Categoriearchief: den haag

Het plaatje en de titel

Het plaatje van de dolk op de cover van Alfred Birney’s roman doet wonderen. Ik lees namelijk de titel als De dolk van Java in plaats van De tolk van Java. De afbeelding van de dolk werkt sterker dan de tekst van de titel.

Als ik het in mijn omgeving vraag, leest vrijwel iedereen voor: De dolk van Java. Een prachtige vorm van misleiding vind ik dit. Pas veel later ontdek ik zelf dat er tolk staat in plaats van dolk. De naam verwijst naar de rol van de vader van de hoofdpersoon bij de politionele acties in Indonesië. Hij is de tolk tussen de bevolking en de Nederlanders.

De mariniersdolk maakt deel uit van de herinneringen van de oudste zoon. Het drukt op zijn jeugd. Het verleden probeert de vader van zich af te werpen door de mariniersdolk weg te gooien. Tenminste dat beweert de moeder van de hoofdpersoon Alan.

Was die dolk hem misschien gaan achtervolgen? Je hoorde soms verhalen over Indonesische mensen die werden geplaagd door een kletterende kris aan de muur. Of door een koperen hagedis, die bij volle maan de muur af kroop naar het midden van het kamertapijt. Zeker was dat álle Indische mensen werden achtervolgd door herinneringen aan de oorlog. (207)

In het vierde deel van de roman, ‘De tolk van Soerabaja’, komen de dolk en de tolk soms erg dicht bij elkaar. Hij vecht vol passie tegen de Indonesische opstandelingen. Zo gepassioneerd dat mensen in zijn omgeving hem aanspreken en vrezen dat hij deze moordzuchtige houding nooit meer kwijtraakt.

De geschiedenis trekt zeker een wissel over vader Arto. Hij zal zijn leven lang worstelen met het verleden. De gebeurtenissen in Indonesië zal hij eindeloos herschrijven. Zijn memoires lijken een zoektocht naar legitimiteit. Waarom hij gedaan heeft wat hij heeft gedaan. Hij probeert zijn lijf te zuiveren van de wantoestanden die zijn gebeurd.

Uit het stemmenrumoer in de roman kan de verteller niet ontsnappen. Hij verliest de regie. De personages buitelen met hun verhalen over elkaar heen. Het lijkt erop dat de verteller, zijn zoon Alan, juist zijn vader wil beschuldigen. De ultieme wraak op de vader die hem mishandelde. Tegelijkertijd zoekt de verteller nog altijd naar de liefde van zijn vader. Een gevecht die hij alleen maar eindigen door te stoppen met vechten.

Alfred Birney: De tolk van Java. Breda: Uitgeverij De Geus, 2016. ISBN: 978 90 4453 6447. 386 pagina’s. Prijs: € 22,50.Bestel

Haags Gemeentemuseum: Karel Appel en Jan Toorop

image

We gaan via het trappenhuis naar de eerste verdieping. De zalen waarin de wisselexposities te bewonderen zijn. Het is hier het drukst van overal. De zalen voor Karel Appel en Jan Toorop zijn bommetjevol met bezoekers.

De tentoonstelling over Karel Appel brengt ons in een heel nieuwe wereld. Het contrast met Mondriaan en ook met Jan Toorop is bijzonder groot. Is het daar juist de abstractie van de werkelijkheid die een rol speelt, hier is de werkelijkheid de abstractie. Zoek in de onverklaarbare beelden de verklaring.

image

Vlek of liggend naakt

Het lukt amper om in de ‘tekeningen’ de wereld te herkennen. Is het gewoon een vlek of een liggend naakt. Doris vindt de schilderijen van Karel Appel niet zo aansprekend. De kunstwerken van boombast scoren beter, maar over de meerderheid van Karel Appels schilderijen is ze niet enthousiast.

image

De schilderijen van Jan Toorop zijn veel toegankelijker. Ze verbeelden een mystieke wereld die mooi aansluit bij de sfeer van het Gemeentemuseum. De gezichten die in elkaar vervlochten lijken, soms samensmelten in de omgeving en uit een mistvlaag of waterdruppel voortkomen. Het maakt de schilderijen geheimzinnig.

image

Dingen die er niet zijn zien

Je ziet dingen die er niet zijn maar die je toch ziet. De rijke krullen, verwerking van natuurmotieven als bladeren en de mensen die zweven tussen man en vrouw. Het zijn schilderijen die de werkelijkheid misschien net zo raadselachtig verbeelden. Dat ook Jan Toorop zich ontwikkeld is in deze tentoonstelling goed te zien. De kracht die uit zijn schilderijen spreekt, lijkt dezelfde.

Zo genieten we nog na in de tram naar het station. De schilderijen en beelden laten je ontsnappen uit het heden. Halen je uit de waan van alledag. Het kijken naar kunst is als een droom: je voelt je even helemaal los van de dagelijkse drukte en zorgen. Het neemt je mee naar een wereld die je laat nadenken over dingen waar je anders niet zo snel aan denkt.

image

Beslommeringen

Het zonnetje schijnt, de drukte van de stad en de beslommeringen of we de trein wel of niet halen, trekken je weer terug in het hier en het nu. Al dromen we onderweg naar huis in de trein lekker weg in de ervaringen die we hebben gezien. Het benoemen waarom iets mooi of lelijk is en de ervaring van het zien.

Een rijke dag, boordevol ervaringen. Het zijn maar een paar schilderijen en beelden, maar genoeg om nog van na te genieten.

Gemeentemuseum Den Haag: Mondriaan

image

Het Gemeentemuseum in Den Haag bezocht ik als tiener. De schilderijen vond ik strontvervelend en ik was erg opgelucht bij het bezoek aan het aangrenzende Museon. Mijn dochter houdt wel van schilderijen en ik ben het ook gaan waarderen. Zodoende lopen we even later door het bijzondere gebouw.

Voor het gebouw alleen al ga je naar het Gemeentemuseum in Den Haag. Wat een prachtige entree en wat een verrukkelijke zalen. Het gaat om de totale indruk die het gebouw bij je achterlaat. De gele baksteen, de lichte kleuren binnen en de zakelijke stijl, ademen helemaal De stijl. De architect Berlage heeft hier een indrukwekkend gebouw neergezet waarin je makkelijk verdwaald door de aaneenschakeling van zalen en gangen.

image

Verdwalen in Gemeentemuseum

Dat verdwalen is heerlijk in het Gemeentemuseum. Je draait rondjes in een sectie en ziet zo dingen dubbel of mist juist bepaalde objecten, die je ineens ziet door de openingen naar de aangrenzende zalen. De heldere ruimtes maken de beleving compleet.

We struinen door de zalen met Mondriaan en zijn collega’s van De stijl: Theo van Doesburg, Gerrit Rietveld en anderen. Vooral de overgangsperiode is mooi, met de molen, de varianten van de vuurtoren van Westkapelle en de studies van de boom. De laatste verandert in een steeds abstracter schilderij. Het gebruik van de primaire kleuren in de vlakken en de heldere indeling doen de rest.

image

Victory Boogie Woogie

Zeker een schilderij als Victory Boogie Woogie is indrukwekkend vanwege het rijkgeschakeerde kleurenspel en de kleine indeling van vlakken. Ook dat het nog niet af is, geeft je een kijkje in het hoofd van Mondriaan. De andere weg die hij wilde inslaan. Het maakt het schilderij tot een markering dat jammergenoeg een eindpunt is geworden.

We hebben genoten van de lijnen en vlakken. De heldere indeling, de herkenbare motieven en het spel met kleuren en  verhoudingen. Dat maken het werk van Mondriaan tot een uiterst interessant fenomeen. In het Gemeentemuseum van Den Haag kom op een uitermate toegankelijke manier in aanraking met deze kunststroming.

image

Dat we daarbij langs het schilderij lopen dat Maarten van Rossem als ‘strepen’ betitelde, maakt het feest alleen maar compleet. Zo spelen wij de mopperende ouwetjes voor het schilderij na en gniffelen onze tocht verder naar de kelder van het museum.

image

Museum van de beleving

In de kelder is het museum een beleving. De installatie in het midden van de zaal waarin alles als een kijkdoos – soms letterlijk – wordt weergegeven is uitermate interessant. De kleine vakken ter grootte van een sinaasappelkistje bevatten schilderijen en soms filmmateriaal. In een zaaltje over liefde staat een stelletje innig te zoenen bij een schilderij dat een kus verbeeldt. Zo ontstaat een museum in een museum waarbij de bezoeker de pose van de voyeur aanneemt.

Langs de wanden is een expositie ingericht op thema, daar komen werken, kwetsbaarheid, bad en bed voorbij. Het geeft een andere kant van het museum weer, de ontdekkingstocht voor iedereen, het verzamelen en de liefde voor schoonheid. Allemaal elementen die je laten genieten.

Lees donderdag het vervolg van een dagje Den Haag: De wisselexposities Karel Appel & Jan Toorop

Jongens van De Witt

image

Het drama van de broers De Witt komt uiteraard langs. Het is de schandvlek die kleeft aan deze plek. Hoe het volk zinde op wraak na de aanval van 4 buurlanden op Nederland. Het volk lynchte de regent en zijn broer vlak naast de Gevangenpoort. Of de toekomstige stadhouder Willem III het volk heeft opgejut, is nooit bewezen.

Dan volgt nog het meest onwaardige: de lichamen van de broers De Witt zijn uit elkaar gerukt. Het publiek nam de losse lichaamsdelen mee naar huis als talisman, at het op of verkocht het. De tong van Johan en de vinger van Cornelis zijn nog bewaard gebleven.

Een gruwelijk verhaal uit de Nederlandse geschiedenis. Een politieke moord die zijn weerga niet kent. Hoe de volkswoede zich richt tot de bestuurders. De grimmige sfeer van toen is nooit meer iemand zo fataal geweest. Al denken we er soms aan bij de gebeurtenissen van Pim Fortuyn en Theo van Gogh.

image

Dan lopen we verder omhoog de oude stokzolder op. Het woord stok, betekent net als het Engelse stock, voorraad. Achterin op de zolder is een cel gebouwd voor iemand die later levenslang kreeg. Celstraffen waren niet gebruikelijk in de tijd van de broers De Witt.

Het was veel normaler om lijfstraffen te geven. Of iemand mocht de hele dag aan de schandpaal vastgeketend staan. Net als de andere middelen als radbraken, het afhakken van lichaamsdelen en brandmerken. Allemaal straffen die veel om het lijf hadden en waarvan het nut niet bewezen is.

Net als het afdwingen van een bekentenis. Daarvoor dalen we weer helemaal af tot in de kelder waar de beul gevangenen martelde om een bekentenis af te dwingen. Hier kreeg Cornelis de Witt ook verschrikkingen te verduren in de hoop dat hij de moordplannen op stadhouder Willem III waarvan hij beschuldigd werd, zou bekennen.

image

Hij bekende niet, waardoor zijn broer hem moest ophalen toen de rechter bepaalde dat ze verbannen werden uit Holland. Het werd uiteindelijk hun dood toen het volk de Gevangenpoort wist binnen te dringen.

Zo stappen we een beetje onthutst de Gevangenpoort uit. Ik voelde me best unheimisch in die ruimtes. Vooral de martelkamer, het gajol en de kamer van de rijke gevangenen ademde een onprettige sfeer. Het leek wel of de doden spraken over het onrecht dat ze was aangedaan.

Of het klopt, weet ik niet. Het is geschiedenis, het verhaal van gebeurtenissen die niet vergeten mogen worden. Iedereen die hard roept dat lijfstraffen of zelfs de doodstraf weer moeten worden ingevoerd, zou hier naartoe moeten.

image

Met een klein beetje voorstellingsvermogen spelen de gruwelen die hier hebben afgespeeld voor je op je netvlies. Ik had er weinig voor nodig om het te zien, de schreeuwen te horen en de pijn te voelen.

De Gevangenpoort

image

Even op familiebezoek noem ik het: de Gevangenpoort in Den Haag. Ik werkte er een paar jaar geleden naast, maar kom er nu pas aan toe om erheen te gaan. We zijn in Den Haag gestrand en maken van de gelegenheid gebruik. We komen van de andere kant van de Hofvijver, uit het Mauritshuis en trekken over het Binnenhof naar de Gevangenpoort.

Ik weet nog dat ik als kind vanuit de tram langs de poort reed en hoorde dat daar de gebroeders De Witt gevangen hadden gezeten. We genieten eerst van de lunch bij de viskar voor het Binnenhof. De meeuwen kijken hongerig naar ons eten.

image

De zilvermeeuw die op de reling voor ons balanceert, lijkt elk moment toe te slaan. Het valt mee, hij laat onze broodjes ongemoeid. De manke duif die ik een stukje brood toegooi, ziet dat als de kans om mijn richting op te vliegen. Niet meer doen dus.

Bij de Gevangenpoort wacht een groepje mensen op de binnenplaats voor de rondleiding. Als het moment er is, lopen we een andere binnenplaats op, voor de eigenlijke gevangenis die in en naast de oude poort gemaakt is.

Dan het gebouw in. We staan in de gajolen, de oude wachtruimtes waar de gevangenen in hechtenis werden genomen in afwachting op hun vonnis. De ruimte waarin we met 25 mensen staan is klein. Daar zaten dus zeker 10 volwassenen in. Met alleen een secreet (toilet) tot hun beschikking en een emmer met water dat uit de Hofvijver kwam. Hetzelfde water als waar het secreet op aangesloten was.

image

De graffiti aan de muur laat zien dat hier al veel mensen hebben gestaan zonder straf. Dikke letters geschreven met stift vermelden dat hier iemand stond die zijn eigen naam opschreef of de naam van zijn geliefde of voetbalclub.

De stenen die uit de muur zijn gebroken, laten een wand van hout zien. Hier was een uitbraakpoging vroegtijdig afgebroken. De poging om door het secreet naar buiten te gaan, slaagde wel. Tot daarna aan het einde van het riool ook een heus hekwerk aan tralies werd aangelegd.

De dikke muren van een meter, de soms 3 dubbele rijen tralies, de stevige deuren met op meerdere plekken flinke stalen pinnen om de gevangenen binnen te houden. Dan mogen we kijken in de kamer waar de rijke gevangen zaten. Een grote kamer waarin Cornelis de Witt zat. Hij had iets meer ruimte dan de arme gevangenen. Voor zijn verblijf van 2 weken hier, moest hij het jaarsalaris van een handwerksman neerleggen.

image

Gestrand in Den Haag

image

De treinkaartjes van Blokker gaan hun laatste dagen in. Daarom willen we een dagje naar Rotterdam. Het zit niet echt mee, er zijn werkzaamheden. Daarom moeten we het eerste deel van de reis per bus reizen.

Het heeft ook wel wat om de wereld zo vanuit een touringcar te zien. Het treinloze spoor tergt mij. Waarom rijdt daar niks? De werkzaamheden winnen het van het treinverkeer.

image

Het vervolg van de reis moet per stoptrein vanuit Weesp. Dat kost kostbare tijd, maar we zitten gezellig bij elkaar. De trein rijdt niet rechtstreeks naar Rotterdam, in tegenstelling tot de intercity die we anders genomen zouden hebben.

We stappen in Leiden uit om over te stappen op de intercity, vermeldt het bord dat de trein niet verder rijdt dan Den Haag. Te laat om weer in de stoptrein te springen, daarom nemen we de intercity naar Den Haag Centraal en maken er een dagje Den Haag van.

image

Het station is veranderd sinds de laatste keer dat ik hier was. Vanuit de stationshal zie je een hoge toren die naast het station is gebouwd. Het plafond is van glas, er is een patroon in verwerkt.

In Den Haag hebben we het Mauritshuis nog niet bezocht, daarom lopen we vanaf het station naar het Plein. Het is niet zo heel druk in het museum dat een paar jaar geleden helemaal is vernieuwd. We starten in de kelder en klimmen dan omhoog in het oude gebouw.

image

Voor de wisseltentoonstelling kun je naar het gebouw aan de andere kant van de weg. De lange rij voor de selfies uit de Gouden Eeuw, schrikt voldoende af. Daarom bezoeken we het oude Mauritshuis. De vaste collectie geeft ons meer dan genoeg te zien.

Dan staan we even later oog in oog met de hoge kunst. We zien de kunstwerken die onderdeel vormen van het collectieve geheugen, met als hoogtepunt het Meisje met de parel van Johannes Vermeer, de Stier van Paulus Potter en werken van Rembrandt van Rijn en Jan Steen.

image

Doris geniet van een wintertafereel van Hendrick Avercamp. Het schilderij zien we meteen bij binnenkomst in de eerste zaal. Daarna lopen we van hoogtepunt naar hoogtepunt van de Nederlandse schilderkunst uit de Gouden eeuw.

image