tijden. De kist met boeken helpt haar in de binnenlanden van Nederlands-Indië om door de eenzaamheid te komen. Het brengt ook de theosofie in haar leven.

Boeken achterhouden

Als ze later een kazerneleven leidt met haar officier, kan ze ook haar boeken uitlenen. De goeie boeken houdt ze achter:

[J]e denkt toch niet dat ik een roman als Rubber durfde uit te lenen? (190)

De boeken helpen haar door de barre tijden heen. In het Jappenkamp zijn ze niet Ik lees er in elk geval niet over in de roman. Wel staan boeken symbool voor het einde van de tijd in Indië als de moeder van de verteller even terug is in het huis waar ze woonde.

Alles verdwenen behalve boeken

Het huis blijkt al jaren in andere handen en alles is verdwenen. Behalve haar boeken. Ze staan niet meer in de kast, maar liggen in een theekist. Als ze een feuilleton van Dickens op schoot neemt en leest, staan er vier jongens in de deuropening.

De voorste liep op me af en rukte het boek uit mijn hand. Nederlandse boeken waren verboden. “Dickens is Engels”, zei ik. Was ook verboden. We spraken Maleis hè, vergeet dat niet. Die jongen smeet het boek op de grond en veegde zijn voeten eraan af. (236)

De haat is diepgeworteld. Het boek moet eraan geloven. Bladzijde na bladzijde scheurt hij uit het boek. De hele vloer ligt bezaaid met gescheurd papier:

‘En op dat moment wist ik het: Indië is voorbij. Voorgoed. Na hun vader verliezen de meisjes ook hun land. Waar horen ze straks nog thuis?’ (236)

De veilige haven van het boek is ineens niet meer zo veilig. Het boek staat symbool voor de overheerser en ze hebben verloren. Ze moeten weg en laten hun boeken verscheurd en vertrapt achter.

Adriaan van Dis: Ik kom terug. Roman. Amsterdam, Antwerpen: Uitgeverij Augustus, 2014. ISBN: 978 90 254 4346 7. Prijs: € 19,99. 288 pagina’s.

Lees ook mijn bespreking van Ik kom terug op Litnet

Even in Zuid-Afrika

image

Iets vertellen over Litnet. Het is vrijwel onmogelijk. Toen ik de vraag stelde aan hoofdredacteur Etienne van Heerden of ze misschien wat materiaal voor de presentatie hadden, kreeg ik de volgende reactie:

LitNet is ‘n komplekse ruimte, maar jy is welkom om ‘n oorsigtelike praatjie oor LitNet te lewer – in die besonder oor hoe jy dit in die vreemde ervaar. ‘n Subjektiewe beskouing, as ‘t ware. Hoe klink dit vir jou?

Het maakte de twijfel alleen maar groter. Wat moest ik vertellen over litnet? Litnet is zo groot dat je het onmogelijk in een presentatie van 20 minuten kunt proppen. Ik zocht verder.

Ik kwam uiteindelijk uit bij mijn eigen verhaal over litnet en de Afrikaanse literatuur en muziek die ik daarmee leerde kennen. Net als de taaldebate en de hygliteratuur.

Ik vertelde mijn verhaal.

In 2000 vroeg Etienne van Heerden aan mij – op een plechtig moment na een Albert Verwey lezing en na een paar glazen Kaapse wijn – of ik misschien wilde meewerken aan Litnet. Ik studeerde Nederlands en had de gastschrijver met bibberende stem een paar weken eerder om een bijdrage voor de Almanak gevraagd.

Hij vroeg of ik misschien de Nederlandse literatuur wilde bijhouden met spannende schrijvers als Abdelkader Benali en Kader Abdolah. Of de schrijver Saïd El Haji van wie ik ooit een verhaal toeliet in het literaire studententijdschrift dat ik had opgericht.

Ik kon niet weigeren. Zo’n groot schrijver die mij vroeg om te schrijven voor litnet. Ik gaf er vrijwel meteen gehoor aan en begon te schrijven voor litnet. Ik kon geen salaris krijgen. Zo schrijf ik gratis voor dit bijzondere internet tijdschrift.

Ook las ik bijdragen van anderen op litnet. En ik liet eens een stapeltje cd’s uit Zuid-Afrika opsturen. Zo maakte ik kennis met een paar prachtig muzikanten. Namen als Koos Kombuis, Johannes Kerkorrel en Gert Vlok Nel. Zonder litnet had ik ze waarschijnlijk niet gekend.

En ik vertelde over ze aan anderen. Zo drong de Afrikaanse rock binnen in mijn leven. Op mijn huwelijk speelde een liedje van Koos Kombuis als openingsdans, Bicycle Sonder ‘n Slot. En op de trouwkaart citeerden we uit een liedje van deze zanger en schrijver.

Door litnet ben ik een rijker mens geworden. Ik merkte het ook bij de lezing. De gesprekken met studenten uit Zuid-Afrika en Nederlanders met grote liefde voor dit land en haar inwoners. Ik voelde me even in Zuid-Afrika.

Hoe zag internet er in 1999 uit?

image

Voor het symposium van komende vrijdag over de Zuid-Afrikaanse cultuursite litnet.co.za ben ik eens in het internet van 1999 gedoken. Het is 15 jaar geleden, maar het internet van die tijd doet nu prehistorisch aan. We surfden over het www met de browser ‘Netscape’ en gebruikten massaal nog Windows 95 of de eerdere versie Windows 3.1.

Veel van de sites die we nu gebruiken, waren er toen nog helemaal niet. Zoals facebook (2004), twitter (2006) en buienradar (2006). Sommige websites zijn zelfs alweer verdwenen, zoals hyves (2004-2013). Google bestond krap twee jaar, we zochten in 1999 nog vooral via Ilse. Het in 1998 gelanceerde startpagina.nl won aan populariteit.

Apple was een nagenoeg failliet concern, maar lanceerde een jaar eerder de succesvolle iMac. In 1999 werden de verschillende kleuren van deze computer gepresenteerd op de website. Microsoft had een jaar eerder in 1998 Windows 98 gelanceerd. Windows XP zou pas twee jaar later het licht zien, terwijl de software-ontwikkelaar binnenkort de service stopzet.

In deze tijd lanceert de Zuid-Afrikaanse schrijver Etienne van Heerden het ‘aanlyn-boekejoernaal’ Litnet.co.za. De site in die vormgeving bleef tot 2006 bestaan en bevat alle elementen van websites uit die tijd: een lange lijst links naar artikelen in het kladblok-lettertype FixedSys.

In 2006 wordt de website aan een nieuwe layout onderworpen en komt in een heus content management systeem (CMS). Het systeem wordt in januari 2012 vervangen door de huidige website. Litnet is nu meer dan ooit veranderd in een groot skakel-festijn. Bezoekers kunnen zelf bloggen, een reactie achterlaten of een discussie starten.

Het ‘aanlyn-boekejournaal’ waarmee Etienne van Heerden in 1999 begon, heeft zijn ultieme gedaante aangenomen.