Categoriearchief: dante

Vertwijfeling: Divina Commedia: Hel: Canto 2

image

De eerste canto is de inleiding op het hele werk, de tweede is het begin van zijn tocht. Hier slaat de vertwijfeling toe. Een vertwijfeling opeens overvalt. Ik zei net wel dat ik op weg ga, maar is het wel verstandig. De overwonnen leeuwen en beren van zojuist staan plotseling weer op de weg.

Zeker, hij heeft de dichter Virgilius toegezegd om met hem mee te gaan op reis door een gebied dat eeuwig is. Maar hij vraagt zich af of hij wel tot deze reis in staat is. Nog voor hij de onderneming wil beginnen, wil hij hem diep in zijn hart al opgeven.

De dichter Vergilius vertelt hem dat hij in opdracht van de maagd Maria is gestuurd. En dat niet alleen, de Romeinse dichter voert ook de heilig Lucia op en tenslotte voert hij Beatrice op.

Beatrice is een bijzonder personage in Dantes werk. Ze vertegenwoordigt de volmaakte liefde. In zijn eerdere werk, de Vita Nuova legt hij al getuigenis van haar. Ook schreef hij prachtige sonnetten waarin hij haar opvoert.

Beatrice is jong overleden en het lijkt soms dat ze meer symbool staat voor de liefde, dan dat ze werkelijk seksueel begeerd wordt. Dante voert haar in De Goddelijke komedie ook op als een filosofisch, abstract figuur.

Het pleidooi van Vergilius komt goed over op de verteller Dante. De grote dichter weet hem met zijn verhaal te vervoeren en dan komt een prachtige vergelijking die het lyrisch ik maakt:

Gelijk een bloem, door nacht en kou geheel
Verslapt, gesloten, die door zonnestralen
Zich opent en weer opricht op haar steel,

Verhief ook ik mij na mijn angstig dralen;
En ik werd zo doorstroomd van blijde moed
Dat ik bevrijding in mij voelde dalen. (Canto II, vs 127-132; Cialona en Verstegen)

Het beeld van de bloem, verslapt door de kou, die weer opent door het licht van de nieuwe dag. De 3 personen die Vergilius aanhaalt, weten de weifelende dichter ervan te overtuigen: hij moet de reis maken om zichzelf en de wereld beter te leren kennen.

De woorden van Beatrice die verderop op hem wacht en hem zal begeleiden op zijn reis door het hiernamaals. Het overtuigt Dante van de noodzaak. Het laatste restje twijfel is nu verdwenen. Hij begint zijn tocht samen met de grote Vergilius.

Gedichten rond Canto 2

Lees meer op wolkenhemel.blogspot.nl

Literatuur
De hier gebruikte vertaling is van Cialona en Verstegen: Dante Alighieri: De goddelijke komedie, vertaald door Ike Cialona en Peter Verstegen, 2 delen, Amsterdam 2000.
Er zijn vele vertalingen van Dantes meesterwerk in het Nederlands verschenen.

Donker woud: Divina Commedia: Hel: Canto 1

image

Dantes Goddelijke komedie is een prachtwerk. Dat begint meteen al op de eerst bladzijde: de opening is magistraal. Een betere opening kan ik niet bedenken. Op het scheppingsverhaal van de bijbel na, dan. Het lyrisch ik, Dante, is van het rechte pad geraakt. Hij is ergens verkeerd afgeslagen in het midden van het ‘woud des levens’. Elke stap die hij zet, wordt het pad donkerder.

De nacht valt. Hij valt in slaap bij een helling. Als hij wakker wordt, ziet hij een luipaard. Hij wil verdergaan, maar het luipaard belet zijn weg. Hij overweegt terug te gaan, maar besluit toch verder te lopen. Het dier blijft hem volgen. Zelfs als de zon opkomt de volgende morgen. De angst slaat hem aan het hart. Recht voor hem staat een leeuw. Dreigend wil het dier hem vermorzelen. Tot overmaat van ramp komt een hongerige wolvin (hebzucht) ook op hem af.

Dante is helemaal radeloos. Hij keert om en wordt door de dieren teruggedreven in het donkere bos. Ineens ziet hij een gestalte staan. Hij schreeuwt om hulp. Het is de dichter Vergilius. Vergilius is het grote voorbeeld voor Dante. Hij heeft zijn werk vaak herlezen. Hem probeert Dante te evenaren:

Gij zijt alleen mijn meester, gij mijn schrijver.
Tot de eedle stijl waarop ik roem mag dragen
Waart gij alleen mijn leidsman en mijn drijver. (Verwey, Canto I, 85-87)

Dan stelt Vergilius aan Dante voor met hem mee te gaan. Het pad vervolgen zou zinloos zijn. Hij zou verslonden worden door de wolvin. Vergilius zal hem meenemen naar ‘een gebied dat eeuwig is’. Dante besluit hem te volgen.

Toen schreden wij tezaam, hij voor, ik achter. (Verwey, Canto I, 136)

Over project Dantes Divina Commedia

Volg vanaf vandaag elke week op woensdag mijn blog over Dantes Divina Commedia. Heb je vragen, ideeën of opmerkingen rond dit project? Neem gerust contact met mij op. Ook ben ik erg nieuwsgierig naar andere initiatieven.

Gedichten rond Canto 1

Op zoek naar Dante (haiku)

Donkere schaduwen (haiku)

Levenspad (haiku)

Levensmidden (haiku)

Het donkere woud – Canto 1

Lees meer op wolkenhemel.blogspot.nl

Literatuur
De hier gebruikte vertaling is van Albert Verwey: Dante Alighieri: De Goddelijke Komedie, vertaling A. Verwey, Haarlem 1923.
Er zijn vele vertalingen van Dantes meesterwerk in het Nederlands verschenen.

Divina Commedia: waar begint het?

image

Een vraag die je als dichter of schrijver kunt stellen is: waar begint het besef van Dante dat hij de Divina Commedia schrijft? Ik geloof nooit dat Dante is gaan zitten en het werk is gaan schrijven, beginnend bij Canto I.

Het basisidee alleen al is zo volmaakt uitgewerkt en gaat bijzonder ver. Hiervoor moet Dante diepgaande studie gedaan hebben. De indeling van hel, vagevuur en hemel is zo gedetailleerd, dat Dante zeker goed nagedacht heeft over het concept.

De gedetailleerde afwerking maakt het tot een van de grootste literaire werken die ooit geschreven is. Het staat daarmee gelijk aan een boek als de bijbel of Goethes Faust. Het is als geen ander literair werk tot inspiratie geweest voor schrijvers, dichters, componisten, schilders, beeldhouwers en architecten.

Volgens Albert Verwey wist Dante in de 27e Canto van het middendeel het Vagevuur dat hij een groot literair werk aan het scheppen was. De opening van dit lied bevat volgens Verwey:

het besef van die conceptie tot een al het andere uitsluitende doorbraak kwam, waar het dichten de inhoud, het onderwerp van zijn verbeelding werd.

Ik vind dat besef al vanaf het eerste lied aanwezig, maar er is zeker veel voor te zeggen dat het verderop in het werk gestalte krijgt. De beelden van Dante grijpen mij aan. Zeker ook in die 27e Canto van de Louteringsberg. Hierin neemt Vergilius afscheid van Dante. Het beeld dat Dante hier schetst is een allesomvattend wereldbeeld. Van Spanje tot aan de Ganges.

Misschien dat hierin het idee loskomt van de grootsheid van dit werk. Dante heeft het goed in de rest van de Divina Commedia weten te verwerken. Het is zo groots en meeslepend dat het bijna niet door een mens geschreven kan zijn.

Over project Dantes Divina Commedia

Volg elke woensdag mijn blog over Dantes Divina Commedia. Heb je vragen, ideeën of opmerkingen rond dit project? Neem gerust contact met mij op. Ook ben ik erg nieuwsgierig naar andere initiatieven.

Het project Divina Commedia

image

Al jaren speel ik met het idee om iets te gaan doen met Dantes Divina Commedia vertaald als Goddelijke komedie . Graag zou ik het grote dichtwerk als inspiratie willen gebruiken voor een langere dichtreeks,

Actueel meesterwerk

Het meesterwerk uit de Europese literatuur is een bijzonder actueel dichtwerk. Dante typeert de universele gevoelens en gedachten van de mens. Hij doet dit weliswaar binnen de wereld zoals hij die kent. Toch staat dit Middeleeuwse wereldbeeld heel dicht bij onze eigen kijk op de wereld.

Veel mensen hebben de hel naar het fabelrijk verwezen. Net als de hemel en het vagevuur. Ik zie veel in de verbeelding van het hiernamaals. Het zegt namelijk heel veel over ons in het hier en nu. Er ligt voor mij een uitdaging zelf gedichten te schrijven die refereren naar Dante maar tegelijk iets nieuws zijn. Hoe dit vorm krijgt, zal tijdens het wordingsproces gebeuren.

Verbeelding

In de verbeelding ga ik met Dante mee, zoeken naar het goed en het kwaad. Misschien zou de indeling van Dante meer een indeling van typen mensen zijn. Een typering van gedragingen. Moet je iemand die hebzuchtig is naar de hel verwijzen of probeer je ze zo te typeren dat hun gedrag zelf genoeg oordeel geeft?

Ik denk het laatste. Hierbij zal ik de indeling van Dante volgen. Of het een werkbare situatie oplevert, weet ik niet. Het project is daarvoor te groot. Dante heeft Divina Commedia ook niet in 1 dag geschreven. De ervaring bij het schrijven, zal mij leren of de ingeslagen weg de juiste is. Dante is leidraad. En misschien mislukt het project wel jammerlijk.

Elke week een Canto

Mijn idee is om wekelijks een Canto te behandelen op de blog hendrik-jandewit.nl. Beginnend bij de hel en daarna elke week een Canto uit dit deel. Ik geef in een blog een synopsis van het lied. Daarnaast zal ik – als dat lukt – 1 of meerdere schetsen geïnspireerd op dat Canto schrijven. Dat kan een persoon, een beeld, een idee of gedachte zijn. Het zijn schetsen in dichtvorm. De bedoeling is om een link te leggen naar mijzelf, deze tijd en deze wereld. De gedichten komen terecht op wolkenhemel.blogspot.nl.

Een groots en meeslepend plan waarvoor ik de tijd neem. Het kan betekenen dat de ene blog saai is en de andere fragmentarisch. Of het altijd de lading dekt, weet ik niet. Ik zal de ruimte moeten nemen als een Canto meer tijd vergt en juist moeten inkorten als een Canto te weinig inspiratie oplevert.

Het lijkt me leuk als je meegaat met deze zoektocht. Schroom niet om je ideeen, kritiek of opmerkingen te posten. Het helpt mij om dit project vorm te geven en tot een goed einde te brengen. Ook zou het mooi zijn als meer mensen hun kunstzinnige uiting rond Dantes meesterwerk met mij willen delen.

Andere initiatieven

Ik ben niet de enige die ‘begeistert’ is door Dantes meesterwerk. Drie jaar geleden begon Danny Habets zijn grote Dante-project: in 100 dagen door Dante heen. Helaas bleef het bij 42 Canti. Ik hoop dat hij binnenkort het project weer oppakt.

Over project Dantes Divina Commedia

Volg vanaf vandaag elke week op woensdag mijn blog over Dantes Divina Commedia. Heb je vragen, ideeën of opmerkingen rond dit project? Neem gerust contact met mij op. Ook ben ik erg nieuwsgierig naar andere initiatieven.

Mijn gedichten bij Canto 1

Lees meer op wolkenhemel.blogspot.nl

Goede Vrijdag en Dantes Divinia Commedia – #WOT

image

De Goddelijke Komedie van Dante opent op Goede Vrijdag in het jubeljaar 1300. De opening van dit magistrale werk waarin de dichter Dante afdaalt naar de hel, speelt in de tijd tussen Goede Vrijdag en Pasen.

Dante volgt daarmee letterlijk de raadselachtige woorden ‘nedergedaald ter helle’. De apostolische geloofsbelijdenis noemt dit de tussenliggende periode tussen de dood van Jezus en zijn opstanding op Paasmorgen.

Zo is deze periode perfect geschikt om Dantes Divinia Commedia te lezen. Voor zover het te redden is dit complexe werk van drie dikke delen in een week tijd door te worstelen. Vooral het laatste en derde deel vraagt veel aandacht vanwege zijn theologische en filosofische diepgang.

Ik lees de beschrijvingen van Dante mondjesmaat en merk dat ik na één Canto weer op adem moet komen. Wat een overdaad aan literatuur.

De afgelopen week gaf mij weer een onverwachte interesse voor het meesterwerk van Dante. Bij mijn afscheid van Ziggo kreeg ik van mijn collega’s prachtige cadeau’s waaronder een boekenbon. Daarvan kocht ik De Goddelijke Komedie in de vertaling van Rob Schouten. Het is de laatste vertaling die in het Nederlands is verschenen.

image

Toeval of niet. Een dag na de aankoop vond ik in de Kringloopwinkel van Naarden de vertaling van Bohl in drie dikke en fraaigebonden delen uit 1894-7. De aankopen wakkerden mijn belangstelling voor Dante weer helemaal aan. Ik zit weer helemaal in hoge literaire sferen, hoe diep de hel van Dante ook is.

Bekijk mijn Overzicht van Dante-vertalingen

#WOT

Vandaag doe ik mee met de #WoT van drspee.nl met als onderwerp Pasen. Dit initiatief is opgezet door @metkcom en daarna door @pixelprinces overgenomen. Ik heb het ook een paar maanden gedaan, totdat @drspee het dit jaar overnam.

Schilderij in roman – #50books

image

Een schilderij of een muziekstuk in een boek, daar kan ik erg van genieten. De vermenging van muziek, schilderijen, beelden, gedichten, films of andere boeken versterken de roman.

Een boek waar ik het ontdekte was het boek dat ik kortgeleden las voor het project Een perfecte dag voor literatuur van Notjustanybook.nl. Het gaat om het schilderij ‘De strijd tussen carnaval en vasten’ uit 1559 van Pieter Bruegel. Dit schilderij speelt in de roman Jouw gezicht zal het laatste zijn van João Ricardo Pedro een belangrijke rol.

De roman van de Portugees João Ricardo Pedro bevat veel verwijzingen naar muziek en naar dit schilderij. Ik kan er erg van genieten. Het heeft bij mij voor een hernieuwde belangstelling voor het werk van Pieter Bruegel gezorgd. Daarbij werd ik ook gesteund door de enthousiaste verhalen van Jacob Jan Voerman. Zeker als je het boek van de kunstenaar Harold van de Perre erbij leest.

Deze Belgische kunstenaar laat op een onthutsende wijze zien dat Bruegel een uitstekend observator is. Zijn schilderijen bestaan uit eindeloos veel verschillende taferelen en verwijzen naar universele menselijke waarden. De link die Harold van de Perre legt tussen het schilderij ‘De triomf van de dood’ en de holocaust gaat ver, maar is zeker onthutsend.

De roman Jouw gezicht zal de laatste zijn, maakt dat die belangstelling in mij wakker. Dat kreeg ik bijvoorbeeld niet toen ik de Da Vinci Code las. De romans van Dan Brown irriteren mij daarvoor teveel. Er zitten teveel fouten en toevalligheden in en daar kan ik alleen tegen als de verteller daar de spot mee drijft.

De versmelting van verschillende kunstvormen vind ik erg mooi. Zo inspireert muziek mij heel vaak bij het schrijven van een gedicht. De componist Franz Liszt doet dit bij heel veel werken. Hij verwijst dan naar de ervaring in de Sixtijnse kapel of verwerkt de Goddelijke komedie in muziek. Erg inspirerend is het om daar weer zelf mee aan de slag te gaan.

Het geeft een extra laag aan een boek en helpt je mee om bepaalde schilderijen te waarderen. Het is een vorm van totaalkunst. Een vorm die ik terugvond in het theater van Jacob Jan Voerman en die hij nog verder mag verdiepen. Het is mooi en het versterkt de beleving door de prikkeling van meerdere zintuigen.

#50books

Dit is het antwoord op vraag 2 van het blogproject #50books. #50books is een initiatief vanPeter PellenaarsMartha Pelkman heeft in 2014 het stokje overgenomen. Bekijk mijn andere bijdrages voor dit bijzondere boekenblogproject. 

Overzicht vertalingen Dantes Divina Commedia

Er zijn veel vertalingen verschenen van Dantes Divina Commedia. De goddelijke komedie is sinds de eerste vertaling in 1864 zeker 14 keer helemaal in het Nederlands vertaald. Bovendien zijn er nog 3 vertalingen bekend van het eerste boek: de hel.

Hier volgt een overzicht van de verschillende vertalingen die in het Nederlands zijn verschenen:

Volledige vertalingen

  • Dante’s Divina Commedia, vertaald door A.S. Kok, 3 delen, Haarlem 1863-1864.
  • De Komedie van Dante Alighieri, vertaald door J.C. Hacke van Mijnden, 3 delen, Haarlem 1867-1873.
  • De Goddelijke Comedie van Dante Alighieri, vertaald door U.W. Thoden van Velzen, 3 delen, Leeuwarden 1870-1875.
  • Dante Alighieri: De Goddelijke Komedie, vertaald door J. Bohl, 3 delen, Haarlem-Amsterdam 1876-1884.
  • Het Goddelijk spel van Dante Alighieri, in het Vlaams vertaald en verklaard door P.B. Haghebaert, 3 delen, Leuven 1901.
  • Het Goddelijke Spel van Dante Alighieri, vertaald door J.K. Rensburg, 3 delen, Amsterdam [1906-1908].
  • Dante’s Hel, Louteringsberg, Paradijs, vertaald door H.J. Boeken, 3 delen, Amsterdam 1907-1910.
  • Dante-verklaring. Goddelijke Komedie: Hel, Vagevuur, Hemel, vertaald door A.H.J. van Delft, 3 delen, Bussum 1920-1921.
  • Dante Alighieri: De Goddelijke Komedie, vertaling A. Verwey, Haarlem 1923.
  • Dante’s Goddelijke Komedie, vertaald door C. Kops, 3 delen, Utrecht 1929-1930.
  • Dante Alighieri: De Goddelijke Komedie, vertaald door B. van Oyen-Zeeman, Haarlem 1932.
  • Dante Alighieri: Divina Commedia, vertaald door F. Bremer, 3 delen, Haarlem 1940.
  • Dante Alighieri: De goddelijke komedie, vertaald door Frans van Dooren, Amsterdam-Leuven 1987.
  • Dante Alighieri: De goddelijke komedie, vertaald door Ike Cialona en Peter Verstegen, 2 delen, Amsterdam 2000.
  • Dante Alighieri: De Goddelijke Komedie, vertaald door Rob Brouwer, 3 delen, Leiden 2000-2001

Alleen het eerste deel: Inferno

  • Dante Alighieri: De Hel, vertaald door J.J.L. ten Kate, Leiden 1876.
  • Dante: De Hel, vertaald door M.C.L[oman], Bussum 1908
  • Dante Alighieri: Mijn Komedie: Hel, vertaald door Jacques Janssen, Nijmegen 1999.
  • Dantes goddelijke komedie: de hel, opnieuw verteld door Lies Lavrijsen; Illustraties: Sophie Pluim, Blossom Books, 2021.

Vertalingen online beschikbaar

Aanvullingen of opmerkingen zijn van harte welkom.

Updates

28 maart 2014

De Vlaamse vertaling van P.B. Haghebaert uit 1901 is toegevoegd. In 1947 gaf de Wereldbibliotheek deze vertaling uit herzien en ingeleid door Rob Antonissen.

18 oktober 2021

De veelbesproken vertelling van de Hel van voorjaar 2021 is toegevoegd. Er is ook een nieuwe vertaling van de hele Goddelijke Komedie in de maak bij Uitgeverij IJzer. Ik ben heel benieuwd…

Vertalingen van Dante in Engels en Duits

Ook in andere talen als het Engels, Frans en Duits is Dantes meesterwerk vertaald. Zoals de vertaling van de Goddelijke komedie van de Engelse detectiveschrijfster Dorothy L. Sayers. Deze verscheen tussen 1947 en 1960. Het laatste deel in samenwerking met Barbara Reynolds. Dorothy L. Sayers overleed namelijk aan een hartstilstand bij het vertalen van het laatste deel van Dantes Paradiso.

Bij mijn weten is het aantal Nederlandse vertalingen echter groter dan de vertalingen in het Duits en Engels.

Dante project

Vanaf januari 2016 schrijf ik elke woensdag over Dantes Divina Commedia. Ik behandel elke canto afzonderlijk, soms zelfs een canto in meerdere blogs. Ik leg vooral de nadruk op wat mij treft in de Goddelijke komedie van Dante.

Dantes Divina Commedia

image

Van Dantes Divina Commedia zijn meer vertalingen in het Nederlands dan er Bijbelvertalingen zijn. In mijn bibliotheek heb ik al 5 vertalingen liggen. Dat is slechts een magere afspiegeling van de vele vertalingen die er zijn. Tussen 1864 en 2001 verschenen 14 Nederlandse vertalingen van dit hoogtepunt uit de wereldliteratuur.

Vertaler Frans van Dooren telt in de verantwoording bij zijn vertaling al 12 volledige. Hierbij heeft hij zijn vertaling uit 1987 niet meegeteld, net als de vertaling in verzen van Ike Cialona en Peter Verstegen uit 2001 en de vertaling van Rob Brouwer uit 2000. Daarmee komt de teller op 15 volledige vertalingen. Daarnaast zijn er twee vertalingen van alleen het eerste deel, het Inferno.

Bewerkingen
Alle bewerkingen van dit literaire werk, zijn niet te verzamelen. Ik maakte voor het eerst kennis met dit meesterwerk uit de Italiaanse letterkunde bij het horen van Liszts Dante Symphony. Liszt heeft de symfonie verwerkt voor orgel in Einleitung, Fuge und Magnificat aus der Symphonie zu Dantes Divina commedia. Een prachtig werk dat jammergenoeg weinig wordt uitgevoerd.

Liszt heeft vaak literair werk als inspiratie gebruikt voor zijn muziek. Naast de grote Dante Symphony, schreef hij de Faust Symphony. Voor mij vormde het de introductie in Dantes Divina Commedia.

Eindeloze inspiratiebron
Naast deze muzikale bewerking vormt De goddelijke Komedie een eindeloze inspiratiebron voor schrijvers, schilders en wetenschappers. Het inspireerde bijvoorbeeld de geoloog Salomon Kroonenberg tot het schrijven van Waarom de hel naar zwavel stinkt. Hierin opent hij elk hoofdstuk met een citaat uit Dantes Hel.

Albert Verwey werkte 2 jaar aan een vertaling in terzinen. Hij was er zelf erg tevreden over. Ook later verdedigt hij zijn vertaling. De dichter Nijhof liet zich niet zo positief uit over deze vertaling. Voor mij een prachtige vertaling. Slechts overtroffen door de nieuwe vertaling van Ike Cialona en Peter Verstegen. Ook in terzinen.

Een terzinen-vertaling staat dicht bij het origineel en brengt iets van het poetische over. Zowel Verwey als de vertaling van Cialona en Verstegen slagen hier wonderwel in.