Categoriearchief: grunberg

Goede mannen van Arnon Grunberg – lezen

Een boek over rouw, dat is Goede mannen van Arnon Grunberg. Tenminste, ik lees het in een bespreking op internet. De persoon die het boek aanbeveelt is erg onder de indruk van de manier waarop de rouw wordt aangepakt.

Daarom sla ik de nieuwste roman van Arnon Grunberg open. Goede mannen gaat over een brandweerman met de bijnaam de Pool. Hij komt uit Polen. De verteller helpt meteen dat de lezer de voornaam Geniek verkeerd zou uitspreken. Je spreekt het namelijk uit als Genjek. En daarnaast vergemakkelijkt hij de naam in de rest van de roman door over de Pool te spreken.

Brandweerman

De roman opent met de brandweerman die zich opwindt over zijn tienerzoon Jurek. De jongen zit volgens hem alleen maar op zijn krent en vooral op zijn mobieltje. Daarnaast loopt het hoog op in huize Janowski. De Pool wil namelijk naar de vrouw van zijn collega Beckers. Ze heeft net gehoord dat ze ongeneeslijk ziek is en hij wil haar troosten. Van zijn vrouw mag hij niet naar haar toe. Ze zegt dat als hij naar mevrouw Beckers gaat, ze bij hem weggaat.

Dan komt het verhaal van Geniek, want naast zijn zoon Jurek, heeft hij nog een zoon, Borys. Dan volgt het verhaal van Borys. Een indrukwekkend verhaal dat zoals vaker gebeurt in romans van Arnon Grunberg ook veel absurditeit bezit. Borys poept overal te pas en te onpas in zijn broek. De oplossing? Ze kopen een pony voor hem.

Er blijkt iets heel anders aan de hand te zijn met de jongen, maar dat dringt niet tot de buitenwereld door. Uiteindelijk overlijdt Borys en het gezin blijft achter met veel vragen en een kreupele pony. Een boer die moeilijk doet over het dier, maar de pony geneest op wonderbaarlijke wijze. Ondanks die genezing moet het oude dier toch naar de slager.

Troost

Een verdrietig verhaal waarbij de vrouw van zijn college Beckers ze graag wil troosten. De vrouw van Geniek ziet hier heel weinig in en als Geniek er zelf wel op ingaat, dan loopt het natuurlijk verkeerd. Want wat is troost zoeken eigenlijk.

Het verhaal krijgt zoals te verwachten valt bij Arnon Grunberg een aantal zeer bijzondere wendingen. Zo belandt Geniek in een klooster en wachten zijn vrouw en zoon op hem. Het lijkt allemaal voldoende, maar de vrouw van Beckers gooit roet in het eten. Er zit niks anders op dan dat Geniek en zijn vrouw gaan scheiden.

Is daarmee de roman Goede mannen een verhaal over rouw. Het draait om een eenvoudige man die alles op alles zet om zijn gezin gelukkig te maken. Hij doet hiervoor domme dingen, maar er gebeuren net zo goed heel mooie en ontroerende dingen. Hij doet het oprecht en daar twijfel je als lezer niet aan.

Kippenhok

Zoals als hij verblijft in het klooster en zich terugtrekt in het kippenhok om God te ontmoeten:

Het kluizenaarschap had hem een oplossing geleken. Hij had de liefde gezocht waaraan je niet kon ontkomen en die had hij gevonden, hij had nooit geweten hoeveel pijn die liefde kon doen tot hij haar op zijn lichaam had voelen branden, toen wist hij het. Van ‘t een kwam ‘t ander, de liefde had hem naar het kippenhok gelokt, de liefde die ervoor zorgde dat je elke wond wel wilde omarmen, elke pijn zingend tegemoet ging, elke dood als een geschenk wilde aanvaarden, al zou hij daarover niet spreken. (326)

Een bijzondere vermenging van absurditeit en religiositeit. Iets wat je bijvoorbeeld ook in romans als De Joodse Messias tegenkomt, met de teelbal op sterk water die de naam Koning David draagt. Ook in deze roman spelen troost en liefde een cruciale rol. Het lijkt wel of Arnon Grunberg deze door de eeuwen heen uitgeholde begrippen nieuwe betekenis probeert te geven in de absurditeit waarin hij ze plaatst.

Dat geldt eigenlijk voor al die grote begrippen als rouw, troost, angst en liefde. Eigenlijk alleen angst is een emotie. De rest zijn aanduidingen voor heel persoonlijke ervaringen die voor iedereen weer anders zijn. Arnon Grunberg probeert ze uit hun leegte en betekenisloosheid te halen. De absurditeit is het enige dat er uiteindelijk van overblijft.

Zoektocht naar liefde

In Goede mannen is het de zoektocht naar liefde die Geniek in het kippenhok probeert te vinden. In het nabije klooster kan hij deze liefde en nabijheid van God niet ervaren, maar in het kippenhok lijkt hij te zoeken naar deze religieuze ervaring. Of het hem lukt, laat de verteller eigenlijk in het midden. Het doet hem wel besluiten om weer naar huis terug te keren.

Net als dat zijn geduldige vrouw hem juist in de steek laat omdat hij de stervende mevrouw Beckers wil opzoeken. Dat is de druppel die de emmer doet overlopen. Al beweert zijn vrouw later dat ze deze gelegenheid aangreep om hun ingedutte relatie definitief uit te kunnen blazen.

Het verhaal laat wel zien hoe moeilijk het is om het leven na een verlies weer op te pakken. Het is bijna onmogelijk en iedereen doet het op zijn geheel eigen manier. Dat treft mij wel bij het lezen van dit boek. Binnen de absurde wereld die de verteller schetst, met veel bizarre wendingen, grijpen deze aspecten je juist heel erg aan.

Eigen wereld

Daarmee ontstaat een heel eigen wereld, een beetje vreemd, maar tegelijkertijd heel vertrouwd. Een schets van een mensenleven, waarbij het verlies van een kind ook een schijnbaar eenvoudige man gigantisch aangrijpt.

Het leven van voor het verlies is eigenlijk niet meer op te pakken. Dat laat Arnon Grunberg heel treffend zien in zijn laatste roman. Daarmee bewijst hij dat hij in elk nieuw verhaal een mooie wereld schept, waar zelfs alles wel min of meer op zijn pootjes terechtkomt. Inclusief het vinden van een nieuwe vrouw. Natuurlijk gaat dit net zo bizar als bij het eerdere verhaal. Inclusief een groepsreis van mannen die op zoek gaan naar een vrouw in de Oekraïne.

Arnon Grunberg: Goede mannen. Amsterdam: Nijgh & Van Ditmar, 2018. ISBN: 978 90 3880535 1. 510 pagina’s. Prijs: € 25,99. Bestel

Pubertijd in gevangenschap

image

In haar memoires beschrijft Hannelore Grünberg-Klein de herinneringen van een meisje dat haar pubertijd doorbrengt in gevangenschap. Ze weet ternauwernood de verschrikkingen van de nazi’s te overleven.

Het onbekende verhaal van de zwerftocht van het cruiseschip de St. Louis is misschien niet helemaal uit de herinneringen van Hannelore Grünberg-Klein, het is een onbekend verhaal van de Duitse Joden van wie het burgerschap is ontnomen.

Ze doolden lange tijd rond, maar kregen nergens asiel. Niet in Cuba of Amerika, zodat ze uiteindelijk in Nederland belandden. Een onbekende geschiedenis waar iedereen zich voor mag schamen.

Soms neigt de moeder van de schrijver Arnon Grunberg in een droge opsomming van haar verhaal. Ze is het mooiste in de koele beschrijvingen van de emoties. Zoals wanneer ze schrijft over haar vriendinnetje Reni Guttmann:

Ze had tyfus en was heel erg ziek. Ik bezocht haar en zij gaf mij haar enige bezitting, een zelfgemaakte zeepdoos (zeep hebben wij natuurlijk nooit gehad) met haar initialen erop, die zij in de vliegtuigfabriek in Freiberg zelf had gemaakt van het vliegtuigmateriaal. (138)

Het is het afscheid van een vriendin die ze nooit meer terugziet. Ook als de oorlog voorbij is nemen de verschrikkingen niet af. Ze schrijft met ergernis over de pijnlijke opmerking die een medejodin maakte. De vrouw meende dat Hannelore Grünberg-Klein niet naar Nederland terugmocht omdat ze geen Nederlander was.

Deze kreet van leedgenoten, die de diepste ellende met ons hadden meegemaakt, maakte diepe indruk op mij en zou ik nooit vergeten. Ik weet me dan ook nu nog precies de naam van deze schreeuwlelijken te herinneren: Sera Sajet, die ik jaren later als verkoopster in Maison de Bonneterie weer terugzag. Ze deed toen of ze mij nooit eerder had ontmoet. (143)

Grünbergs moeder weet heel treffend haar persoonlijke verhaal over de oorlog te vertellen. Daarmee maakt ze de oorlog tastbaar. De aangrijpende herinneringen maken het verhaal heel intens.

In zijn nawoord vraagt Arnon Grunberg zich af waarom hij het boek niet eerder las, toen ze nog leefde. Hij denkt dat hij bang was om medelijden met haar te krijgen. Om het daarna onmiddelijk af te doen met de grap dat zijn moeder vroeger weleens zei dat haar gezin en haar kinderen erger waren dan Auschwitz. Het kan niet, want wat is er erger dan Auschwitz? Juist die wens erger te zijn dan Auschwitz, om geen medelijden met haar te hebben, maakt het sterk.

Het is een bijzondere ervaring om haar herinneringen te mogen lezen. Het plaatst de schrijver Arnon Grunberg in een ander daglicht. Door zijn moeder komt zijn schrijfstijl nog sterker tot uitdrukking.

Hannelore Grünberg-Klein: Zolang er tranen zijn. Nawoord Arnon Grunberg. Amsterdam: Nijgh & Van Ditmar, 2015. ISBN: 978 90 388 0053 0. 172 pagina’s. Prijs: € 18,50.

Lees mijn bijdrage voor Litnet over het 25-jarig schrijverschap van Arnon Grunberg

Voorlezen op een bankje in Auschwitz

image

Arnon Grunberg vertelt in zijn nawoord bij het boek van zijn moeder Hannelore Grünberg-Klein Zolang er nog tranen zijn dat hij het boek nog nooit gelezen had. Al had hij er op een bankje in Auschwitz een stukje uit voorgelezen. Hij moet nu bekennen dat hij het boek nooit helemaal gelezen heeft. Hij kan zich zelfs niet herinneren dat zijn moeder het schreef.

Dat het boek na haar dood toch verschijnt is aan zijn uitgever te danken. Bij het maken van het jubileumboek stuitte zijn uitgever op het boek. Hij wilde het dolgraag uitgeven en bood moeder Grünberg zelfs een voorschot aan. Zij weigerde. Wel wilde ze het boek presenteren in het Lloyd Hotel in Amsterdam. Het hotel waar ze kort voor de oorlog verbleef met haar familie.

Het heeft niet zo mogen zijn, schrijft haar zoon in zijn nawoord. Het boek is er wel gekomen. Zolang er nog tranen zijn is het indrukwekkende relaas van haar vlucht uit Duitsland, zwerftocht over de wereld voor asiel en uiteindelijke verblijf in Nederland. Verblijf dat fataal wordt: Hitler valt Nederland binnen. Het is pijnlijk om dit te lezen:

We wisten niet dat wij onze vrijheid voor de komende zes jaren kwijt waren, en dat de meesten van ons, ook mijn ouders, de vrijheid nooit meer zouden beleven. (57)

Al spoedig komt ze terecht in Westerbork, dat na de Duitse overname in juli 1942 verandert in een doorgangskamp. Het betekent voor Grunbergs moeder dat ze belandt via Theresienstadt in Auschwitz. Het zijn aangrijpende herinneringen die ze in haar memoires beschrijft.

Hannelore Grünberg-Klein: Zolang er tranen zijn. Nawoord Arnon Grunberg. Amsterdam: Nijgh & Van Ditmar, 2015. ISBN: 978 90 388 0053 0. 172 pagina’s. Prijs: € 18,50.

Lees mijn bijdrage voor Litnet over het 25-jarig schrijverschap van Arnon Grunberg

Getallen

image

Het personage Lillian in Arnon Grunbergs novelle Het bestand heeft net zoals de hoofdpersoon Adam uit De Held van kamer 13B een voorliefde voor getallen.

Ook zij straft zichzelf met onmogelijke berekeningen:

Door bijvoorbeeld de som 207607:263 op te lossen, door het getal 263 te ontleden tot twee honderdtallen, zes tientallen en drie eenheden, verdwijnen de beelden langzaam, worden ze minder scherp. Het geweld wordt doorzichtig, de orgie vervaagt. (80)

Is het in de roman van Toten om de krankzinnigheid en dwangmatigheid te bewijzen, bij Arnon Grunberg is het meer om zijn personage een menselijk gezicht te geven. De gekken in de romans van Arnon Grunberg zijn net normale mensen. Daarin schuilt ook de bedriegelijkheid van zijn romanwereld.

Zoals de derde tatoeage van Lillian. Het is een getal:

Haar derde tatoeage is zichtbaar geworden. Het getal 206390. Een prachtig getal. Een van de mooiere getallen. Ze hoefde er niet lang over na te denken, dat getal hoorde op haar rechteronderbeen. (120)

Onmiddellijk klinkt hier de associatie met de cijfers die de nazi’s op hun kampgevangenen bij binnenkomst tatoeërden. Het spel van Arnon Grunberg behelst meer dan de typering van een personage. Het is onderdeel van de hele roman.

Arnon Grunberg gaat hiermee vele malen verder dan Teresa Toten in haar roman doet. Bij haar blijft het bij een tic als onderdeel van een compleet gestoord profiel. Bij Grunberg kun je het ook zo zien, maar de betekenis kan veel breder opgevat worden. Dat is de kracht van Grunberg.

Arnon Grünberg: Het bestand. Amsterdam: Nijgh & Van Ditmar, 2015. ISBN: 978 90 388 9988 6. 171 pagina’s. Prijs: € 18,50.

Lees mijn bijdrage voor Litnet over het 25-jarig schrijverschap van Arnon Grünberg

Het bestand

image

Het bestand behoort tot zo’n ‘tussendoor-boek’ van Arnon Grunberg. Dat geldt zeker voor de lezer. Het bestand is een handzame novelle in thematiek en in grootte. Het boek is zelfs voor lezers die weinig lezen snel te lezen. Het onderwerp sluit goed aan bij de vragen die op dit moment gelden.

Het bestand is een hack-novelle. Het verhaal gaat over het meisje Lillian. Ze ziet haar ouders als varkens, die omwille van hun enige dochter en hun werk af en toe transformeren tot mens.

Als ze bij het netwerkbeveiligingsbedrijf BClever solliciteert, is haar vader 2 weken daarvoor gestorven. Ze wil haar vaders naam als herinnering op haar linkerbil tatoeëren. Haar moeder vindt dat geen goed idee, maar daar laats Lillian zich niet zomaar door van de wijs brengen.

Ze heeft de baan gevonden op aanraden van een vriend die ze via internet kent. Ze is in het verleden gechanteerd met een naaktfoto op internet, waarna ze te hulp geschoten werd door een onbekend, ene Banri Watanuki. Hij wijst haar ook op de vacature van baliemedewerker bij BClever.

Bij het bedrijf ontmoet ze Sep en ze vermoedt dat hij Banri is. Dat ze het misheeft, zie je eigenlijk al aankomen voordat ze zelf denkt dat Sep Banri. Het ligt er best dik op, maar ondanks die snelle ontdekking is Het bestand van Arnon Grunberg een heel aardig boek.

Hij weet opnieuw het leven van een jong meisje heel treffend te beschrijven. De wereld die hij oproept met het personage Lillian en de hackersscene die hij mooi weet te vatten. Het zijn elementen die zijn roman bijzonder maken.

Arnon Grunberg sluit met zijn novelle aan op de actualiteit van internetbeveiliging en hacking. Hij weet in de digitale wereld binnen te dringen alsof het de echte wereld is en vermengt online en offline net alsof het de werkelijkheid is. Daarmee past Het bestand goed in het grote oeuvre van Grunberg. Qua onderwerpskeuze, absurditeit, gevatheid, humor en gewoon als meeslepende vertelling.

Arnon Grunberg: Het bestand. Amsterdam: Nijgh & Van Ditmar, 2015. ISBN: 978 90 388 9988 6. 171 pagina’s. Prijs: € 18,50.

Lees mijn bijdrage voor Litnet over het 25-jarig schrijverschap van Arnon Grunberg

Rothschild & Bach

Een bijzondere serie boeken vond ik afgelopen zaterdag bij de kringloopwinkel in Almere. Het zijn de 15 boeken die uitgever Jan Ritsema tussen 1990 en 1993 uitgaf bij zijn uitgeverij Rothschild & Bach. Ik was zo enthousiast over deze vondst dat ik een vlog over deze boeken maakte.

Een bijzondere serie boeken waar ik best trots op ben. Zeker ook omdat de boeken er zo eenvoudig vormgegeven uitzien: heldere letters tegen een wit vlak en een logo. Het illustreert een traditionele manier van uitgeven. Ik direct verliefd op de boekjes zodat ik de hele partij heb gekocht.

Wat betreft het vloggen valt veel te leren. Uiteindelijk koos ik de versie waar ik mij het minst aan stoorde. Ik vind het maar niks mijzelf terug te zien op het scherm. De vorm heb ik nog niet gevonden. Vlogtips zijn van harte welkom. Net als extra informatie over Rothschild & Bach. Uitgever Oscar van Gelderen startte in 2005 een uitgeverij onder dezelfde naam als eerbetoon aan Jan Ritsema.